Кіріспе
Джон Майкл Франкенхаймер (19 ақпан 1930 – 6 шілде 2002) – американдық кино және теледидар режиссері, әлеуметтік драмалар мен әрекетке толы, күдікті фильмдермен танымал. Оның фильмдерінің арасында «Алькатрастың құс адамы» (1962), «Манчжуриялық үміткер» (1962), «Мамырдағы жеті күн» (1964), «Поезд» (1964), «Секундтар» (1966), «Гран-при» (1966), «Француздық байланыс II» (1975), «Қара жексенбі» (1977), «Доктор Мороу аралы» (1996) және «Ронин» (1998) бар. Ол 1990-шы жылдары «Қарсы қабырға», «Шығу маусымы», «Андерсонвилл» және «Джордж Уоллес» телефильмдерін режиссерлік еткені үшін төрт «Эмми» сыйлығын жеңіп алды. Соңғысы «Алтын глобус» сыйлығын үздік мини-сериал немесе телефильм номинациясында алды. Франкенхаймердің шамамен 40 көркем фильмі және 50-ден астам телеспектаклі заманауи ойларға әсерімен ерекшеленеді. Ол «суық соғыс» кезеңінде мансабын бастаған «қазіргі заманғы саяси триллердің» пионері болды. Ол тікелей эфирдегі теледидардағы жұмысынан бастап техникалық жағынан жоғары жетістіктерге қол жеткізді; оның көптеген фильмдері еркек кейіпкерлері үшін «психологиялық дилеммаларды» жасауымен және күшті «орта сезімімен» ерекшеленді.
John Michael Frankenheimer (February 19, 1930 – July 6, 2002) was an American film and television director known for social dramas and action/suspense films. Among his credits were Birdman of Alcatraz (1962), The Manchurian Candidate (1962), Seven Days in May (1964), The Train (1964), Seconds (1966), Grand Prix (1966), French Connection II (1975), Black Sunday (1977), The Island of Dr. Moreau (1996), and Ronin (1998). He won four Emmy Awards – three consecutive – in the 1990s for directing the television movies Against the Wall, The Burning Season, Andersonville, and George Wallace, the last of which also received a Golden Globe Award for Best Miniseries or Television Film. Frankenheimer's nearly 40 feature films and over 50 plays for television were notable for their influence on contemporary thought. He became a pioneer of the "modern day political thriller", having begun his career at the height of the Cold War. He was technically highly accomplished from his days in live television; many of his films were noted for creating "psychological dilemmas" for his male protagonists along with having a strong "sense of environment",
Frankenheimer was born in Queens, New York City, the son of Helen Mary (née Sheedy) and Walter Martin Frankenheimer, a stockbroker. His father was of German Jewish descent, his mother was Irish Catholic, and Frankenheimer was raised in his mother's religion. As a youth Frankenheimer, the eldest of three siblings, struggled to assert himself with his domineering father. Growing up in New York City he became fascinated with cinema at an early age, and recalls avidly attending movies every weekend. Frankenheimer reports that in 1938, at the age of age of seven or eight, he attended a 25 episode, 7 1/2 hour marathon of The Lone Ranger accompanied by his aunt. In 1947, he graduated from La Salle Military Academy in Oakdale, Long Island, New York, and in 1951 he earned a baccalaureate in English from Williams College in Williamstown, Massachusetts. As captain of the tennis team at Williams, Frankenheimer briefly considered a professional career in tennis, but reconsidered:
I gave that up when I really started acting at eighteen or nineteen, because there wasn't any time to do both my interest was more toward acting in those days and an actor is what I wanted to be. I did act at college and summer stock for a year. But I was really not a very good actor. I was quite shy and quite stiff
Франкенхаймер Нью-Йорк қаласының Куинс ауданында дүниеге келді, оның әкесі Уолтер Мартин Франкенхаймер бағалы қағаздар брокері, анасы Хелен Мэри (туған тегі Шиди) болған. Әкесі неміс-иудей тегінен, анасы ирландтық католик тегінен шыққан, Франкенхаймер анасының дінінде тәрбиеленді. Үш баланың үлкені болған Франкенхаймер жас кезінде өзінің үстем әкесімен өзін-өзі көрсету үшін күресті. Нью-Йоркте өскен ол кінематографияға ерте қызығушылық танытты және әр демалыс күні киноға баруды еске алады. Франкенхаймер 1938 жылы жеті-сегіз жасында әпкесімен бірге «Жалғыз сарбаздың» 25 бөлімінен, 7,5 сағаттық марафондық көрсетілімін тамашалағанын айтады. 1947 жылы ол Лонг-Айленд, Нью-Йорк штатындағы Ла-Салл әскери академиясын бітірді, ал 1951 жылы Массачусетс штатының Уильямстаундағы Уильямс колледжінде ағылшын тілі мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Уильямс теннис командасының капитаны ретінде Франкенхаймер қысқа уақытқа тенниспен кәсіби мансапты қарастырды, бірақ ойыннан бас тартты:
John Michael Frankenheimer (February 19, 1930 – July 6, 2002) was an American film and television director known for social dramas and action/suspense films. Among his credits were Birdman of Alcatraz (1962), The Manchurian Candidate (1962), Seven Days in May (1964), The Train (1964), Seconds (1966), Grand Prix (1966), French Connection II (1975), Black Sunday (1977), The Island of Dr. Moreau (1996), and Ronin (1998). He won four Emmy Awards – three consecutive – in the 1990s for directing the television movies Against the Wall, The Burning Season, Andersonville, and George Wallace, the last of which also received a Golden Globe Award for Best Miniseries or Television Film. Frankenheimer's nearly 40 feature films and over 50 plays for television were notable for their influence on contemporary thought. He became a pioneer of the "modern day political thriller", having begun his career at the height of the Cold War. He was technically highly accomplished from his days in live television; many of his films were noted for creating "psychological dilemmas" for his male protagonists along with having a strong "sense of environment",
Frankenheimer was born in Queens, New York City, the son of Helen Mary (née Sheedy) and Walter Martin Frankenheimer, a stockbroker. His father was of German Jewish descent, his mother was Irish Catholic, and Frankenheimer was raised in his mother's religion. As a youth Frankenheimer, the eldest of three siblings, struggled to assert himself with his domineering father. Growing up in New York City he became fascinated with cinema at an early age, and recalls avidly attending movies every weekend. Frankenheimer reports that in 1938, at the age of age of seven or eight, he attended a 25 episode, 7 1/2 hour marathon of The Lone Ranger accompanied by his aunt. In 1947, he graduated from La Salle Military Academy in Oakdale, Long Island, New York, and in 1951 he earned a baccalaureate in English from Williams College in Williamstown, Massachusetts. As captain of the tennis team at Williams, Frankenheimer briefly considered a professional career in tennis, but reconsidered:
I gave that up when I really started acting at eighteen or nineteen, because there wasn't any time to do both my interest was more toward acting in those days and an actor is what I wanted to be. I did act at college and summer stock for a year. But I was really not a very good actor. I was quite shy and quite stiff
«Он сегіз немесе он тоғыз жасқа келгенде актерлік өнерге белсенді түрде қатысқандықтан, екеуін де жасауға уақыт болмады. Сол кезде мен актерлік өнерге көбірек қызығушылық таныттым және актер болғым келді. Мен колледжде және жазғы актерлік курстарда бір жыл бойы актерлікпен айналыстым. Бірақ мен шынымен жақсы актер емес едім. Мен өте ұялшақ және қатты адам едім».
