Рэймонд Карвер: Американдық әңгімеші және ақын

Кіріспе

Америкалық әңгімеші және ақын (1938–1988)
Дартс ойыншысы

Реймонд Клив Карвер кіші (1938 жылдың 25 мамырында – 1988 жылдың 2 тамызында) – американдық әңгімеші және ақын. Ол 1976 жылы «Маған тыныштық беріңіздерші?» атты әңгімелер жинағын жариялады. Оның «Сүйіспеншілік туралы сөйлескенде не туралы айтамыз?» (1981) жинағы бірден үлкен құрметке ие болды және Карверді әдебиет әлеміндегі маңызды тұлға ретінде бекітті. Одан кейін «Собор» (1983) жарық көрді, Карвер оны өзінің шешуші туындысы деп есептеді және ол кеңінен оның шедеврi ретінде танылды. Оның әңгімелерінің толық жинағы «Мен қайдан қоңырау шаламын» 1988 жылы қайтыс болғанға дейін жарық көрді. 1989 жылы Карверді Пулитцер сыйлығына ұсынғанда, төрешілер алқасы былай қорытындылады: «Соңғы жылдары қысқа әңгіменің қайта жандануы Карвердің осы форманы меңгергеніне көп байланысты».

Ерте өмір

Карвер Орегон штатының Клатскани қаласында, Колумбия өзенінің жағасындағы диірмен қалашығында дүниеге келді және Вашингтон штатының Якима қаласында Элла Беатрис Картер (туған есімі Кейси) мен Клеви Реймонд Карвердің ұлы болып өсті. Оның әкесі Арканзас штатынан келген, ағаш кесетін зауытта жұмыс істеген, балық аулаумен айналысып, көп ішетін адам болған. Карвердің анасы уақыт-уақыт официант болып жұмыс істеді, сондай-ақ сауда дүкенінде сатушы да болды. Оның ағасы Джеймс Франклин Карвер 1943 жылы дүниеге келген. Карвер Якимадағы жергілікті мектептерде білім алған. Бос уақытында ол көбінесе Микки Спиллейнның романдарын немесе "Sports Afield" және "Outdoor Life" сияқты журналдарды оқыды, сондай-ақ достары мен отбасысымен бірге аң аулау мен балық аулаумен шұғылданды. 1956 жылы Якима орта мектебін бітіргеннен кейін Карвер әкесімен Калифорниядағы ағаш кесетін зауытта жұмыс істеді. 1957 жылдың маусым айында, 19 жасында ол 16 жасар Мэрианн Бёркке үйленді, ол қыздарға арналған жеке епископ мектебін бітірген еді. Олардың қызы Кристин Ла Рей 1957 жылдың желтоқсан айында дүниеге келді. Бір жылдан кейін екінші балалары, Ванс Линдсей дүниеге келді. Карвер курьер, үй шаруашылығы жұмыскері, кітапхана көмекшісі және ағаш кесетін зауытта жұмысшы болып жұмыс істеді, ал Мэрианн әкімшілік көмекші, жоғары мектепте ағылшын тілі мұғалімі, сатушы және официант болып жұмыс істеді.

