Кіріспе

1981 жылы түсірілген тарихи драмалық фильм, Уоррен Биттидің эпопеясы.
"Red" атты басқа фильмдер.

"Қызылдар" – 1981 жылы түсірілген американдық эпопеялық тарихи драмалық фильм. Оны Уоррен Битти өзі жазып, продюсерлік етіп, режиссерлікке алып шықты. Фильм журналист және жазушы Джон Ридтің өмірі мен мансабына арналған. Джон Рид 1919 жылы жарық көрген "Дүниеді дүр сілкіндірген он күн" кітабында Ресейдегі Қазан төңкерісін баяндаған болатын. Битти басты рөлде, ал Диан Китон Луиза Брайант рөлінде, Джек Николсон Эуджин О'Нил рөлінде ойнайды. Сонымен қатар, Эдвард Херрман, Джерзи Косински, Пол Сорвино, Морин Степлтон, Джин Хакман, Рамон Биери, Николас Костер және М. Эммет Уолш секілді актерлер де фильмде ойнаған. "Куәгерлер" ретінде 98 жастағы радикалды педагог және бейбітшілік белсендісі Скотт Ниринг, автор Дороти Фрукс, репортер және автор Джордж Сельдес, азаматтық бостандықтарды қорғаушы Роджер Болдуин және американдық жазушы Генри Миллермен сұхбаттар да көрсетілген. "Қызылдар" 1981 жылдың 4 желтоқсанында кеңінен мақталып, көрсетілімге шықты. Битти "Оскар" сыйлығын "Үздік режиссер" номинациясы бойынша алды, ал фильм "Үздік фильм" номинациясына ұсынылды, бірақ "От күймелерінен" жеңілді. Битти, Китон, Николсон және Степлтон сәйкесінше "Үздік актер", "Үздік актриса", "Үздік қосалқы актер" және "Үздік қосалқы актриса" номинацияларына ие болды, ал Степлтон өз санатында жеңіске жетті. Битти "Оскар" сыйлығына "Үздік режиссер", "Үздік актер" және автор Тревор Гриффитспен бірге "Үздік сценарий" номинациялары бойынша ұсынылып, тағы да "От күймелеріне" жеңілді. Бұл фильмді "Үздік фильм" номинациясына да ұсынған еді. 2008 жылдың маусым айында Америка кино институты "AFI's 10 Top 10" – он "классикалық" американдық кино жанрындағы ең жақсы он фильмді кино қауымдастығынан 1500-ден астам адамды сауалданғаннан кейін жариялады. "Қызылдар" эпикалық жанрда тоғызыншы орынды иеленді.

Сюжет

1915 жылы үйленген журналист және суфражист Луиза Брайант радикалды журналист Джон Ридпен Портленд (Орегон) қаласындағы лекцияда алғаш рет кездеседі және оның идеализміне қызығады. Халықаралық саясат туралы түнгі сұхбаттан кейін, ол жазудың өзінің қанағатсыз өмірінен құтылудың жалғыз жолы екенін түсінеді. Күйеуінен кетуге шешім қабылдаған Брайант Нью-Йорк қаласындағы Гринвич Виллиджге Ридпен қосылады және жергілікті белсенділер мен суретшілер қауымымен, соның ішінде анархист және жазушы Эмма Голдманмен, драматург Юджин О’Ниллмен танысады. Кейін олар Массачусетс штатының Провинстаун қаласына көшіп, жазуға шоғырланып, жергілікті театр өміріне қатысады. Өзінің жазбалары арқылы Брайант феминист және радикалға айналады. Рид Дүниежүзілік өнеркәсіптік жұмысшылардың «қызылдарымен» бірге жұмысшылар ереуіліне қатысады. Әлемді өзгертуге құштар Рид тыныш отыра алмайды және 1916 жылғы Демократиялық ұлттық конвенцияны жариялау үшін Сент-Луиске кетеді. Рид кеткен кезде Брайант О’Ниллмен күрделі қарым-қатынасқа түседі. Оралғаннан кейін Рид осы қарым-қатынасты біліп, Брайантты әлі де жақсы көретінін түсінеді. Екеуі құпия түрде үйленіп, Нью-Йорк штатының Хадсон қаласындағы Кротон қаласында бірге тұрады, бірақ әлі де қарама-қайшы тілектері бар. Рид өзінің адалсыздықтарын мойындағаннан кейін, Брайант соғыс тілшісі болып жұмыс істеу үшін Еуропаға кемемен кетеді. Бүйрек ауруының күшеюі салдарынан біреуін алып тастауға мәжбүр болады, Ридке шамадан тыс саяхаттан немесе стрестен аулақ болуға кеңес береді, бірақ ол Луизаның ізімен Еуропаға барады. Кәсіби ортада қайтадан біріккен екеуі Ресейге сапар шегіп, патшалық режимнің құлауы мен 1917 жылғы революция оқиғаларына куә болады, осы сапарда олардың құмарлықтары қайта жаныланады. АҚШ-қа оралғаннан кейін Рид «Дүниеді дүр сілкіндірген он күн» деген кітап жазады, ал Луизаны Оверман комитетінің алдында куәлік беруге шақырады. Ресейде көрген коммунистік идеалдарды іске асыру үшін Рид Америка Социалистік партиясының жаңа Сол қанатында белсенділікке түседі. Социалистік партия жақын арада үлкен саяси өзгерістерге ұшырайды, Рид пен Сол қанаты партияның Ұлттық атқару комитетінің 15 орынның 12-сіне сайланады, бірақ Комитеттің отырған мүшелері сайлауды жарамсыз деп танып, бүкіл Сол қанатын партиядан шығарып, партияны басып алуға жол бермейді. Шығарылған мүшелердің арасындағы идеологиялық келіспеушілік оларды екі қарсыласты ұйымға бөліп, Рид Американың Коммунистік Еңбек партиясын құрады. Өзінің ұйымын АҚШ-тың нағыз Коммунистік партиясы деп танытуға тырысқан Рид Ресейге қайтып, Кеңес Коминтернінен ресми мойындау алуды жоспарлайды. Саяси тартыстардан шаршаған Брайант, егер ол кетсе, қарым-қатынасын тоқтатумен қорқытады, бірақ ол Рождествоға дейін үйге оралуға уәде береді. Ресейге бару заңсыз болғандықтан, Рид Финляндия арқылы елге кіреді. Бірақ ол сол жерге жеткенде большевиктердің коммунистік Ресейге таңған авторитарлық саясатына көңілі толады. Рид Брайантқа қайтып оралуға тырысады, бірақ шекарадан өтіп бара жатқанда тұтқындалып, Финляндияда қамалады. Оның тұтқындалғанын білген Луиза АҚШ үкіметінен оны босатуға көмектесуін сұрайды, бірақ үкімет бас тартады, өйткені ол болмағанда бүлік шығару айыбымен сотталған. Басқа амал қалмаған Луиза заңсыз түрде Финляндияға барады, бірақ ол келген кезде Рид екі ел арасындағы тұтқын алмасу аясында Ресейге қайтарылған. Қазір Петроградта тұратын Рид Коминтерннің үгітшісі болып жұмыс істейді және АҚШ-тан депортацияланған Эмма Голдманмен бір пәтерде тұрады. Луизаның Финляндияға келгенін білмейтін ол онымен байланыс орнатуға тырысады, Нью-Йоркке телеграмма жіберіп, жауап алмағанына ашуланады. Луиза Петроградқа жетеді, онда оны Эмма табады және Ридтің Бакуде сөйлеу үшін жіберілгенін айтады. Петроградқа оралғанда патшалық Ақ әскер Ридтің пойзына шабуыл жасайды. Рид шабуылдан аман қалады және Луизамен теміржол станциясында кездеседі. Көп ұзамай ол ауруханаға түседі, бірақ Луиза қасында болғанда тифтен қайтыс болады.