John Michael Frankenheimer (February 19, 1930 – July 6, 2002) was an American film and television director known for social dramas and action/suspense films. Among his credits were Birdman of Alcatraz (1962), The Manchurian Candidate (1962), Seven Days in May (1964), The Train (1964), Seconds (1966), Grand Prix (1966), French Connection II (1975), Black Sunday (1977), The Island of Dr. Moreau (1996), and Ronin (1998). He won four Emmy Awards – three consecutive – in the 1990s for directing the television movies Against the Wall, The Burning Season, Andersonville, and George Wallace, the last of which also received a Golden Globe Award for Best Miniseries or Television Film. Frankenheimer's nearly 40 feature films and over 50 plays for television were notable for their influence on contemporary thought. He became a pioneer of the "modern day political thriller", having begun his career at the height of the Cold War. He was technically highly accomplished from his days in live television; many of his films were noted for creating "psychological dilemmas" for his male protagonists along with having a strong "sense of environment",
Frankenheimer was born in Queens, New York City, the son of Helen Mary (née Sheedy) and Walter Martin Frankenheimer, a stockbroker. His father was of German Jewish descent, his mother was Irish Catholic, and Frankenheimer was raised in his mother's religion. As a youth Frankenheimer, the eldest of three siblings, struggled to assert himself with his domineering father. Growing up in New York City he became fascinated with cinema at an early age, and recalls avidly attending movies every weekend. Frankenheimer reports that in 1938, at the age of age of seven or eight, he attended a 25 episode, 7 1/2 hour marathon of The Lone Ranger accompanied by his aunt. In 1947, he graduated from La Salle Military Academy in Oakdale, Long Island, New York, and in 1951 he earned a baccalaureate in English from Williams College in Williamstown, Massachusetts. As captain of the tennis team at Williams, Frankenheimer briefly considered a professional career in tennis, but reconsidered:
I gave that up when I really started acting at eighteen or nineteen, because there wasn't any time to do both my interest was more toward acting in those days and an actor is what I wanted to be. I did act at college and summer stock for a year. But I was really not a very good actor. I was quite shy and quite stiff
Әуе күштерінің кино эскадрильясы: 1951-1953
Уильямс колледжін бітіргеннен кейін Франкенхаймер Әуе күштеріне қабылданып, Резервтік офицерлер дайындық корпусына (ROTC) жіберілді, Вашингтон, округ Колумбиядағы Пентагон пошта бөлмесінде қызмет етті. Ол тез арада өтініш беріп, ешқандай формальды білімі болмастан, Калифорния штатының Бербанк қаласындағы Әуе күштерінің киноэскадрильясына ауыстырылды. Сонда лейтенант Франкенхаймер "шын мәнінде режиссура туралы ойлана бастады". Франкенхаймер Әуе күштерінің фотосурет бөліміндегі алғашқы тәжірибесін шексіз еркіндікпен еске алады. Франкенхаймердің айтуынша, кіші офицер болған кезде оның жоғарылары фильм жасау жабдықтарын пайдалану тұрғысынан ол не істегеніне "ешқандай қызығушылық танытпады". Франкенхаймер жарықтандыруды орнатуға, камераны басқаруға және жеке ойлап тапқан жобаларын монтаждауға толықтай еркін болды. Оның алғашқы фильмі – Калифорния штатының Шерман-Оукс қаласындағы асфальт зауыты туралы деректі фильм. Лейтенант Франкенхаймер аптасына 40 доллар жалақымен жазушы, продюсер және оператор ретінде Калифорния штатының Нортридж қаласындағы жергілікті мал өсіруші үшін телеарнада жарнамалық роликтер жасады, онда малдар сахнада көрсетілді. FCC 15 аптадан кейін хабар таратуды тоқтатты. Франкенхаймер кино өндірісінің негізгі элементтерін меңгергеннен басқа, кино техникасы туралы кеңінен оқуға кірісті, соның ішінде кеңес режиссері Сергей Эйзенштейннің еңбектерін зерттеді. Франкенхаймер 1953 жылы әскерден босатылды.
Кино мансабы
Франкенхаймердің алғашқы фильмдері «жасөспірімдердің тәртіпсіздігі, қылмыстылық және әлеуметтік орта» сияқты заманауи мәселелерді көтеріп, «Жас бізбенші» (1957), «Жас даугерлер» (1961) және «Барлығы құлайды» (1962) фильмдерінде бейнеленген.
"Жас бейтаныс" (1957)
Франкенхаймердің киноға алғашқы қадамы CBS телеарнасымен жасалған келісімшарты кезінде болды. Калифорниядағы CBS басшысы Уильям Дозиер RKO киностудиясының бас директоры болды. Франкенхаймерге оның "Климакс!" телехикаясының "Соққы бер" атты фильмдік нұсқасын түсіру тапсырылды, сценарийін Уильям Дозиердің ұлы Роберт жазды. 1956 жылғы "Жас бейтаныс" фильмінде Джеймс Макартур күшті голливудтық продюсердің (Джеймс Дейли) бүлікшіл жасөспірім ұлы рөлінде ойнайды. Франкенхаймер алғашқы кино тәжірибесінен қанағаттанбағанын еске алды:
Мен [телевизиялық] командаларыма өте жоғары баға беремін, себебі мен оларды өзім таңдаймын; ал "Жас бейтаныс" фильміне маған команда берілді, мен оларды қорқынышты деп ойладым және маған жаман қарым-қатынас жасады. Бұл оқиға мені қатты ашуландырды, өзімді шектеулі, қиын жағдайдағы жаман режиссер сезіндім. Мен осы тәжірибеден кейін кинодан жиреніп, теледидарға қайтып бардым. Осы оқиғаның нәтижесінде мен фильмдерден шаршадым. Франкенхаймер 1950 жылдардың соңында теледидардың тікелей эфирден жазбаға түсірілген бағдарламаларға өтуі туралы айтады: "Тікелей эфирде жұмыс істеген теледидар режиссері – автомобиль пайда болғаннан кейін ауылдың теміршісі сияқты еді. Мен осыдан шығу керектігін білдім". 1961 жылы Франкенхаймер теледидарды тастап, төрт жылдық үзілістен кейін киноға оралды, 1957 жылғы "Жас бейтаныс" фильмінде көтерілген әлеуметтік тақырыптарды зерттеуді жалғастырды. Кинотарихшы Гордон Гоу Франкенхаймердің 1950 жылдардағы наразы жасөспірімдерге деген құмарлық кезінде жеке тұлға және "бейшаралар" тақырыбын шешуін ерекше атап көрсетеді:
"Жас бейтаныс" болған 16 жасар баланың мәселесіне шынайы сезім тән еді. Бұл фильм 1957 жылы, жасөспірімдерге деген қызығушылықтың ең жоғары шағында, қарама-қайшылықтың тыныш үнін естітті. Оның шынайы сапасының бір себебі режиссер мен сценарийшінің жасының орташа екендігі болуы мүмкін – олардың басты кейіпкеріне (Джеймс Макартур) жақын, шамамен жиырма жаста (бірақ жас көрінеді). Фильмді ерекшелендірген нәрсе – баланың жасаған ісінің қарапайымдығы: көршілес кинотеатрдағы ұсақ төбелес. "Жас бейтаныс" пен жалпы проблемалық фильмдердің арасындағы айырмашылық – оның орташалық деңгейде болуы және оқиғаның ықтимал аяқталуы.
