Кіріспе
Шығарма әдебиетінің стилі немесе өте қысқа көркем әдебиет. Флеш-фикшн – кейіпкерлер мен сюжеттің дамуын қамтитын қысқаша көркем проза. Оның анықталған түрлері, көбінесе сөз санымен белгіленеді: алты сөздік әңгіме; 280 таңбалық әңгіме (кейде "твиттература" деп те аталады); "дриббл" (немесе "минисага", 50 сөз); "флеш-фикшн" (1000 сөз); және "микроәңгіме". Кейбір зерттеушілер флеш-фикшннің ерекше әдеби сапасы, оның үлкен оқиғаны меңзеу немесе білдіру қабілетінде екенін айтады.
Flash fiction is a brief fictional narrative that still offers character and plot development. Identified varieties, many of them defined by word count, include the six word story; the 280 character story (also known as "twitterature"); the "dribble" (also known as the "minisaga", 50 words); "flash fiction" (1,000 words); and "microstory". Some commentators have suggested that flash fiction possesses a unique literary quality in its ability to hint at or imply a larger story.
Тарих
Флеш-фикшн тамыры тарихқа дейінгі дәуірге, жазудың пайда болуына дейін барып жетеді, оның ішінде мысалдар ретінде жұмбақтар мен нақыл сөздер, әсіресе батыста Эзоптың жұмбақтары, ал Үндістанда Панчатантра мен Джатака ертегілері бар. Кейінгі мысалдарға Насреддин әңгімелері және «Қақпасыз қақпа» сияқты Дзен коандары жатады. АҚШ-та флеш-фикшнның алғашқы формаларын 19 ғасырда, әсіресе Уолт Уитман, Амброз Бирс және Кейт Шопен есімдерімен байланыстыруға болады. 1920 жылдары флеш-фикшн «өте қысқа әңгіме» деп аталды және «Cosmopolitan» журналымен байланысты болды; ал 1930 жылдары «Америкалық өте қысқа әңгіме» сияқты антологияларда жинақталды. Сомерсет Моэм өзінің «Космополиттер: өте қысқа әңгімелер» (1936) жинағымен белгілі жақтаушы болды. Жапонияда флеш-фикшн соғыстан кейінгі кезеңде, әсіресе Мичио Цузуки ([[:ja:都筑道夫]) арқылы танымал болды. 1986 жылы Флорида мемлекеттік университетіндегі Жером Стерн 250 сөзден кем әңгімелерге арналған «Дүниежүзілік ең үздік өте қысқа әңгіме» конкурсын ұйымдастырды. Бірінші жеңімпаз Майкл Мартон 100 доллар және бір жәшік Флорида апельсинін жүлдесін алды. «Southeast Review» журналы конкурс өткізуді жалғастырып, ең көп шекті 500 сөзге дейін арттырды. 1996 жылы Стерн «Micro Fiction: шынымен қысқа әңгімелер» антологиясын жариялады. Дегенмен, «флеш-фикшн» термині тек 1992 жылы фантастиканың санаты/жанры ретінде қолданыла бастады. Оны Джеймс Томас жасады, ол Дениз Томас және Том Хазукамен бірге 1992 жылы «Flash Fiction: 72 өте қысқа әңгіме» атты маңызды антологияны редакциялады және Томас осы томға кіріспе сөзінде оны таныстырды. Содан бері бұл термин, әсіресе Томас редакциялаған W. W. Norton антологияларында кеңінен қабылданып, танымал болды: «Flash Fiction America» (W. W. Norton & Co., 2023), «Flash Fiction International» (W. W. Norton & Co., 2015), «Flash Fiction Forward» (W. W. Norton & Co., 2006) және «Flash Fiction: 72 Very Short Stories» (W. W. Norton & Co., 1992). 2020 жылы Остин қаласындағы Техас университетінің Гарри Рэнсом орталығы АҚШ-та флеш-фикшн артефактілерінің алғашқы жинағын құрды.
