Кіріспе

Майкл Кеннет Манн (5 ақпан 1943 жылы туған) – американдық кинорежиссер, сценарист, автор және продюсер, ең алдымен стильді қылмыс драмаларымен танымал. Манн көптеген наградаларға ие, оның ішінде BAFTA сыйлығы және екі Primetime Emmy сыйлығы, сондай-ақ төрт «Оскар» және екі «Алтын глобус» сыйлығына үміткер болған. Оның ең танымал туындылары: «Ұры» (1981), «Адамды аулаушы» (1986), «Соңғы мохикан» (1992), «Жылу» (1995), «Инсайдер» (1999), «Әли» (2001), «Қақтығыс» (2004), «Жазаланған жаулар» (2009) және «Феррари» (2023) фильмдері. Ол сонымен қатар танымал «Майами вице» (1984–1990) телесериалының атқарушы продюсері ретінде де белгілі, оны ол 2006 жылы толық метражды фильмге бейімдеді.

Ерте өмір және білім

Манн 1943 жылдың 5 ақпанында Чикаго, Иллинойс штатында дүниеге келген. Ол еврей және Эстер мен Джек Маннның ұлы. Оның әкесінің әкесі 1912 жылы Ресей империясынан кетіп, 1922 жылы әйелі мен Маннның әкесін әкелген. Манн Боб Фосстің де оқыған мектебі – Амундсен орта мектебін бітірді. Содан кейін Висконсин университетінде (Мэдисон) ағылшын әдебиетін оқыды. Оқу кезінде Стэнли Кубриктің «Доктор Странжлав» фильмін көріп, киноға ғашық болды. LA Weekly сұхбатында ол фильмнің өзіне тигізген әсерін былай деп сипаттады: text=Бұл фильм біздің буын кино жасаушыларға жоғары адалдықпен жеке пікір білдіруге және сол фильмті бірден көп көрерменге көрсетуге болатынын айтты. Яғни, егер сіз негізгі киноиндустрияда жұмыс істегіңіз келсе, «Жеті күйеуге жеті келін» сияқты фильм түсірудің қажеті жоқ, ал кино өнеріне адал болғыңыз келсе, тар шеңберде қалудың да қажеті жоқ. Кьюбрик осыны айтқысы келді, «Доктор Странжлавтан» басқа, ол фильм – аян болды. Манн 1965 жылы Висконсин университетін «Бакалавр» дәрежесімен бітірді. 1967 жылы Лондон кино мектебінен «Магистр» дәрежесін алды.

1967-1978: танымалдылыққа жету

Манн кейін 1960-шы жылдардың ортасында Лондонға көшіп, кино саласындағы магистратураға түсті. 1967 жылы Лондон кино мектебінде магистратураны аяқтады. Ол Ұлыбританияда жеті жыл кино мектебінде оқыды, содан кейін Алан Паркер, Ридли Скотт және Адриан Лайн сияқты замандастарымен бірге жарнамалық роликтерде жұмыс істеді. 1968 жылы ол Париж студенттерінің көтерілісі туралы деректі фильмге түсірген кадрлары NBC телеарнасының "Бірінші сейсенбі" бағдарламасында көрсетілді, ал ол 1968 жылғы тәжірибесін "Jaunpuri" атты қысқа метражды фильмге дамытты, ол 1970 жылы Канн кинофестивалінде Тәжірибешілер жүлдесін жеңіп алды. Манн 1971 жылы бірінші әйелінен ажырасқаннан кейін АҚШ-қа оралды. Ол "17 күндік саяхат" атты деректі фильмінің режиссері болды. Үш жылдан кейін "Hawaii Five O" ардагері Роберт Левин Маннға телевизиялық сценарий жазу және сюжет құрылымы бойынша жылдам курс берді. Манн "Starsky and Hutch" сериалының төрт эпизодын (бірінші маусымда үш, екінші маусымда біреуін) және "Vega$" сериалының пилоттық эпизодын жазды. Осы шақта ол полицей болып, кейін романдар жазған Джозеф Уамбомен бірге "Полиция тарихы" атты шоуда жұмыс істеді. "Полиция тарихы" нақты полицейдің өмірінің егжей-тегжейлі реализміне назар аударды және Маннға өз жұмысына шынайылық әкелу үшін бірінші қолынан зерттеудің маңызды екенін үйретті. Манн сонымен қатар 1978 жылғы "Straight Time" фильмінің алғашқы нұсқасын жазды.