Жас жабайылар (1961)
Франкенхаймердің екінші кинотуындысы романшы Эван Хантердің "Намыс мәселесі" (1959) романының негізінде жасалған. United Artists компаниясының жарнама бөлімі кассалық табысты арттыру үшін атауын "Жас жабайылар" деп өзгертті, бірақ Франкенхаймер бұған қарсылық білдірді. Оқиға Нью-Йорктің Испан Гарлеміндегі пуэрторикалық және итальяндық жастардың қатысуымен жасалған шалақатты саяси манипуляцияға айналдыру туралы. Штат губернаторы болуға ниеттенген округ прокуроры Дэн Коул (Эдвард Эндрюс) айыптаманы қамтамасыз ету үшін көмекші прокурор Хэнк Беллді (Берт Ланкастер) дәлелдер жинауға жібереді. Белл, тұрғын үйлерде өскен, кедейлікпен күресіп, әлеуметтік және экономикалық жетістікке жеткен адам. Ол бастапқыда тергеп отырған жастарға цинизммен қарап, осылайша мансаптық мақсаттарына жетеді. Сюжет істің адамдық және құқықтық қырларын, сонымен қатар Беллдің жеке және әлеуметтік көзқарастарымен күресін көрсетеді. Фильмнің басындағы, оқиғаның кілтін ұстап тұрған кісі өлтіру көрінісі Франкенхаймердің теледидардағы тәжірибесінен туындаған. "Тамаша түсірілген және монтаждалған" оқиға титрлерге дейін орын алады және композитор Дэвид Амрамның құмарландыратын саундтрегімен сүйемелделеді, бұл көрермендердің қызығуын оятуға көмектеседі. "Жас жабайылар" жасөспірімдердің қылмыстық әрекеттеріне назар аударса да, Франкенхаймердің осы тақырыптағы алғашқы фильмі "Жас бейтаныс" (1957) фильмінен әлдеқайда жетілген туынды. Кинотанушы Джеральд Пратли бұл жетістікті Франкенхаймердің жобаға қатысатын техникалық мамандығын өзі таңдауымен байланыстырады, олардың ішінде декоратор Берт Смидт, оператор Лайонел Линдон және сценарист Ж.П. Миллер бар. Пратли былай деп атап өтті: "Жас жабайылар" [Жас бейтаныс] фильмінен гөрі әлдеқайда тірі және шынайы. Бұл фильмдегі жастардың кейбіреулері алғашқы фильмдегідей болуы мүмкін, бірақ олар өздерінің бұзық жолында одан да алға жылжыған. Актерлік шеберлігі жоғары деңгейде, итальяндық және пуэрторикалық актерлердің керемет бейнелеуі бар. Фильмнің барлық кадрлары күшті визуалды сезіммен суреттелген, бұл Франкенхаймердің болашақ туындыларының барлығына тән ерекшелік."
"The Young Savages is far more alive and real than [The Young Stranger] the youths might well be some of those we met in the first film, but now further along their delinquent ways. The acting throughout is authoritative, with vivid portrayals by the Italian and Puerto Rican players the entire film is photographically alive with a strong, visual sense which was to characterize all of Frankenheimer's future work "
Though "contrived and familiar in its social concerns" Frankenheimer and leading man Burt Lancaster, both Liberals in their political outlook, dramatize the "poverty, violence and despair of city life" with a restraint such that "the events and characters seem consistently believable." Frankenheimer recalled "I shot The Young Savages mainly to show people that I could make a movie, and while it was not completely successful, my point was proved The film was made on a relatively cheap budget and shooting on location in New York for a Hollywood company is very expensive. Those were the days before Mayor Lindsay when you had to pay off every other cop on the beat "
"Әлеуметтік мәселелердегі конъюнктуралық және таныс сюжетіне қарамастан", Франкенхаймер мен басты рөлдегі Берт Ланкастер, екеуі де либералдық көзқарастағы саясаткерлер, "қалалық өмірдің кедейлігі, зорлық-зомбылығы және бейшаралығын" шектеп, шынайы көрсетеді, сондықтан "оқиға мен кейіпкерлер тұрақты түрде сенімді болып көрінеді". Франкенхаймер еске алды: "Мен "Жас жабайыларды" фильм түсіруге кіріскенімнің басты себебі – мен фильм түсіре алатынымды көрсету болды, және толығымен сәтті болмасам да, мақсатым орындалды. Фильм салыстырмалы түрде арзан бюджетпен түсірілді, ал Голливуд компаниясы үшін Нью-Йоркте түсіру өте қымбат. Бұл Линдсей мэрінің кезінен бұрынғы заман еді, сол кезде кез келген полицейден ақы төлеуге тура келетін."
"The Young Savages is far more alive and real than [The Young Stranger] the youths might well be some of those we met in the first film, but now further along their delinquent ways. The acting throughout is authoritative, with vivid portrayals by the Italian and Puerto Rican players the entire film is photographically alive with a strong, visual sense which was to characterize all of Frankenheimer's future work "
Though "contrived and familiar in its social concerns" Frankenheimer and leading man Burt Lancaster, both Liberals in their political outlook, dramatize the "poverty, violence and despair of city life" with a restraint such that "the events and characters seem consistently believable." Frankenheimer recalled "I shot The Young Savages mainly to show people that I could make a movie, and while it was not completely successful, my point was proved The film was made on a relatively cheap budget and shooting on location in New York for a Hollywood company is very expensive. Those were the days before Mayor Lindsay when you had to pay off every other cop on the beat "
Барлығы құлайды (1962)
"All Fall Down" фильмі түсіріліп, көрсетілімге шықты, ал Франкенхаймердің "Алькатраздың құс адамы" (1962) пост-өндірісте, ал "Манчжуриялық кандидат" (1962) дайындық кезеңінде болды. Сурет сценариін Уильям Инге жазды, ол сонымен қатар "Шалғайдағы сұлулық" (1961) фильмінің авторы. Фильм эмоционалды жауапкершіліксіз алаяқ Берри Берри (Уоррен Битти) және оның ізгі кіші інісі Клинтон (Брэндон де Уайльд) туралы, Клинтон үшін Берри Берри романтикалық, Байронға ұқсас тұлға болып көрінеді. Ағасының жүкті болған сүйіктісі Эко О'Брайенге (Ева Мари Сент) жасаған қатыгездігі Клинтонды Берри Берридің қателеспейтіні туралы ойдан айырады. Оның күйзелістік түсінігі Клинтонға эмоционалдық жаңаруға және тәуелсіздікке қол жеткізуге көмектеседі. Фильм сыншысы Дэвид Уолш былай деп мәлімдейді: "All Fall Down" сәл ғана нұсқаулық және конформистік, ал Бетти кейіпкерінің жазасын тарту көріністері тым қиын жасалған. "All Fall Down" фильмін Ева Мари Сент, тыныш және әдепті бақытсыз Эхо рөлінде, және Анджела Лансбери, керемет және ерекше Берри Берридің анасы рөлінде сомдауы құтқарады, оның ішінде туыстық құмарлық оттары оттанатын сияқты. Сыншылар Аннабелл Вилларттың (Лансбери) Франкенхаймердің 1962 жылғы фильмдеріндегі үш қатал бақылаушы ананың біріншісі болғанын атап өтті: қалған екеуін Тельма Риттер сомдады. Үш фильмнің барлығында әке әлсіз немесе жоқ."