Жазушылық мансап

Карвер 1958 жылы отбасымен бірге қайын анасына жақын болу үшін Калифорния штатының Парадайс қаласына көшіп барды. Ол Чико мемлекеттік колледжінде оқыған кезде жазуға қызығушылық танытты және роман жазушы Джон Гарднер оқытқан шығармашылық жазу курсына қабылданды. Гарднер сол кезде Айова жазушылар шеберханасының докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін біраз уақыт өткен еді, ол Карверге ұстаз болды және оның өмірі мен мансабына зор әсер етті. 1961 жылы Карвердің "Қиын маусымдар" атты алғашқы әңгімесі жарық көрді. Оның кейінгі туындыларына қарағанда, бұл әңгіме Уильям Фолкнердің күшті ықпалында болды. "Қиын маусымдар" кейіннен Capra Press баспасында жарық көрген әңгімелер жинағының атауы ретінде пайдаланылды және "Батырлық керек емес, сұраңыз" және "Қажет болса қоңырау шалыңыз" жинақтарына енді. Карвер 1960 жылдың күзінен бастап Аркатадағы Гумбольдт мемлекеттік колледжінде қысқа әңгімелер жазушысы Ричард Кортес Дейден (Айова бағдарламасының түлегі) оқуын жалғастырды. B минус орташа бағасымен, әдеби ізденістерге берілгендігінен туындаған курстық жұмыстардан бас тартуға бейімділігі және Дейдің жарқын ұсынымымен нығайтылған Карвер 1963–1964 оқу жылында Айова жазушылар шеберханасына 1000 долларлық стипендиямен қабылданды. Калифорнияны сағынып, бағдарламаның жоғарғы орта таптық ортасына толыққанды бейімделе алмаған ол магистратураға қажетті 30 кредиттен тек 12-сін немесе магистрлік диссертацияға 60 кредиттен де азын аяқтады. Бағдарлама директоры Пол Энгл Мэрианн Карвер жеке араласып, күйеуінің жағдайын үш он жыл бұрын бағдарламадағы Теннеси Уильямстың зиянды тәжірибесімен салыстырғаннан кейін оған екінші жыл оқуға стипендия берді, бірақ Карвер семестр соңында Айова университетінен кетуді шешті. Биограф Кэрол Скленикканың сөзіне сүйенсек, Карвер кейінгі өмірбаяндық мәліметтерде 1966 жылы Айовадан магистрлік диссертация алғанын жалған мәлімдеме жасаған.

Бірінші некеден шығу

Скот Дрисколлдың Мэрианн Бёрк Карвердің 2006 жылғы естеліктерін талдауынан алынған келесі үзіндіде оның және Реймондтың некелерінің құлдырауы суреттеледі. Бұл құлдырау 1972 жылы Рейдің Монтана штатындағы Миссула қаласына досы және әдеби көмекшісі Билл Киттреджбен балық аулауға барған кезден басталды. Сол жазда Рей Монтана университетінің редакторы Дайан Сесилиге ғашық болды, оны Киттредждің туған күнінде кездестірді. "Сол кезде ауыр ішімдік басталып кетті. Бұл менің жүрегімді ауыртып, балаларға да қиын тиді. Бәрі өзгерді", – дейді Карвер. "1974 жылдың күзіне қарай ол тірі емес, өлгендей болып кетті. Мен докторлық диссертациядан бас тартып, оны емдеуге және сабаққа апаруға мәжбүр болдым". Келесі бірнеше жыл бойы Мэрианның күйеуі оны физикалық зорлыққа ұшыратты. Достары оны Реймондтан кетуге көндіруге тырысты. "Бірақ мен одан айырыла алмадым. Мен осы қиындыққа шыдап, соңына дейін баруды қатты қаладым. Мен ішімдікке қарсы тұра аламын деп ойладым. Мен бәрін істеуге дайын болдым. Мен Рейді бірінші, соңғы және мәңгі сүйдім". Карвер ешқандай ашу-ызасыз, оны аяқтандырған нәрсені айтады. 1978 жылдың күзінде Техас университетіндегі жаңа оқытушылық қызметімен Рей Порт-Анджелес қаласынан келген жазушы Тесс Галлахермен танысты, ол өмірінің соңында оның серігі мен әйеліне айналды. "Бұл бір түсініксіздік болды. Ол маған телефон соғып, қалай екенімізді сұрады. Мен сол қоңырауларды қабылдамадым. Ол Тессті Алғыс айту күніне шақыратынын білді", – дейді Карвер. Сондықтан ол хат жазды. "Мен осы жылдар бойы бәрін теңгерімде ұстауға тырыстым. Міне, тағы да солай болып жатыр, бәрі қайталанып жатыр. Мен өзімнің өмірімді жалғастыруым керек еді. Бірақ мен оны ешқашан сүйісін тоқтатқан емеспін". 1976 жылдың маусымынан 1977 жылдың ақпан-наурызына дейін үш рет ауруханаға түскеннен кейін Карвер өзінің "екінші өмірін" бастады және 1977 жылдың 2 маусымында Анонимді Алкоголиктердің көмегімен ішімдік ішуді тоқтатты.

