Кіріспе

Американдық режиссер (1944–2017)

Роберт Джонатан Демме («Мелвин және Говард» (1980), «Свинг Шифт» (1984), «Жабайы нәрсе» (1986) және «Мафияға үйленген» (1988) сияқты фильмдердің авторы. Оның 1991 жылғы «Қойлардың үндемеуі» атты психологиялық триллері, сол аттас роман негізінде түсіріліп, бес «Оскар» сыйлығын жеңіп алды, оның ішінде «Үздік режиссер» және «Үздік фильм» номинациялары да бар. Оның кейінгі фильмдері де үлкен құрметке ие болды, атап айтқанда, ВИЧ/СПИД тақырыбындағы «Филадельфия» (1993), мистикалық оңтүстік готикасы «Сүйікті» (1998), құпия триллері «Маньчжурлық үміткер» (2004) және тәуелсіз драма «Рейчел үйленуге дайындалып жатыр» (2008). Демме сонымен қатар «Stop Making Sense» (1984), «Нил Янг: Алтын жүрек» (2006) және «Джастин Тимберлейк + The Tennessee Kids» (2016) сияқты көптеген концерттік фильмдерге режиссерлік жасады және бірнеше телесериалда продюсер және режиссер ретінде жұмыс істеді.

Ерте өмір

Демме 1944 жылдың 22 ақпанында Нью-Йорк штатының Болдуин қаласында, Дороти Луиза (Роджерс) мен қоғамдық байланыстар саласындағы басшы Роберт Юджин Деммінің ұлы ретінде дүниеге келді. Ол Нью-Йорк штатындағы Роквиль-Центр және Майамиде өсті, содан кейін Флорида университетіне түсті.

Алғашқы фильмдер

Деме өзінің мансабының басында эксплоатациялық фильмдер продюсері Роджер Корман үшін жұмыс істеп, "Ангельдер қиын келеді" (1971) атты мотоцикл фильмін жазуға және өндіруге кірісті, ол Рашомонға шала-шала негізделгенімен, жарнамасы аз болды және кассада сәтсіз өтті. Ол сондай-ақ 1978 жылы "Коломбо" сериалының бір бөлімін режиссерлік етті. Демедің келесі фильмі "Мелвин және Говард" (1980) кеңінен көрсетілмеді, бірақ сыншылардың жоғары бағасын алды және кино марапаттарына ие болды, соның ішінде "Оскарға" ұсынылып, үш номинациясының екеуін жеңіп алды (Ең үздік екінші пландағы әйел актрисасы – Мэри Стинбургэн, және Ең үздік түпнұсқа сценарийі – Бо Голдман). Бұл жетістік Демеге Голди Хоун мен Курт Расселдің басты рөлдерде ойнаған "Свинг Шифт" (1984) фильмін түсіруге мүмкіндік берді. Warner Bros. үшін беделді туынды және Деме үшін коммерциялық жоба ретінде жоспарланған фильм, Деме мен Хоун арасындағы келіспеушіліктерге байланысты қиындықтарға тап болды. Деме аяқталған фильмнен бас тартты, ал 1984 жылдың мамырында көрсетілгеннен кейін сыншылар тарапынан теріс пікірлер алды және көрермендер назарынан тыс қалды. Содан кейін ол "Something Wild" (1986) – эклектикалық, бұралаң, әрекетке толы романтикалық комедия, Спалдинг Грейдің монологтық қойылымы "Swimming to Cambodia" (1987) фильміне және Нью-Йорк мафиясы туралы "Married to the Mob" (1988) комедиясын түсірді. 1987 жылы Деме продюсерлер Эдвард Саксон және Питер Сарафпен бірге "Clinica Estetico" атты өндіріс компаниясын құрды. Олар он бес жыл бойы Нью-Йорк қаласында орналасқан.