"All Fall Down is vaguely moralistic and conformist, and the scenes of the Beatty character's comeuppance contrived in the extreme. All Fall Down is saved by the portrayals of Eva Marie Saint, quiet and gracious, as the unfortunate Echo, and Angela Lansbury, extravagant and outlandish, as Berry Berry's mother, within whom incestuous fires appear to blaze. Critics have noted that Annabell Willart (Lansbury) was the first of three desperately controlling mothers in Frankenheimer's films of 1962: the other two played by Thelma Ritter in Birdman of Alcatraz (1962) and Lansbury again in The Manchurian Candidate (1961). In all three films, the father is either weak or absent."
Алькатраздың құс адамы (1962)
Томас Э. Гаддистің өмірбаянына негізделген "Алькатраздың құс адамы" (1962) – түрме күзетшісін өлтіргені үшін өмір бойы жеке камерада отыру жазасына кесілген Роберт Страудтың өмірін көркемдеу арқылы бейнелейтін деректі фильм. Жазасын өтеу кезінде Страуд (Берт Ланкастер) канарейкаларды зерттеу арқылы құс аурулары саласындағы құрметті сарапшыға айналады. Франкенхаймер Строудтың антиәлеуметтік жеккөрушіліктен қатыгез түрме жағдайларына қарамастан, адамгершілікке қарай жетілуіне куә болады. 1962 жылы "Алькатраздың құс адамы" фильмінің өндірісі мен түсірілімі басталғанда, United Artists британдық режиссер Чарльз Крихтонның орнына Франкенхаймерді шақырды. Осыған байланысты, өндірістің маңызды шешімдері қабылданған еді және Франкенхаймер өзін өндіріске тікелей бақылау жасай алмайтын "жалдамалы режиссер" деп санады. Продюсер Харольд Хехт және сценарист Гай Троспер Гаддистің өмірбаянының толық бейімделуін талап етті. Түсірілген алғашқы нұсқасы төрт сағаттан асты. Жақсылап монтаждау мүмкін емес деп шешілген соң, сценарий қайта жазылып, фильм көбінесе қайта түсірілді, нәтижесінде 2 ½ сағаттық соңғы нұсқасы жасалды. Франкенхаймердің сөзіне сүйенсек, 1950 жылдары ол Страудтың оқиғасын телевизияға бейімдеуге мүмкіндік алған, бірақ Федералдық түрмелер бюросы CBS арнасын ескерткен, соның салдарынан жоба тоқтатылды.
"Манчжуриялық кандидат" (1962)
Франкенхаймердің 1962 жылы түсірген саяси триллері «Манчжуриялық кандидат» оның ең көрнекті кинолық туындысы саналады. Биограф Джеральд Прэтли фильмнің әсерінің зор болғанын айтады. Осы фильм арқылы Джон Франкенхаймер қазіргі заманғы кинодағы маңызды күшке айналды; ол оны Америкада немесе басқа жерде жұмыс істейтін ең көркем, реалистік және маңызды режиссер ретінде танытты. Франкенхаймер мен продюсер Джордж Аксельрод Ричард Кондонның 1959 жылғы романын көптеген Голливуд студиялары бас тартқаннан кейін сатып алды. Франк Синатра фильмге келіскеннен кейін, олар United Artists компаниясынан қолдау алды. Сюжеттің басты кейіпкері – Корея соғысының ардагері Реймонд Шоу, белгілі саяси отбасының мүшесі. Шоу әскерлік бөлімшесі тұтқындалғаннан кейін қытай және орыс тұтқындары оның санасын өзгертеді. Ол Америка Құрама Штаттарына оралып, онда АҚШ үкіметін құлатуға бағытталған халықаралық коммунистік қастандыққа қатысқан білмейтін «ұйықтаушы» агентке айналады. Фильмде Лоренс Харви (сержант Рэймонд Шоу рөлінде), Джанет Ли, Джеймс Грегори және Джон Макгивер ойнады. Анжела Лансбери өзінің «ұйықтаушы» агент ұлының анасы және бақылаушысы рөлінде «өміріндегі ең маңызды экрандық рөлінде» «көреңге жатарлық» өнер көрсетіп, «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Фрэнк Синатра майор Беннет Марко рөлінде Шоудың санасын өзгертуге тырысып, қастандықтың қырларын ашады, бұл оның ең қанағаттанарлық фильмдік рөлі болды. Франкенхаймер өндірісті техникалық және идеялық тұрғыдан «толық бақылауда» екенін мәлімдеді. «Манчжуриялық кандидатта» көрсетілген техникалық «жетістік» Франкенхаймердің осы «суық соғыс» тақырыбын жеткізуге жасаған күш-жігерін көрсетеді. Кинотарихшы Эндрю Саррис режиссердің «сцендер құрудың орнына техникасына ерекше мән бергенін», «Франкенхаймер оларды ертерек аяқтап, фильмдерінің тұтас болуына кедергі келтіреді» деп атап өтті. Дегенмен «Манчжуриялық кандидат» өзінің деректі стильдегі түсірілімі арқылы «суық соғыс жылдарындағы параноя мен ұйқысыздық» сезімін жеткізеді. Франкенхаймердің шебер режиссерлік қабілеті мен «көрнекі өнертабыстылығы» миды жуу сахнасында айқын көрінеді, онда оқиға қылмыскер мен құрбанның көзқарасынан көрсетіледі. Сахнаның күрделілігі мен теледидардағы оның алдыңғы үлгілері туралы киносыншысы Стивен Боуи былай дейді: «Франкенхаймер объективті көзқарас (коммунистік семинарда тұтқынға алынған сарбаздар) пен субъективті көзқарас (әйелдер бақша қоғамының зиянсыз жиналысына қатысқан сарбаздар) арасында үздіксіз өтетін әйгілі миды жуу сахнасы. Бұл тур-де-форс Франкенхаймердің теледидар техникасының таза дистилляциясы болды, ол «жабайы» декорацияларды пайдаланып, телекамераларды мүмкін емес көрінетін орындарға жылжытуға мүмкіндік берді». 1968 жылы Франкенхаймер теледидарда қолданған әдістерінің «Манчжуриялық кандидатта» қолданған стилімен бірдей екенін мойындады. «Бұл менің теледидарда шынымен жақсы болған нәрсеге қайта оралу үшін алғашқы рет сенімділік пен өзімді сенімді сезінуімді берді». Композициялық тұрғыдан Франкенхаймер актерлерін «ұзын линза» арқылы түсіріп, драматикалық әрекеттерді жақын, орта және алыс кадрларда көрсетеді, бұл конфигурацияны ол «көбінесе» қайталайды. Фильм сыншысы Стивен Боуи «Бұл стиль Франкенхаймердің алғашқы туындыларын спонтандылық емес, дәлдік киносына айналдырды» деп атап өтті. «Манчжуриялық кандидат» 1960-шы жылдардың басындағы «қызыл үрейден» кейінгі кезеңде шықты, сол кезде коммунизмге қарсы саяси идеология әлі де басым болды. Фильм шыққаннан бір ай өткен соң Джон Ф. Кеннеди әкімшілігі Куба зымырандық дағдарысының және Кеңес Одағымен ядролық қақтығыстың ортасында болды. Франкенхаймер