Мұра және өлімнен кейінгі басылымдар

2006 жылдың желтоқсан айында Галлахер «The Sun» журналында алкоголизм және Карвердің салауатты өмір салтын сақтауы туралы «Өлімнің орнына» атты эссе жариялады. Эссе 2006 жылы Уэльс академиясының «Intoxication Academi» конференциясында ол алғаш рет сөйлеген дәрісінің бейімделуі болып табылады. Эссенің алғашқы жолдары былай деп басталады: «Реймонд Карвер ішімдікке тойып өлудің орнына өмір сүруді таңдады. Мен осы таңдаудан бес ай кейін оны кездестірдім, сондықтан оның әңгімелері мен өлеңдерінің кейіпкерлері мен іс-әрекеттері арқылы ғана, ішімдік ішкен Рейді білмедім». Чак Киндердің «Айгөлек: Сақтандыру туралы әңгіме» (2001) – 1970-ші жылдарда Карвермен болған достығы туралы роман à clef. Карвердің мектеп кезіндегі сүйіктісі және бірінші әйелі Мэрианн Бёрк Карвер Карвермен өткен жылдары туралы естеліктерді жазды, «Бұрынғыдай болған: Реймонд Карвермен некемнің суреті» (2006). 2009 жылы «The New York Times Book Review» және «San Francisco Chronicle» журналдары Кэрол Скленикканың «Raymond Carver: A Writer’s Life» (2009) атты авторлық құқығы жоқ өмірбаянын, «Scribner» баспасында жарық көрген, сол жылдың үздік он кітабының бірі деп атады; ал «San Francisco Chronicle» оны «керемет зерттелген және түпкілікті өмірбаян» деп бағалады. Карвердің жесірі Тесс Галлахер Склениккамен байланысқа түсуден бас тартты. Оның соңғы (толық емес) жеті әңгімеден тұратын жинағы, Ұлыбританияда «Сары және басқа да әңгімелер» («Кімнен шақырамын: Жаңа және таңдалған әңгімелер» жинағына енген) деп аталды және оның өлімінен бес жыл бұрын жазылған. Бұл әңгімелердің мәнері, әсіресе «Эрранд» әңгімесі, Карвердің роман жазуға дайындалып жатқаны туралы болжамдарға әкелді. Бұл жұмыстың бір бөлігі ғана сақталған – «Августин жазбалары» атты үзінді, алғаш рет «No Heroics, Please» басылымында жарық көрді. Тесс Галлахер «Knopf» баспасымен Карвердің бастапқы нұсқасындағы «Біз махаббат туралы сөйлескенде не туралы сөйлесеміз» әңгімелерін қайта басып шығаруға рұқсат алу үшін күресті, өйткені 1981 жылы Гордон Лиштің редакциясымен шыққан, ауыр өңделген және өзгертілген нұсқалардан өзгеше болды. 2009 жылдың 1 қазанында «Бастаушылар» атты кітап Ұлыбританияда қатты мұқабамен жарық көрді, содан кейін Карвердің барлық қысқа прозалық шығармаларын бір томға жинаған «Library of America» басылымы жарық көрді. Сиракуз университетінің Реймонд Карвер оқу сериясы – жыл сайын 12-14 белгілі жазушыны кампусқа шақыратын оқу сериясы бағдарламасы. Оны СУ-дың өнер және ғылым колледжіндегі шығармашылық жазу бағдарламасы ұйымдастырады.