Авторлары
Практикашылар арасында Шираздың Саадиі ("Садидің Гулистаны"), Болеслав Прус, Антон Чехов, О. Генри, Франц Кафка, Х. П. Лавкрафт, Ясунари Кавабата, Эрнест Хемингуэй, Хулио Кортазар, Даниил Хармс, Артур К. Кларк, Ричард Браутиган, Рэй Брэдбери, Курт Воннегут-күлкі, Фредерик Браун, Джон Кейдж, Филип К. Дик және Роберт Шекли бар. Хемингуэй өзінің алғашқы қысқа әңгімелер жинағына кірген 18 флеш-фикшн жазды, "Біздің заманымызда" (1925). Ол (сауық үшін тігілген тіл үшін) "Сатылатын, нәресте аяқ киімдері, ешқашан киінбеген" атты флеш-фикшн жазды ма, жоқ па деген дау бар. Сондай-ақ, Роберт Олен Батлердің тақырыптық жинағы "Ажырылым" құрайтын 62 "өте қысқа әңгіме" көзге түседі, онда әр әңгіме адам басының ішінде қалған 90 секундтық саналылықты сипаттайды. Қазіргі ағылшын тілінде жазылған және жарық көрген флеш-фикшнмен танымал жазушылардың қатарында Кэти Фиш, Венета Блэкберн, Амбер Спаркс, Лидия Дэвис, Дэвид Гаффни, Роберт Скотелларо, Нэнси Столман, Шерри Флик, Брюс Холланд Роджерс, Стив Алмонд, Барбара Хеннинг, Грант Фолкнер бар. Испан тілінде микроәңгімелердің көптеген авторлары бар, оның ішінде Аугусто Монтеррозо ("Динозавр") және Луис Фелипе Ломели ("Көшпенді"). Олардың микроәңгімелері осы тілде жазылған ең қысқа әңгімелердің бірі болып саналады. Испанияда микроәңгімелердің (өте қысқа көркем шығармалардың) авторларына Андрес Нейман, Рамон Гомес де ла Серна, Хосе Хименес Лозано, Хавьер Томео, Хосе Мария Мерино, Хуан Хосе Миллас және Оскар Эскивиас кіреді. Хуан Педро Апарисио өзінің "La mitad del diablo" жинағында (Páginas de Espuma, 2006) Луи XIV туралы бір сөзден тұратын әңгімесін қосты, ол толығымен былай делінеді: "Yo" ("Мен"). Аргентинада жанрға үлес қосқан қазіргі заманғы маңызды авторлар Марко Деневи, Луиза Валенсуэла және Ана Мария Шуа. Италиялық жазушы Итало Кальвино аргентиналық жазушылар Хорхе Луис Борхес және Адольфо Биой Касарес шабыттандырып, қысқаша әңгіме түрін іздеді және Монтерросоның "ол таба алатын ең тамашасы" екенін тапты; "Эль динозавр", өз кезегінде, "Динозаврлар" атты туындысына шабыт берді. Бертольд Брехт пен Франц Кафканың қысқаша баяндамаларынан әсер алған неміс тіліндегі "Kürzestgeschichten" авторларының қатарында Питер Бихсель, Хеймито фон Додерер, Гюнтер Кунерт және Хельмут Хейсенбюттель бар. Араб тілінде сөйлейтін әлемде көптеген микроәңгіме авторлары пайда болды, оның ішінде Нобель сыйлығының иегері египеттік жазушы Нагиб Махфуз, оның "Автобиография эхолары" кітабы негізінен осындай әңгімелерден тұрады. Араб тіліндегі флеш-фикшн авторларының арасында Закария Тамер, Хайдар Хайдар және Лейла әл-Отман бар. Орыс тіліндегі әлемде флеш-фикшнның ең танымал авторы - Линор Горалик. Үндістанның оңтүстік-батыс штаты Кералада П. К. Параккадаву малаялам тіліндегі көптеген микроәңгімелерімен танымал. Венгриялық жазушы Иштван Еркені өзінің "Бір минуттық әңгімелер" туындысымен (басқа шығармаларымен қатар) белгілі.
Баспа журналдар
Бірқатар баспа журналдары флеш-фикшн жанрына арналады. Олардың ішінде «Flash: The International Short Short Story Magazine» журналы бар.
Онлайн журналдар
Интернетке қолжеткізу флеш-фикцияға қызығушылықты арттырды, онлайн журналдар осы стильге толығымен арналды. 2003 жылы Дейв Клэппер құрған SmokeLong Quarterly, "көптеп жарияланған авторлардың немесе жаңадан бастағандардың ең жақсы флеш-фикцияларын вебке жеткізуге" бағытталған. Басқа онлайн флеш-фикция журналдарына Flash Me Magazine (2003 жылы құрылған), Every Day Fiction (2007 жылы құрылған), Flash Fiction Online (2007 жылы құрылған), wigleaf (2008 жылы құрылған) және Flash Fiction Magazine (2014 жылы құрылған) жатады, сондай-ақ Кит Хоернер, MFA құрған және редакциялаған Webby Award сыйлығын алған Dribble Drabble Review-ді де атауға болады. CNN-дегі мақаланың авторы бұл туралы айта келе, "Интернет ұсынған коммуникацияның демократиялануы флеш-фикцияның өзіндік саласында оң нәтижелерге қол жеткізді және стильдің танымалдылығына тікелей әсер етті" деп мәлімдеді. Бұл форма өте танымал, қазіргі таңда көптеген онлайн әдеби журналдар флеш-фикция жариялайды. 2017 жылдың жазында The New Yorker әр жазда онлайн флеш-фикция әңгімелерінің сериясын жариялай бастады.