мен сценарист Аксельродтың өндіріске табандылық танытуы олардың саяси либерализмін көрсетеді, өйткені биограф Джеральд Пратлидің айтуынша, осы фильмді сипаттайтын саясатты ашық, сатирикалық түрде айту «қауіпті» кезең болды. Фильм сыншысы Дэвид Уолш «Манчжуриялық кандидат» туралы хабарлаған «негізінен сенімділік пен шұғылдық деңгейі» американдық либералдардың 1960-шы жылдардың басында сезінген салыстырмалы сенімділігі мен оптимизмін көрсетеді деп қосты. Франкенхаймердің американдық саяси орта туралы «қорқынышты мысалы» дистрибьюторлар тарапынан толығымен қабылданбау үшін жеткілікті жақсы қабылданды. «Манчжуриялық кандидат» тақырыбы мен Кеннедиге жасалған қастандыққа жақындығы оқиғамен тығыз байланысты. Франкенхаймер 1968 жылы «Манчжуриялық кандидат» фильмін «жаман пайғамбарлық фильм» деп сипаттағанда, осыны мойындады. «Бұл фильм түсірілгеннен бері елімізде болған оқиғалар қорқынышты». «Манчжуриялық кандидат» фильмін аяқтағаннан кейін Франкенхаймер фильм түсіруді жалғастыруға бел буғанын еске алады: «Мен жобаны бастағым келді, мен толық бақылауды қаладым, мен ешқашан жалдамалы режиссер болғым келмеді». Оған француз әншісі Эдит Пиаф туралы фильм түсіруге келісімшарт ұсынылды, онда басты рөлді Натали Вуд ойнайтын болды. Пиафтың әндері француз тілінде емес, ағылшын тілінде орындалатынын білгеннен кейін ол ұсынысты қатысты түрде қабылдамады. 1963 жылы Франкенхаймер мен сценарист Джордж Аксельрод продюсер Эдвард Льюиспен танысты, ол Америкалық Азаматтық Бостандықтар Одағы туралы телешоу жасауды жоспарлап отырды. Жоба теледидар үшін тым қымбат болғандықтан, Франкенхаймер Льюистің серігі, актер және продюсер Кірк Дугласқа Флетчер Кнебель мен Чарльз У. Бейлидің «Мамырдың жеті күні» романын сатып алып, фильмге бейімдеуге ұсыныс жасады.
Frankenheimer and producer George Axelrod bought Richard Condon's 1959 novel after it had already been turned down by many Hollywood studios. After Frank Sinatra committed to the film, they secured backing from United Artists. The plot centers on Korean War veteran Raymond Shaw, part of a prominent political family. Shaw is brainwashed by Chinese and Russian captors after his Army platoon are imprisoned. He returns to civilian life in the United States, where he becomes an unwitting “sleeper” assassin in an international communist conspiracy to subvert and overthrow the U. S. government. The film co starred Laurence Harvey (as Sergeant Raymond Shaw), Janet Leigh, James Gregory and John McGiver. Angela Lansbury, as the mother and controller to her “sleeper” assassin son, garnered an Academy Award nomination for a “riveting” performance” in “the greatest screen role of her career.” Frank Sinatra, as Major Bennett Marco, who reverses Shaw's mind control mechanisms and exposes the conspiracy, delivers perhaps his most satisfactory film performance. Frankenheimer declared that both technically and conceptually, he had “complete control” over the production. The technical “fluency” exhibited in The Manchurian Candidate reveals Frankenheimer's struggle to convey this Cold War narrative. Film historian Andrew Sarris remarked that the director was “obviously sweating over his technique instead of building sequences, Frankenheimer explodes them prematurely, preventing his films from coming together coherently.” The Manchurian Candidate, nonetheless, conveys the “paranoia and delirium of the Cold War years” through its documentary style mise en scène. A demonstration of Frankenheimer's bravura direction and “visual inventiveness” appears in the notable brainwashing sequence, presenting the sinister proceedings from the perspective of both the perpetrator and victim. The complexity of the sequence and its antecedents in television are described by film critic Stephen Bowie:
“The famous brainwashing sequence in which Frankenheimer moves seamlessly between an objective perspective (captured soldiers in a communist seminar) and a subjective one (the soldiers attending an innocuous meeting of the Ladies’ Garden Society). This tour de force was a pure distillation of Frankenheimer's television technique, opening with a self conscious 360 degree pan that utilised the ‘wild’ sets which allowed TV cameras to move into seemingly impossible positions.”
In 1968, Frankenheimer acknowledged that the methods he used on television were “the same kind of style I used on The Manchurian Candidate. It was the first time I had the assurance and self confidence to go back to what I had been really good at in television.” Compositionally, Frankenheimer concentrates his actors into “long lens” menage, in which dramatic interactions occur at close up, mid shot and long shot, a configuration that he repeated “obsessively.” Film critic Stepen Bowie observes that “this style meant that Frankenheimer's early output became a cinema of exactitude rather than spontaneity.”
The Manchurian Candidate was released in the post Red Scare period of the early 1960s, when anti Communist political ideology still prevailed. Just one month after the film's release, the John F. Kennedy administration was in the midst of Cuban Missile Crisis and nuclear brinkmanship with the Soviet Union. That Frankenheimer and screenwriter Axelrod persisted in the production is a measure of their political liberalism, in a historical period when, according to biographer Gerald Pratley “ it was clearly dangerous to speak of politics in the out spoken, satiric vein that characterized this picture.” Film critic David Walsh adds that “the level of conviction and urgency” that informs The Manchurian Candidate, reflects “the relative confidence and optimism American liberals felt in the early 1960s.”