Стиль

1986–2004 жылдар аралығында Демме фильмдердегі драматикалық жақын кадрлармен танымал болды. Бұл стильдегі жақын кадрларға кейіпкердің маңызды сәттерде тікелей камераға қарауы кіреді. Демме сөзіне сәйкес, мұның мақсаты көрерменді кейіпкердің орнына қою болған. «Рейчел үйленеді» (2008) фильмінен бастап Демме деректі фильмдер түсіру стилін қабылдады. Ол қайта-қайта қолданылатын актерлерді пайдалануымен белгілі болды, олардың ішінде Чарльз Непьер, Гарри Нортхап, Трейси Уолтер, Энн Доуд, ЛизаГей Гамильтон, Кимберли Элис, Пол Лазар, Рон Воутер, Дин Стоквелл, Обба Бабатунде, Тед Левин, Пол Ле Мат, Мэри Стинбурген, Джейсон Робардс, Скотт Гленн және оның бұрынғы продюсері Роджер Корман, сондай-ақ музыканттар мен топтарды рөлдерге шақыру. Олардың қатарында Сестра Кэрол, Крис Исаак, Тунде Адебимпе, The Feelies, Чарльз Азнавур, Стив Скейлс, The Flirtations, Манно Шарлеман, Берни Воррелл, Дэвид Йохансен, Бо Сиа, Q Lazzarus және Рик Спрингфилд болды. Корманнан басқа, Демме Джон Сейлс, Аньес Варда, Джордж Ромеро, Сидни Люмет және Джон Уотерс сияқты басқа режиссерлерді де эпизодтық рөлдерге шақырды. Бұл актерлердің көпшілігі кейде бір-екі сөйлем ғана айтса да, түскен фильмдерінің титрлерінде көрсетілді. Жазушы-режиссер Пол Томас Андерсон өзінің фильмдерінде Деммеге құрмет көрсетіп, оны өзінің жұмысына зор ықпал еткен тұлға ретінде атады. Бір сұхбатында Андерсон оған ең көп шабыттандырған үш режиссердің «Джонатан Демме, Джонатан Демме және Джонатан Демме» екенін әзілмен айтты. Александр Пэйн және Уэс Андерсон сияқты басқа режиссерлер де өздерінің жұмыстарында оның жақын кадрларынан шабыттанған.

Саяси белсенділік

Деме түрлі саяси жобаларға қатысты. 1981 жылы ол "Америка жолы үшін халық" либералды жақтау тобы үшін бірқатар жарнамалық роликтерге режиссерлік етті. "Жұмыртқа", "Музыка" және "Спорт" деп аталатын бұл роликтерді Норман Лир жасады және оларда Мұхаммед Али, Кэрол Бернетт және Голди Хоун сөз бостандығын тойлап көрсетілді. 1985 жылы ол Апартеидке қарсы біріккен суретшілер үшін бейнеролик түсірді. Афрака Бамбаатаа, Рубен Блэйдс, Джимми Клифф, Херби Хэнкок, Литтл Стивен, Run–D. M. C. және Брюс Спрингстин сияқты әртүрлі халықаралық музыканттар апартеид кезінде Оңтүстік Африканың Сан-Сити сәнді курортын бойкоттауға шақырды. Оның "Гаитидегі демократия арманы" (1988) атты деректі фильмі диктатурадан кейін Гаитиде демократиялық қайта құру дәуірін бейнеледі, ал "Агроном" (2008) атты деректі фильмі гаитилік журналист және адам құқықтары белсендісі Жан Доминиктің өмірін көрсетті. Деме алты жыл бойы "Мен Кэролин Паркермін" (2011) атты деректі фильмде жұмыс істеді, ол "Катрина" даулынан кейін Нью-Орлеанның Тоғызыншы округіндегі қайта құру жұмыстарын баяндады.