1979-1999: Карьерадағы жетістік және танымалдық

Оның алғашқы көркем фильмі "The Jericho Mile" атты теледидарлық арнайы фильм болды, ол Еуропадағы кинотеатрларда көрсетілді. Ол 1979 жылы "Шектелген серия немесе арнайы фильмдегі үздік жазу" номинациясы бойынша "Эмми" сыйлығын және "ДГА" үздік режиссер сыйлығын жеңіп алды. Оның теледидардағы жұмысына "Майами Вайс" және "Крим Стори" сериалдарының атқарушы продюсері болу да кіреді. Көпшілік пікірге қайшы, ол бұл шоулардың авторы емес, оның өндіріс компаниясы шығарған атқарушы продюсер және шоураннер болды. Маннның кинодағы режиссерлік дебюті Джеймс Каанның қатысуымен "Қарақшы" (1981) фильмінде болды. Бұл фильм сол кезде Нью-Йорк пен Чикагодағы қарақшылардың жұмысын салыстырмалы түрде дәл бейнеледі. Манн техникалық сахналарды мүмкіндігінше шынайы ету үшін бұрынғы кәсіби қарақшыларды пайдаланды. Оның келесі фильмі - нацистер басып алған Румынияда орын алған табиғаттан тыс триллер - "The Keep" (1983). Фильм коммерциялық сәтсіздікке ұшырағанмен, кейіннен жанкүйерлер арасында культты мәртебеге ие болды. 1986 жылы Манн Томас Харристің "Қызыл әйелқуыр" романынан бейімдеген "Manhunter" фильмімен Ханнибал Лектер кейіпкерін алғаш рет экранға шығарды, онда Брайан Кокс осы рөлді сомдады. "Manhunter" DVD-сіне берген сұхбатында актер Уильям Петерсен Маннның өзінің туындыларына қатты назар аударатынын, сондықтан фильмді аяқтауға бірнеше жыл кететінін айтты; Петерсен бұл Маннның фильмдерді жиі түсірмеу себебі деп санайды. Манн 1992 жылы Джеймс Фенимор Купердің романынан бейімдеген "Соңғы мохикан" эпикалық тарихи драмасымен кеңінен танылды, онда Дэниел Дэй-Льюис басты рөлде ойнады. Фильм француз және үнді соғысы кезінде өтеді. Entertainment Weekly журналының киносыншысы Оуэн Глейберман Маннның режиссерлік стилін сипаттап, "Манн ең жақсы жағдайда зорлық-зомбылық пен лирикалық алаңдаушылықтың шебері" деп жазды. Rolling Stone журналының Питер Траверс Маннның режиссерлігін мақтап, "әрекет өте егжей-тегжейлі және қызықты сахналастырылған" деп жазды. Одан кейін Ал Пачино, Роберт Де Ниро және Вал Килмер ойнаған "Жылу" (1995) қылмыс драмасы шықты. Фильм оның "L.A. Takedown" телефильмінің қайта түсірілімі болды және киносыншылардан жоғары баға алды. Los Angeles Times басылымының Кеннет Туран фильмді "жетілдірілген, жақсы жасалған жұмыс, мұқият бақыланған және толыққанды қызықтыратын. Көшенің қараңғы жағы одан да тартымды емес" деп сипаттады. Variety журналының Тодд Маккарти: "Көптеген талантты актерлердің керемет ойнауымен және әдемі түсірілген Майкл Маннның жақсылық пен жамандыққа қатысты амбициялық зерттеуі, ерекше бай сипаттамаларымен және қазіргі заманғы өмірге терең ойлы, меланхолиялық көзқарасымен басқа фильмдерден ерекшеленеді". 1999 жылы Манн Джеффри Уиганд туралы, темекі индустриясындағы хабарласушы туралы "The Insider" фильмін түсірді, бұл материал 60 минуттық бағдарламада көрсетілген. Рассел Кроу Уиганд рөлін, ал Аль Пачино Лоуэлл Бергман рөлін, Кристофер Пламмер Майк Уоллес рөлін сомдады. Фильм Маннның кинематографиялық стилін көрсетті және осы уақытқа дейін оның мансабындағы ең көп сыншылардың мақтауына ие болды. Нәтижесінде "Инсайдер" жеті "Оскар" сыйлығына ұсынылды, соның ішінде Маннның режиссерлік жұмысы үшін де. Chicago Sun Times газетінің киносыншысы Роджер Эберт фильмді мақтап, "Инсайдер маған "Президенттің барлық адамынан" гөрі үлкен әсер етті, себебі сіз не білесіз? Уотергейт ата-анамды өлтірген жоқ. Темекілер өлтірді".