Frankenheimer's “terrifying parable” of the American political milieu was sufficiently well received to avoid its summary rejection by distributors. The Manchurian Candidate, due its subject matter and its proximity to the Kennedy assassination is inextricably linked to that event. Frankenheimer acknowledged as much when, in 1968, he described The Manchurian Candidate as “a horribly prophetic film. It's frightening what's happened in our country since that film was made.”
After completing The Manchurian Candidate, Frankenheimer recalls that he was determined to continue filmmaking: “I wanted to initiate the project, I wanted to have full control, I never wanted to go back to be hired as a director again.” He was offered a contract to direct a biopic about French singer Edith Piaf, with Natalie Wood in the starring role. He emphatically rejected the offer when he learned that Piaf's songs would be sung in English, rather than in the original French. In 1963, Frankenheimer and screenwriter George Axelrod were introduced to the producer Edward Lewis, considering a TV production concerning the American Civil Liberties Union. When the project was deemed too expensive for television, Frankenheimer was approached by an associate of Lewis, actor and producer Kirk Douglas, to purchase and adapt to film the novel Seven Days in May by Fletcher Knebel and Charles W. Bailey II.
Мамыр айының жеті күні (1964)
"Мамырдың жеті күні" (1964), Флетчер Кнебель мен Чарльз В. Бейли II-нің ең көп сатылған романы және Род Серлингтің сценарийі негізінде, 1974 жылы АҚШ-тағы әскери төңкеріс әрекетін бейнелейтін драма. Төңкерісшілердің басында, вирулентті антикоммунист авторитар, Біріккен Штабтардың Бас штабының төрағасы генерал Джеймс М. Скотт (Берт Ланкастер) тұр. АҚШ Президенті Джордан Лайман (Фредерик Марч) Кеңес Одағымен ядролық қаруды жою туралы келісімге келгенде – Скотттың мемлекетке қарсы санаған әрекеті – Скотт өзінің әскери кабалын жұмылдырады. Батыс Техастағы шалқарада орналасқан базада олар елдің коммуникациялық желілерін басып алуға және Конгресті бақылауға дайындалады. Скотттың Біріккен Штабтардың көмекшісі полковник Мартин “Джигс” Кейси (Кирк Дуглас) жоспарланған төңкерісті білгенде қатты ойға келеді және Президент Лайманды қауіптің ауырлығына көндіреді. Лайман өзінің үкіметтік адалдарына шақыру жасап, Лайман мен Скотт арасындағы Конституциялық принциптерге қатысты қақтығыс Овалдық кеңселерде өтеді, онда Президент генералды АҚШ Конституциясына сатқын деп айыптайды. Скотттың ашынасынан кейін оның әскери қолдаушылары оны тастап кетеді және құпия жоспар құлайды. Франкенхаймер өзінің саяси триллерлерінің тақырыптық байланысын атап өтеді:
“Мамырдың жеті күні мен үшін «Манчжурлық кандидат» сияқты маңызды болды. Мен әскерилердің дауысы тым күшті деп ойладым, генерал Макартур синдромы айқын байқалды. «Мамырдың жеті күні» әскери-өнеркәсіптік кешеннің қаншалықты зор күшке ие екенін көрсетуге мүмкіндік берді. Біз Пентагоннан ынтымақтастық сұрамадық, себебі біз олардан көмек алмайтынымызды білдік.”
Фильм тарихшылары генерал Скотттың кейіпкерін екі жетекші әскери және саяси тұлғаның – Кертис Лемей мен Эдвин Уолкердің жиынтық бейнесі деп санайды. Фильм АҚШ Конституциясының қадірлілігіне, АҚШ-тағы демократияға қарсы күштердің ықпалына қарсы тұру үшін ерекше мән береді. Биограф Джеральд Пратли былай деп жазады:
“Франкенхаймердің Президент Лайманның сөздерін пайдалануы таң қалдырады. Кейбір сыншылар оларды «құрметті, либералдық бағыттар» деп сынайды, бірақ наурыз айында олар толыққанды реализммен, логикалық тұрғыдан талап етілген сәттерде және үлкен адалдық пен сеніммен жеткізіледі. Олар таныс [Конституциялық] принциптерді қайталайды. Франкенхаймер оларды тиімді, бірақ ешқашан үгіт-насихаттық емес түрде қолданады.”
Фильм сыншысы Джоанн Лориер сценарист Род Серлинг пен Франкенхаймердің басты тақырыбы – әскерилердің сайланған азаматтық билікке бағыну қажеттілігі екенін қосты. Визуалды акцент ретінде «Мамырдың жеті күні» фильмінің титрлері АҚШ Конституциясының 1787 жылғы түпнұсқа жобасының суретімен аяқталады. «Мамырдың жеті күні» актерлердің жоғары деңгейдегі шеберлігі үшін кеңінен мақталады. Биограф Чарльз Хигам былай деп жазады: «Фильм ерекше шеберлікпен ойналған, Франкенхаймердің қарқындылығы актерлеріне сәтті жеткенін дәлелдейді».
Франкенхаймер, бұрынғы әуе күштері офицері, Пентагонда қысқа уақыт жұмыс істеген, «Мамырдың жеті күні» тұжырымдамасына әскери топтардан қарсылық күтетінін білген. Шындығында, Федералдық Тергеу Бюросында (ФБР) «Мамырдың жеті күні» бюроның беделіне зиян келтіруі мүмкін деген алаңдаушылықты білдіретін ішкі меморандумдар таратылды. Фильм сыншылары Джоанн Лориер мен Дэвид Уолш «Әскерилер мен ФБР «Мамырдың жеті күні» фильміне өте назар аударды, олардың осындай сынға өте сезімтал екенін көрсетті. Рональд Рейганның ФБР ісінде табылған жазбада бюро фильмді коммунистік пропаганда ретінде пайдалану мүмкіндігінен алаңдағандығы және оның «біздің Қарулы Күштерімізге және Ұлтымызға зиян келтіруі мүмкін» екенін айтқан». Президент Кеннеди фильмнің адаптациясына жеке мақұлдауын берді және оның баспасөз хатшысы Пьер Салингер Франкенхаймерге Овалдық кеңселердің ішкі көрінісін салу үшін кіруге рұқсат берді. Франкенхаймер өзінің «Манчжурлық кандидат» (1962) фильмінің «көрегендік» аспектілерін мойындады, бұл фильм саяси қастандықтарды зерттейді. Фильм сыншысы Дэвид Уолш бұл байланысты нақты көрсетеді: «Мамырдың жеті күні» кинотеатрларға жеткен кезде Кеннеди ЦРУ немесе әскери байланыстары бар адамдар ұйымдастырған деп есептелетін операцияда өлтірілді».
«Мамырдың жеті күні» сыншылар мен көрермендер тарапынан жақсы қабылданды.