Жеке өмір

Деме екі рет үйленген. Оның Эвелин Пёрселлмен алғашқы некесі ажырасып бітті. 1987 жылы суретші Джоан Хауардқа үйленді, олардан үш бала дүниеге келді. Демеңнің туысы – Роберт Уилкинсон Касл-младший пастор болған, ол Демеңнің кейбір фильмдерінде де көрінген. Демме Дэнни ДеВито мен Рия Перлманмен бірге Огайо штатының Оберлин қаласындағы Аполлон театрының достастары басқару комитетінің мүшесі болды. 2013 жылы ол 2013 жылғы түлектермен кездесу үшін Оберлинге оралды және Көркем өнердің құрметті докторы атағын алды. 2009 жылы Демме 1977 жылғы жыныстық зорлық-зомбылыққа қатысты айыптауларға байланысты кинофестивальге бара жатқанда ұсталған режиссер Роман Поланскині қолдау петициясына қол қойды. Петицияда мұндай әрекет кинофестивальдердің "еркін және қауіпсіз" орын ретіндегі дәстүрін бұзуы мүмкін екені, ал бейтарап елдерге саяхаттайтын кинорежиссерлерді ұстау "әсерлерін ешкім білмейтін іс-әрекеттерге" есік ашатыны айтылды. Демме Гаити өнерінің, әсіресе Гектор Гипполиттің жанкүйері және коллекционері болды, тіпті оны "ұсыныстан айырылу мүмкін емес" деп атады. 2014 жылы Филадельфияда аукцион өткізіп, өзінің мыңдаған коллекциясын сатты, оның көп бөлігі Порт-о-Пренстегі мәдени орталыққа сыйланды.

Өлім

Деме 2017 жылғы 26 сәуірде Манхэттендегі үйінде асқазан қатерлі ісігі мен жүрек ауруының асқынуларынан қайтыс болды; ол 73 жаста болған. "Досымды, ұстазымды, өте ерекше және динамикалық адамды жоғалтқаныма қатты қайғырып отырмын. Оны тоқтату үшін ғана дауыл жасау қажет болатын. Джонатан комедияларындай ерекше, драмаларындай терең болды. Ол таза энергия, кез келген шығармашыл адамды қолдауға дайын, тоқтаусыз жақтас еді. Ол өнерге ғана емес, музыкаға да құмар болды және әрқашан жанның жауынгері болып қала береді. JD, ең жақсы көрілген, бір жабайы нәрсе, махаббаттың інісі, қойлардың басшысы. Мен оны жақсы көремін. Оны қатты жақсы көремін." – Демме қайтыс болғаннан кейін Джоди Фостердің мәлімдемесі. Режиссер Брэйди Корбет 2018 жылы түсірген "Vox Lux" фильмін, Лука Гуадагнино 2018 жылы түсірген "Suspiria" фильмін, ал Пол Томас Андерсон 2017 жылы түсірген Дэниел Дэй-Льюис басты рөлде ойнаған "Phantom Thread" фильмін Демме естелігіне арнады. Демме Спайк Лидің 2020 жылы Дэвид Бёрнның қатысуымен түсірген "Американдық утопия" концерттік фильмінің титрлерінде алғыс айтылды. Музыканттар Суфжан Стивенс пен Анджело Де Августиннің "A Beginner's Mind" альбомы Деммеге арналған, ал оның "Cimmerian Shade" әнінде оның есімі аталып, мәтінінде "The Silence of the Lambs" фильміне сілтеме жасалған.

Фильмдер режиссері

+Жыл Атауы Дистрибьютор 1974 Caged Heat New World Pictures 1975 Crazy Mama 1976 Fighting Mad 20th Century Fox 1977 Handle with Care Paramount Pictures 1979 Last Embrace United Artists 1980 Melvin and Howard Universal Pictures 1984 Swing Shift Warner Bros. 1984 Stop Making Sense Cinecom Pictures Island Alive Releasing 1986 Something Wild Orion Pictures 1987 Swimming to Cambodia Cinecom Pictures 1988 Married to the Mob Orion Pictures 1991 The Silence of the Lambs 1993 Philadelphia TriStar Pictures 1998 Beloved Buena Vista Pictures 1998 Storefront Hitchcock Metro Goldwyn Mayer United International Pictures 2002 The Truth About Charlie Universal Pictures 2004 The Manchurian Candidate Paramount Pictures 2008 Rachel Getting Married Sony Pictures Classics 2013 A Master Builder Abramorama 2015 Ricki and the Flash Sony Pictures Releasing