Кіріспе

Трумэн Капотенің кітабы, қысқа шығармалар жинағы. "Музыка хамелеондарға" (1980) – американдық автор Трумэн Капотенің қысқа көркем және деректі шығармалар жинағы. Капотенің он төрт жылдан кейінгі жаңа материалдан тұратын тұңғыш жинағы, "Музыка хамелеондарға" Нью-Йорк Таймс бестселлер тізімінде он алты апта бойы тұрды, бұл қысқа шығармалар жинағы үшін рекордты көрсеткіш.

Құрылымы

Кітап үш бөлімнен тұрады. "Камелеондарға арналған музыка" деп аталатын бірінші бөлімде бөлім мен кітаптың атымен аталған қысқа әңгіме, сондай-ақ тағы бес әңгіме ("Мырза Джонс", "Терезедегі шам", "Мохаве", "Қонақжайлық" және "Көркемдік") бар. Кітаптың ядросын құрайтын екінші бөлім: "Қолмен жасалған табыттар" – "американдық қылмыс туралы құжаттық баяндама", ол оның ең танымал туындысымен кейбір параллельдіктерді ұсынады, айырмашылығы – Капоте "Салқын қанда" жазғанда өзін оқиғаның кейіпкері ретінде енгізбеген. Үшінші бөлімде "Әңгімелі портреттер" Капоте Перл Бейли, Бобби Бозолейл, Вилла Кэтер, Мэрилин Монро және басқалармен болған кездесулерін еске түсіреді. Бұл жеті эссе "Бір күндік еңбек", "Сәлем, бейтаныс", "Жасырын бағдарлар", "Батыл ерлік", "Сосын бәрі құлап түсті", "Сұлу бала" және "Түннің бұрылыстары" деп аталады. "Бір күндік еңбек" – Капоте Нью-Йорктегі күндізгі үй шаруашылығы қызметкерімен өткізген сменасы туралы есебі, оның досы Слим Кит оны "Салқын қанда" жұмысына кіріспес бұрын ойластырғанын есіне алды.

Тұжырымдама

Жинақтың алғы сөзінде Капоте 1977 жылы есірткі мен алкоголь салдарынан нервтік күйзеліске ұшырағанын мәлімдейді, осыдан кейін ол «Қанмен суылған» романынан кейінгі, көптен күткен «Жауапты дұғалар» романы жұмысын тоқтатты. 1975 және 1976 жылдары «Esquire» журналында жарияланған осы романның бөліктері әйгілі адамдардың арасында қызу пікірталас тудырған. Бұл шындыққа жақын, бірақ Капоте осы мәлімдемені жиі жоққа шығарып, 1984 жылы қайтыс болғанға дейін романның жарық көретінін айта берді.

Жариялану тарихы

2001 жылы «Хамелеондарға арналған музыка» кітабы «Penguin Modern Classics» сериясымен қайта басылды, мұқабасын Джейми Кинан жасады және мұқаба суретінде Капоте мен Мэрилин Монро билегені бейнеленді.

Әдеби мәні және қабылдануы

Сыншылар Капотенің көркем емес туындыларындағы көркем элементтердің деңгейі туралы пікір таласты, бірақ сыншылардың қарсылықтары көбінесе Капотенің осы кейіпкерлерді зерттеу барысында жаратқан көңіл-күй, атмосфера және адам эмоцияларының кең диапазонына деген мақтаумен жұмсалады. Мысалы, «Нью-Йорк Таймс» газетінде (1980 жылғы 5 тамыз) «Хамелеонға арналған музыка» кітабына жазған шолуында Кристофер Леман Хаупт былай деп жазды:

Кітаптың көп бөлігі 1979 жылы автордың өнімділігінің соңғы күркіреуі кезінде жазылған. Капоте Turtle Bay резиденциясындағы жазу кестесін сақтау үшін кештер мен той-думаннан бас тартқанда, оның жаңа тәртіптелген шабыты оның тәуелділіктерінен құтылу мүмкін емес деп ойлағандарға қысқа үміт сыйлады. 14 туындының 10-ы Энди Уорхолдың «Интервью» журналы үшін тапсырыс бойынша жазылып, бастапқыда «Капотемен әңгімелер» айдарында жарияланған. Сол кезде Уорхол Капотенің азаматтарының бірі болды, ал Капотенің қолдауға мұқтаждығы жұмысты жылдам аяқтауды талап етті. Уорхол Капотенің толық шығармашылық және редакциялық бақылауға деген талабына көнбеді, бірақ редактор Бриджит Берлин қажет болған жағдайда авторды өзгерістерге көндіруде шебер екенін көрсетті. Жинақ жарық көргеннен кейін Капоте «Интервьюмен» қарым-қатынасын тоқтатты, ал оның денсаулығы мен өзіне бақылауы нашарлай берді. 1992 жылы Лондонның «Санди Таймс» газетінде, бұрын «Хамелеонға арналған музыканы» бөлім-бөліммен жариялаған журналистер Питер мен Лени Гиллман «Қолмен ойылған табыттар» туындысының бастауын зерттеді, Капоте оны «американ қылмысы туралы көркем емес есеп» деп атады. Олар сол қалада Капоте сипаттаған барлық егжей-тегжейлі деректерді қамтитын американдықтардың кісі өлтіру сериясы туралы ешқандай мәлімет таппады – миниатюралық табыттарды жіберу, жылан шағуы, бас кесу және т.б. Керісінше, олар кейбір деректердің «Салқын қанда» романында Капоте бейнелеген тергеуші Ал Дьюи жұмыс істеген іске ұқсас екенін анықтады. Олар Капотенің оқиғаның қалған бөлігін ойлап тапқанын, оның ішінде күдікті кісі өлтіруші Куиннмен кездесулерін де анықтады. Капоте бұрын 1975 жылғы 20 мамырда Джонни Карсонмен «The Tonight Show» бағдарламасында Дьюи ісі туралы толыққанды баяндаған болатын. Ол тағы бір қылмыстық оқиға жазуға ниетсіз екенін айтып, бір іс оның қызығушылығын қоздырғанын еске алды. Содан кейін Капоте жылан шағуынан болған кісі өлтірулер, өртенген шаруашылықтар және басқа да егжей-тегжейлі оқиғалар туралы айтты. Ол сондай-ақ қылмыстың барлық егжей-тегжейін (оның ішінде орын алған жерлерді) жариялай алмайтынын мәлімдеді, өйткені полицияда күдіктіні тұтқындауға жеткілікті дәлел жоқ еді және кісі өлтіруші әлі де іздеп жүрген «тізімде» басқалар бар еді. Ол полицияның күдіктіні үнемі бақылауда ұстап отырғанын және одан әрі әрекеттерді күтіп отырғанын айтты. Бұл есеп Гиллманның ойынша, оқиғаның түпнұсқасы болған, бірақ олардың ойынша, ойлап тапқан бөліктері кірмеген.