"Құдіретті теңізші" (1969)
Франкенхаймердің «жеңіл комедияға» алғашқы қадамы – оның әлеуметтік мәселелерді көтеретін, көбінесе антиутопиялық және драмалық туындыларынан, сондай-ақ жоғары бюджетті әрекет фильмдерінен елеулі айырмашылықты білдіреді. «Қайдақы теңізші» – Тынық мұхитындағы Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы күндерінде орын алатын ерекше мінезді кейіпкерлердің жиынтығын ұсынады. Британдық лейтенант-коммандер Финчхейвен, Р.Н. (Дэвид Нивен) – әуесқой кемедегі періште, Бірінші дүниежүзілік соғыстағы жауынгерлік тапсырмасы кезіндегі арсыз қабілетсіздігі үшін кешірім іздеп, «Ұшқыш голландиялық» сияқты теңіздерді шарлайды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде «Кермуджон» кемесі жалданып, содан кейін Тынық мұхитының шалғай аралдарының біріне демалыс жасаушылармен бірге жағаға тірейді. Төрт американдық теңізші кемеден құлап, теңізге лайықсыз кемені табады: лейтенант Мортон Крим (Алан Алда), 3-ші дәрежелі аспаз В.В.Дж. Оглеторп (Микки Руни), қару-жарақ шебері Орвилл Тул (Джек Картер) және 1-ші дәрежелі теңізші Лайтфут Стар (Ману Тупу). Орман гаражының иесі Дженифер Уинслоу (Фей Дунавей) аралдан кету үшін бұрынғы «Кермуджонды» жөндеуге қажетті жабдықтарды ұсынады. Командер Финчхейвен негізінен қабілетсіз экипаждың көмегімен жапондық соғыс кемесін іздеп, батырып, осылайша отбасының абыройын қорғауға тырысады. 79 минуттық фильмде экипаждың кейінгі «қауіп-қатерлері мен оқиғалары» бейнеленген. Филипп Роктың сценарийі мен әңгімесіне негізделген «Қайдақы теңізші» – сол кезеңдегі кинохроникалық кадрларды қолдана отырып, соғыс уақытындағы конвенциялар мен клишелердің пародиязы болып табылады. Франкенхаймер фильмнің эпизодтарын «Ұлы одақ», «Жығылатын дауыл», «Олардың ең жақсы сағаты», «Тағдырдың ілгегі» және «Триумф пен трагедия» деп атады, бұл атаулар Уинстон Черчилльдің соғыстан кейінгі естеліктерінен алынған. Вьетнам соғысы кезінде түсірілген бұл фильм туралы тарихшы Джеральд Пратли Франкенхаймердің АҚШ-тың Индоқытайға басып кіруіне қарсылығы мен «Қайдақы теңізші» арасындағы «күшті тақырыптық байланыс» бар екенін айтады. Франкенхаймер сценарийші Филипп Рокпен бірге «[көктегі әскери офицердің] осы тұжырымдамасын соғысқа қарсы мәлімдеме жасау үшін пайдалануға болатынына» келісті. «Біз оны жасадық деп ойлаймын, және ол MGM-ді қорқытты». Metro Goldwyn Mayer фильмнің шығуын екі жылға кейінге шегерді, бұл сыншылар тарапынан нашар қабылдануы мен «нашар көрсетілімдерімен» байланысты болды, бірақ Франкенхаймер кешігуді тарихи кинохроникалық кадрларды алудың құқықтық мәселелерімен байланысты деп санайды. Студия «Қайдақы теңізші» туралы сын-пікірлердің нашар болуынан және кассадағы сәтсіздіктен кейін фильмді насихаттау және көрсетуге минималды күш жұмсады.
The Extraordinary Seaman, based on a screenplay and story by Phillip Rock, is a spoof of war time conventions and clichés which integrates newsreel clips from the period for comic effect. Frankenheimer engages in a mock heroic burlesque, titling the film's episodes “Grand Alliance”, “The Gathering Storm”, “Their Finest Hour”, The Hinge of Fate” and “Triumph and Tragedy”, borrowed from Winston Churchill's post war memoirs. Filmed during the Vietnam War, film historian Gerald Pratley discerns “a strong thematic relationship” between Frankenheimer's opposition to US invasion of Indo China and The Extraordinary Seaman. Frankenheimer recalls that he and screenwriter Phillip Rock “decided we could really use this premise [of a ghostly naval officer] to make an anti war statement. I think we did, and it terrified MGM." Metro Goldwyn Mayer delayed the release of the film for two years, reportedly due its poor response among critics and “dismal screenings”, though Frankenheimer attributes the delay to legalities obtaining release of historic newsreel footage. The studio made only perfunctory efforts to promote and exhibit the film after The Extraordinary Seaman’s poor critical reviews and weak box office response.
1970 жылдар
Франкенхаймер 1970 жылы «I Walk the Line» фильмімен одан әрі танымал болды. Грегори Пек пен Түсей Уэлд басты рөлдерді ойнаған бұл фильмде Теннесси штатының шерифі айшықтың қызына ғашық болады, ал түсірілімге Джонни Кэштің әндері қосылған. Франкенхаймердің келесі жобасы оны Ауғанстанға алып барды. «Жолаушы» фильмі Джек Паланс пен Омар Шарифтің ойнауымен әке мен бала арасындағы қарым-қатынасқа арналған. Шарифтің кейіпкері, шебер атшы, Ауғанстанның ұлттық спорты – бузкаши ойынын ойнады. «Мүмкін емес нысан», сондай-ақ «Махаббат тарихы» деп те аталады, таратуда қиындықтарға тап болды және кеңінен көрсетілмеді. Одан кейін 1973 жылы Ли Марвиннің қатысуымен О’Ниллдің «Айсменнің келуі» атты төрт сағаттық фильмі, содан кейін Ричард Харристің ойнауымен қылмыстық қара комедия – «99 және 44/100% өлген» фильмі түсірілді. Француз тілін еркін білуі және француз мәдениетін жақсы тануының арқасында Франкенхаймерден Марсель қаласында толығымен түсірілген «French Connection II» фильмін режиссерлік етуі сұралып, ол осы ұсынысқа келісті. Хакман Нью-Йорк полицейі Попай Дойл рөлін қайта ойнап, фильм сәтті аяқталды және Франкенхаймерге келесі жұмысын әкелді. Томас Харристің сол кезге дейін Ханнибал Лектер туралы емес, жалғыз романына негізделген «Қара жексенбі» фильмінде Израильдің «Моссад» агенті (Роберт Шоу) палестиналық террористті (Марте Келлер) және Вьетнам соғысынан кейін посттравматикалық стресс синдромымен ауыратын ветеранды (Брюс Дерн) қуалайды. Олар Супер Боул стадионының үстінен ұшып өтетін Goodyear дирижаблін пайдаланып, үлкен жаппай қырғынды жоспарлайды. Фильм 1976 жылғы қаңтарда Майамиде өткен Super Bowl X-те түсірілді, оның түсіріліміне нағыз Goodyear дирижаблі қолданылды. Шамплиннің өмірбаянында айтылғандай, Франкенхаймердің алкогольге тәуелділігі «Пророчество» (1979) фильмінде оның өзінің стандарттарынан төмен жұмыс істеуіне себеп болды. Бұл фильмде Мэн штатындағы орманды қорқытып жүрген мутант гризли аю туралы баяндалған.