Даму

Бетти Джон Ридтің тарихымен 1960 жылдардың ортасында танысқан. Бас продюсер және монтажшы Деде Аллен 1966 жылы Беттидің Ридтің өмірі туралы фильм түсіру ниетін білдіргенін еске алады. Алғашқы сценарийді Бетти 1969 жылы жазған, бірақ жұмыс тоқтап қалды. 1973 жылы Беттиге Сергей Бондарчуктің "Қызыл қоңыраулар" совет фильмінде Рид рөлі ұсынылды, бірақ ол бас тартты және совет үлгісімен бәсекелесу үшін Рид туралы жеке фильм жасауға ынталанды. 1976 жылы Бетти Тревор Гриффитспен ынтымақтастыққа келісті, ол жұмысты бастады, бірақ әйелінің ұшақ апатында қаза болуына байланысты кешікті. Сценарийдің алғашқы нұсқасы 1978 жылы аяқталды. Бетти оған қанағаттанбады және Гриффитспен бірге оны жетілдіруге төрт жарым ай жұмсады. Бетти сондай-ақ Роберт Таун, Питер Фейблман және Элейн Мэй секілді достарымен бірге түсірілім басталғаннан кейін сценарийді одан әрі жақсартуды жалғастырды.

Түсірілім

1979 жылы тамызда түсірілім басталғанда, бастапқы ниет 15-16 апталық түсірілімді аяқтау болған, бірақ нәтижесінде бір жылға созылды. Түсірілім бес түрлі елде өтті, және әртүрлі кезде түсіру тобы Совет Одағының орнына қолданылған Хельсинкиде (және Финляндияның басқа аймақтарында) қардың жаууын, ал Испанияда жаңбырдың тоқтауын күтуге мәжбүр болды. Бити Кеңес үкіметінен Мәскеуде түсіруге рұқсат сұрады, бірақ оған рұқсат берілмеді. Басқа британдық локациялардың ішінде Провинстаунды бейнелейтін Суррейдегі Френшам Пондс, Портлендтегі Либералдық клубтың мәжіліс залы үшін Ұлы Джордж көшесіндегі Азаматтық инженерлер институтының Смитон залы және Санкт-Петербургтегі Қысқы сарайды сомдайтын Ланкастер Хаусының интерьері болды. 1980 жылы Нью-Йорк, Вашингтон және Лос-Анджелес қалаларында, соның ішінде Paramount Studios-та түсірілімнің тағы бір кезеңі басталды. Metacritic сайтында фильм 15 рецензия негізінде 100 балдық шкала бойынша 76 балға ие, бұл "көбінесе жағымды пікірлерді" көрсетеді. National Review журналынан Джон Саймон: "Ешқашан толыққанды жалықтырмайтын, кейде көңіл көтеретін, бірақ көбінесе ашуландыратын және соңында көңілін қалдыратын «Қызылдар» фильмі". Commentary басылымы Ричард Греньенің көбінесе жағымсыз пікірін жариялады, ол фильмді басты кейіпкерлердің коммунистік идеологиясын қасақана жасырып, Брайанттың талантын және жетістіктерін асыра көрсеткендігін айтты. Керісінше, Jacobin журналындағы ретроспективті мақаласында Джим По «Қызылдар» фильмін «революциялық саясаттың ең ұлы және ең адал бейнелеуінің бірі» деп атады, оның «жеңіл әсері мен жылдам повествованиесін» эпикалық фильм үшін, сондай-ақ операторлық жұмысын, көңіл-күйдің өзгеруін және актерлік шеберлігін, әсіресе Китон мен Биттидің өнерлерін жоғары бағалады.