In December 2006, Gallagher published an essay in The Sun magazine, titled "Instead of Dying", about alcoholism and Carver's having maintained his sobriety. The essay is an adaptation of a talk she initially delivered at the Welsh Academy's Academi Intoxication Conference in 2006. The first lines read: "Instead of dying from alcohol, Raymond Carver chose to live. I would meet him five months after this choice, so I never knew the Ray who drank, except by report and through the characters and actions of his stories and poems." Chuck Kinder's Honeymooners: A Cautionary Tale (2001) is a roman à clef about his friendship with Carver in the 1970s. Carver's high school sweetheart and first wife, Maryann Burk Carver, wrote a memoir of her years with Carver, What it Used to be Like: A Portrait of My Marriage to Raymond Carver (2006). In 2009, The New York Times Book Review and San Francisco Chronicle named Carol Sklenicka's unauthorized biography, Raymond Carver: A Writer's Life (2009), published by Scribner, one of the Best Ten Books of that year; and the San Francisco Chronicle deemed it: "exhaustively researched and definitive biography". Carver's widow, Tess Gallagher, refused to engage with Sklenicka. His final (incomplete) collection of seven stories, titled Elephant and Other Stories in Britain (included in Where I'm Calling From: New and Selected Stories) was composed in the five years before his death. The nature of these stories, especially "Errand", have led to some speculation that Carver was preparing to write a novel. Only one piece of this work has survived – the fragment "The Augustine Notebooks", first printed in No Heroics, Please. Tess Gallagher fought with Knopf for permission to republish the stories in What We Talk About When We Talk About Love as they were originally written by Carver, as opposed to the heavily edited and altered versions that appeared in 1981 under the editorship of Gordon Lish. On October 1, 2009, the book, entitled Beginners, was released in hardback in Great Britain, followed by its publication in the Library of America edition which collected all of Carver's short fiction in a single volume. The Raymond Carver Reading Series at Syracuse University is a reading series program which annually brings 12 to 14 prominent writers to the campus. It is presented by the Creative Writing Program in SU's College of Arts and Sciences.

Әдебиет ерекшеліктері

Карвердің шығармашылығы қысқа әңгімелер мен поэзияға басымдық берді. Ол өзін "құндылығы жоқ нәрсені қысқа да қарқынды жазуға бейім" және "қысқа әңгімелерге тәуелді" деп сипаттады (1988 жылы жарық көрген және 2006 жылы New York Times газетінің мақаласында соңғы 25 жылдың ең үздік көркем туындылары деп аталған «Where I'm Calling From: New and Selected Stories» жинағының алғы сөзінде). Оның қысқа жазуының тағы бір себебі – «әңгіме [немесе өлең] бір отырыста жазылып, оқылуы мүмкін» болғандықтары. Бұл тек қана қалау емес, әсіресе карьерасының басында, жазуды жұмыспен үйлестірген кезде, оны практикалық мәселе деп қарастырды. Оның тақырыптары көбінесе жұмысшы табының өміріне қатысты болды және оның жеке өмірін көрсететін. Минимализмнің белгілері Карвердің туындыларының ерекшелігі саналады, бірақ рецензент Дэвид Виганд атап өткендей: Осы кезеңде Карвер Джеймс Дикиге, сол кезде «Esquire» журналының поэзия редакторына өлеңдерін де жіберді. Карвердің стилі сонымен қатар «ластанған реализм» деп сипатталды, ол оны 1970-ші және 1980-ші жылдардағы Ричард Форд және Тобиас Вольф сияқты жазушылар тобымен байланыстырды, олардың екеуі де Карвермен жақын болды, сондай-ақ Энн Битти, Фредерик Бартельм және Джейн Энн Филлипс сияқтылар да осы топқа кірді. Биттиден басқа, ол жоғарғы орта тап өкілдері туралы жазды, ал осы жазушылардың барлығы қарапайым адамдардың күнделікті өміріндегі қайғы мен жоғалту туралы жазды – көбінесе төменгі орта тапқа жататын немесе оқшауланған, шеттетілген адамдар туралы. «Әсер туралы» эссесінде Карвер Эрнест Хемингуэйдің көркем туындыларын бағалағанын, бірақ оны ешқашан өзіне үлгі етпегенін, оның орнына Лоренс Дюреллдің еңбектерін атады.