1980 жылдар
1981 жылы Франкенхаймер Скотт Гленн мен жапон актері Тоширо Мифунэмен бірге "The Challenge" атты культты жауынгерлік өнерлер фильмін түсіру үшін Жапонияға сапар шекті. Ол Шамплинге Жапонияда түсірілім кезінде ішімдікке құмарлығы осыншалықты күшейгенін айтты, тіпті бұрын ешқашан ішпеген түсірілім алаңында да ішіп алған, нәтижесінде Америкаға оралған соң оңалту орталығына жатқан. Фильм 1982 жылы HBO телеарнасының атышулы "Жаңбыршы" пьесасының бейімделуімен бірге шықты. 1985 жылы Франкенхаймер Майкл Кейннің басты рөлде ойнаған Роберт Людлумның бестселлері "Холкрофт Келісімі" романының бейімделуін түсірді. Келесі жылы Элмор Леонардтың романы негізінде тағы бір бейімделу, "52 Pick Up" фильмі жарық көрді. "Dead Bang" (1989) фильмінде Дон Джонсон ақ үстемдікшілдер тобына еніп, оларды құртады. 1990 жылы ол Рой Шейдермен ("52 Pick Up" фильмінде бұрын жұмыс істеген) бірге "Төртінші соғыс" саяси триллерімен суық соғыс жанрына оралды, онда Шейдер Совет офицерімен қауіпті жеке соғысқа тартылған армия полковнигінің рөлін ойнады. Бұл фильм коммерциялық сәттілікке жете алмады.
1990 жылдар
1980 жылдардағы фильмдерінің көпшілігі сыншылар тарапынан да, коммерциялық тұрғыдан да сәттілікке жете алмады, бірақ Франкенхаймер 1990 жылдары теледидарға оралып, өзінің бұрынғы жетістіктерін қайта жаңғыртты. 1994 жылы HBO арнасы үшін ол «Қабырғаға қарсы» және «Жанар маусым» атты екі фильм түсірді, олар бірнеше марапатқа ие болып, оның атағын жаңартты. Режиссер Turner Network Television арнасы үшін де екі фильм салды: «Андерсонвилл» (1996) және «Джордж Уоллес» (1997), бұл фильмдер жоғары бағаланды. Франкенхаймердің 1996 жылғы «Доктор Моро аралы» фильмі, бастапқы режиссер Ричард Стэнли жұмыстан босатылғаннан кейін оның міндетін алды. Бұл фильм өндіріс кезінде көптеген қиындықтарға және актерлер арасындағы жанжалдарға толы болды, соның салдарынан сыншылардың теріс пікірлерін алды. Франкенхаймердің фильмдегі жас әріптесі Вал Килмерді қабылдай алмағаны айтылды, ал оның жасаған бұзылықтары Стэнлидің өндіріс басталғалы жарты аптадан кейін жұмыстан босатылуына себеп болды. Килмердің соңғы сахнасы түсірілгеннен кейін Франкенхаймер: «Енді сол жындыны түсірілім алаңынан шығарып тастаңдар!» деді. Ол сондай-ақ: «Мен өмірім бойы екі нәрсеге ешқашан бармаймын: Эверест тауына шығуға да, Вал Килмермен ешқашан жұмыс істеуге де» деді. Тәжірибелі режиссер «Уилл Роджерс Вал Килмермен ешқашан кездеспеген» екенін де айтты. Франкенхаймер сұхбаттарының бірінде фильм туралы әңгімелеуден бас тартып, оны түсірудің өте қиын болғанын ғана айтты. Алайда, оның келесі фильмі, 1998 жылғы «Ронин», Роберт Де Нироның қатысуымен, Франкенхаймердің енді танымал болған, күрделі автокөлік қуулары мен тыңшылықтың иркіліс сюжетін үйлестірген туындысы болды. Жан Рено және Джонатан Прайс сияқты халықаралық актерлердің қатысуымен бұл фильм сыншылардың мақтауына да, кассалық табысқа да ие болды. 1990 жылдар аяқталар алдында ол сирек актерлік рөлге де ие болды, «Генералдың қызы» (1999) фильмінде АҚШ генералы рөлінде камео түсірді. Бұрын 1977 жылғы «Қара жексенбі» фильмінде теледиректор рөлінде де камео түсірген болатын.
Соңғы жылдары және өлімі
Франкенхаймердің соңғы театрлық фильмі, 2000 жылғы Бен Аффлектің қатысуымен түсірілген «Арлан ойындары» киносы күтілгендей сәтті болмады. 2001 жылы ол Клайв Оуэннің басты рөлде ойнаған «The Hire» жарнамалық сериясы үшін «BMW» әрекетті қысқаметражды фильмі «Шабуыл» жөнінде жұмыс істеді. Франкенхаймердің HBO арнасы үшін түсірген «Соғыс жолы» (2002) фильмі көптеген сыйлықтарға ие болды. Вьетнам соғысын көрсететін бұл фильмде президент Линдон Джонсон рөлін Майкл Гэмбон, ал Алек Болдуин мен Дональд Сазерленд ойнады. Франкенхаймер «Экзорцист: Бастауы» фильмін түсіруге жоспарланған, бірақ түсірілім басталмас бұрын денсаулығының нашарлауына байланысты бас тартқаны жарияланды. Оның орнына Пол Шредер келді. Одан шамамен бір ай өткен соң, 72 жасында Лос-Анджелесте, Калифорнияда омыртқа операциясынан кейінгі асқынулар салдарынан инсульттан қайтыс болды.
Мұрағат
Джон Франкенхаймердің кинобейнелер жинағы Академия кино мұрағатында сақталады.
Фильм
Жыл Атауы Ескертулер 1957Жас бейтаныс 1961Жас жабайылар 1962Барлығы құлап түседіАлтын пальмаға ұсынылдыАлкатраздың құс адамыДГА үздік режиссурасы үшін ұсынылдыМаңжурлық кандидатӨзі өндірген фильм, үздік режиссура үшін «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылдыДГА үздік режиссурасы үшін ұсынылды1964Мамырдағы жеті күнҮздік режиссура үшін «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылдыПоездАртур Пеннді алмастырды1966СекундтарАлтын пальмаға ұсынылды«Гран-при» жүлдесіне ұсынылдыДГА үздік режиссурасы үшін ұсынылды1968Түзетуші1969Ерекше теңізшіЖынық шыбықтар1970Мен сызықты жүремін1971Жоңқыштар1973Мұз адамКөнеге келмейтін нысан197499 және 44/100%1975Француз тіліндегі байланыс II1977Қара жексенбі1979Болжам1982Үлкен сынақ1985Голкрофт келісімі198652 көтеріңкі1989Өлім соққысы1990Төртінші соғыс1991Оқ жылыДевильдегі сыншылар жүлдесіне ұсынылды1996Доктор Моро аралыРичард Стэнлиді алмастырды1998Ронин2000Түндік бұғылары ойыны2001ШабуылҚысқаметражды фильм