2001 жылдан қазіргі уақытқа дейін

Келесі фильмінде, Уилл Смит қатысқан "Али" (2001) фильмінде Манн цифрлық камералармен тәжірибе жүргізе бастады. "Колатераль" атты экшн-триллерінде Том Крузға жаугер рөлін беріп, Манн барлық сыртқы түсірілімдерді цифрлық форматта түсірді, түнгі сахналарда тереңдік пен егжей-тегжейлілікке қол жеткізу үшін, ал ішкі сахналардың көп бөлігін пленкаға түсірді. Джейми Фокс "Колатеральдегі" рөлі үшін "Оскарға" ұсынылды. 2004 жылы Манн Говард Хьюздің өміріне негізделген Мартин Скорсезенің "Авиатор" фильмін продюсерлік етті, оны Леонардо Ди Каприомен бірге дамытқан. "Авиатор" ең үздік фильм номинациясына "Оскарға" ұсынылды, бірақ "Million Dollar Baby" фильміне жеңілді. "Колатеральдан" кейін Манн "Майами Вайс" фильмінің бейімделуін режиссерлік етті және атқарушы продюсері болды. Фильмде Колин Фаррелл Дон Джонсонның кейіпкері Сонни Крокетті, ал Джейми Фокс Филип Майкл Томас рөлін сомдады. Манн 2002 жылы Бенисио дель Тороның қатысуымен фильм трейлері түріндегі "Lucky Star" Мерседес Бенцтің жарнамасын түсірді. 2007 жылдың күзінде Манн Nike үшін екі жарнама түсірді. "Leave Nothing" жарнамалық кампаниясында бұрынғы NFL ойыншылары Шон Мерриман мен Стивен Джексонның футболдық көріністері және "The Last of the Mohicans" саундтрегінен "Promontory" музыкасы қолданылды. Манн 2008 жылы Ferrari-дің "California" спорттық машинасына жарнамалық бейнеролик түсірді. Манн Питер Бергпен бірге "The Kingdom" және "Hancock" фильмдерінің продюсері болды, ал Питер Берг режиссерлік етті. "Hancock" фильмінде Уилл Смит көпшілікке жақпаған, ішімдікке құмар супербатырды сомдады, ол PR сарапшысының әйелімен (Шарлиз Терон) қарым-қатынас жасай бастайды, ол оның беделін жақсартуға көмектеседі. Манн фильмде эпизодтық рөлде ойнайды. 2009 жылы Манн Universal Pictures үшін депрессия кезеңіндегі қылмыстық толқын туралы "Public Enemies" фильмін жазып, режиссерлік етті, ол Брайан Берроудың танымдық еңбегіне негізделген, "Public Enemies: America’s Greatest Crime Wave and the Birth of the FBI, 1933–34". Фильмде Джонни Депп пен Кристиан Бейл түсті. Депп Джон Диллингер рөлін, ал Бейл Диллингерді ұстауға жауапты ФБР агенті Мелвин Пурвис рөлін сомдады. Манн 2009 жылы кинорежиссер Роман Поланскині қолдап, Швейцарияда 1977 жылы 13 жасар қызды есірткіге салып зорлағаны үшін тұтқындалғаннан кейін оның босатылуын талап етіп үндеуге қол қойды. 2010 жылдың қаңтарында Variety журналы Маннның Дэвид Милчпен бірге Дастин Хоффман мен Деннис Фарина қатысқан жаңа "Luck" телесериалының атқарушы продюсері болатынын хабарлады. Сериал HBO-ның бір сағаттық өндірісі болды, ал Манн пилоттық эпизодты режиссерлік етті. Бастапқыда екінші маусымға жаңартылғанымен, өндіріс кезінде үш жылқының өліміне байланысты тоқтатылды. 2013 жылдың ақпанында Маннның сценарист Морган Дэвис Фольмен бірге Legendary Pictures үшін аты жоқ триллер фильмін бір жылдан астам уақыттан бері дамытып жатқаны хабарланды. 2013 жылдың мамырында Манн Лос-Анджелесте, Куала-Лумпурда, Гонконгта және Джакартада "Blackhat" экшн-триллерін түсіре бастады. Крис Хемсворттың басты рөлде ойнаған фильм 2015 жылдың қаңтарында Universal арқылы шықты. Фильм аралас пікірлер алды және коммерциялық сәтсіздікке ұшырады, бірақ бірнеше сыншылар оны жыл соңындағы "үздік" тізімдеріне қосты. Манн HBO Max үшін 2022 жылғы "Tokyo Vice" криминалды сериалының бірінші эпизодын режиссерлік етті, ол "Blackhat" фильмінен кейінгі алғашқы режиссерлік жұмысы болды. Сол жылдың тамызында Манн Мег Гардинермен бірге жазған "Heat 2" романын жарыққа шығарды. Кітап 1988 жылдан 2000 жылға дейін, 1995 жылғы фильмге дейін және кейін болған оқиғаларды қамтиды. Сол айда Манн Адам Драйвер мен Пенелопа Крузбен бірге Моденада "Ferrari" фильмін түсіре бастады. Фильм 80-ші Венеция халықаралық кинофестивалінде көрсетілді және 2023 жылдың желтоқсанында АҚШ-та шықты. "Ferrari" сыншылардан оң пікірлер алды, бірақ прокатта үміттерді ақтамады.

Директорлық стилі

Маннның таңбаларына күшті жарықтандырылған түнгі көріністер мен ерекше саундтректер жатады, мысалы, «Торғайдағы мандарин арманы» («Тangerine Dream» фильмінен) және «Адам аулаушы» фильміне жаңа дәуірлік саундтрек. Бірнеше фильмдегі («Мохикандардың соңғысы», «Жылу», «Адам аулаушы», «Ішкі адам», «Майами вице») ортақ стильдік тәсіл – басты кейіпкерлерді үлкен су кеңістігіне қарап тұрып, сюжетке әсер ететін маңызды шешімдер қабылдауға мәжбүр ету. Данте Спинотти Манн фильмдерінің жиі операторы болып табылады. Ф.Х. Фини Маннның туындыларын DGA Quarterly журналында «дәлдігі мен әртүрлілігімен ерекше күшті» және «психологиялық тұрғыдан көп қабатты» деп сипаттады. IndieWire 2014 жылы режиссердің фильмографиясына арналған ретроспективінде Маннның «қылмыскерлерді ұстауға тырысатын адамдарға қарсы қоятын оқиғаларға» деген үнемі қызығушылығының күшін атап өтті («Жылу», «Қоғамдық жаулар», «Ұры», «Кепілдік», «Майами вице»). Оның фильмдері көбінесе қылмыскерлер мен полицейлердің өздерінің кәсіби шегінде бір-бірінен көп айырмашылығы жоқ екенін көрсетеді: олардың әрқайсысы өз кодексі бойынша өмір сүреді және өледі, сондай-ақ біріншісінде өзін таниды. Манн фильмдерінде оқ ату дыбыстарын реалистік бейнелеуге назар аударылады, ол дыбыс жарастырудан гөрі сахнадағы тікелей дыбысты пайдалануды жөн көреді. Көптеген фильмдерінде экшн көріністерін жасау үшін практикалық эффекттер қолданылады, актерлер қару-жарақпен жұмыс істеу бойынша оқудан өтеді және нақты оқ ату дыбысын дәл беру үшін көріністерде «толық зарядталған» патрондарды атып жібереді.

Жеке өмір

Маннның қызы Ами Канаан Манн да кинорежиссер және продюсер.