Кіріспе

Фикрет Абдич:Фикрет Абдич (, 1939 жылы 29 қыркүйекте туған), сондай-ақ Бабо деп те аталады, босниялық саясатшы және бизнесмен, ол 1980-ші жылдары Ұлы Клаудашадағы ауыл шаруашылығы компаниясы АгроКоммерцті Югославияның ең ірі конгломераттарының біріне айналдырудағы рөлі үшін танымал болды. Ол 1990 жылы Боснияда өткен президенттік сайлауда халық дауысын жеңіп алды. 1990 жылдардың басында, Босния соғысы кезінде Абдич ресми Босния үкіметіне қарсы екенін мәлімдеп, Батыс Босния автономиялық провинциясын құрды. Бұл Босния мен Герцеговинаның солтүстік-батыс бұрышында орналасқан шағын және қысқа өмір сүрген провинция, Велика Кладуша қаласы мен жақын маңдағы ауылдардан тұрады. Шағын мемлекет 1993 және 1995 жылдар аралығында болды және Серб Республикасы армиясымен одақтасты. 2002 жылы ол Хорватиядағы сот арқылы босниялық үкіметке адал босниялықтарға қарсы соғыс қылмыстары үшін айыпты деп танылып, 20 жылға бас бостандығынан айырылды, кейіннен оны Хорватияның Жоғарғы соты 15 жылға қысқартты. 2012 жылдың 9 наурызында ол қысқартылған жазасының үштен екісін өтеп, босатылды. 2020 жылдың маусым айында ол мэрлік өкілеттігін теріс пайдаланған деген күдікпен қайтадан түрмеге қамалды.

Ерте өмір

Фикрет Абдич 1939 жылы 29 қыркүйекте Югославия Корольдігінің Велика-Кладуша, Донья-Видовска ауылында дүниеге келген.

Ерте мансап

Агрономия бойынша білімін аяқтағаннан кейін Абдич салыстырмалы түрде жас инженер ретінде Велика-Кладушадағы ауыл шаруашылығы кооперативінің (Agrokomerc) директоры болды. Шағын ауыл шаруашылығы кооперативін 13 000-нан астам жұмысшыны жұмыспен қамтыған заманауи азық-түлік комбинатына айналдыру арқылы бүкіл аймақтың экономикасы өсіп, өмір сүру деңгейі жақсарды, бұған дейін индустрияланбаған және дамымаған аймақта. Ол компанияны ықпалды саясаткер Хамдижа Поздерак пен оның ағасы Хакиджаның күшті саяси қолдауымен, социалистік және капиталистік әдістерді біріктіріп жүргізді. 1987 жылдың соңында, Хамдиха Поздерачтың өліміне дейін Раиф Диздаревич Югославияның жыл сайынғы президенттігін алмақшы болды, оның барысында жанжал туды. Абдич өзін "СФРЯ-ның әлеуметтік тәртібіне қауіп төндіретін контрреволюциялық әрекеттер" үшін СФРЯ Қылмыстық кодексінің 114-бабы бойынша соттады және ақырында қаржылық бұрыс әрекеттер үшін түрмеге қамалды, ал Хамдиа Поздерак отставкаға кетті. Бұл жанжал Босния мен Герцеговина Социалистік Республикасын ғана емес, бүкіл Югославияны дүр сілкіндірді.

Төрағалық

Саяси монополия үшін күрестен кейін Югославия коммунистер Лигасы сайлауда ұлтшыл партияларға жеңіліп қалды. Босния және Герцеговина Социалистік Республикасында сербтер Серб Демократиялық партиясын (СДС), ал хорваттар Хорват Демократиялық Одағын (ХДЗ) қолдады. Босния мұсылмандары 1983 жылғы Сараево процесінде басты айыпталушы болған бұрынғы сотталған және Жас мұсылмандардың мүшесі Алия Изетбегович бастаған Демократиялық іс-қимыл партиясының (SDA) айналасына жиналды. Коммунистер Лигасының бұрынғы мүшесі Абдич оның басшыларының бірі ретінде СДА-ға қосылды. 1990 жылы Босния және Герцеговина Социалистік Республикасының президенті сайлауында Абдич Изетбеговичке қарағанда 200 000 дауыс артық жеңіп алды. Ол және Изетбегович екеуі де президенттікке мұсылмандардың өкілдері ретінде сайланды, ал Ежуп Ганич, сондай-ақ СДП мүшесі, президенттікке азшылықтардың өкілі ретінде сайланды. Осылайша Абдич Изетбеговичтің СДП-ға деген үстемдігіне және Президенттікке әлеуетті президентке негізгі қауіп ретінде көрінді. Абдичтің SDA-ны басып өту жолы да мүмкін болды. Алайда, Абдич СДА басшылары оқшаулағаннан кейін кері шегінді және СДА-ның қаталшықтарының қарсылығынан кейін тек төрағалық мүшесі болуға келісті. NIN-тің айтуынша, Абдич босниялық соғыс басталған кезде Сараевода қысқа уақытқа пайда болды, Изетбегович Югослав халық армиясы (JNA) тұтқындағаннан кейін президенттікке үміттенді. Алайда, оған Изетбегович бұрыннан Ejup Ganić-ті сол лауазымға тағайындаған.

Босниялық мұсылман соғысы

Өзінің кең ауқымды бизнес байланыстарын пайдалана отырып, Абдич серб күштерінің қоршауында болған кезде де қаланы темекі, кофе және жуғыш зат сияқты тұтыну тауарларымен қамтамасыз ете алды. Абдич жергілікті тұрғындардың үлкен қолдауына ие болды. 1992 жылдың көктемінде 15 500 шаршы шақырымға созылған Бихач қалтасы батысы мен солтүстігінде Серб Крайина Республикасы (Хорватия аумағынан бөлінген) және оңтүстік пен шығысында Серб Серб Республикасы Серб Республикасымен барлық жақта жау күштерінің қоршауында болды. Босния және Герцеговина Республикасы армиясының (ARBiH) 5-ші корпусы тиісті қару-жараққа ие болмаған және егер шабуыл жасалса, Бихачты қорғай алмады. 1993 жылдың ақпан айында Біріккен Ұлттар Ұйымының қорғаныс күшінен (UNPROFOR) француз батальоны келді, бірақ оның өкілеттігі мен мүмкіндіктері шектелді. Абдич 1993 жылы 27 қыркүйекте Велика-Кладушада Батыс Боснияның автономиялы провинциясын жариялады. АП Батыс Босния премьер-министр мен парламентпен шағын мемлекет ретінде жұмыс істеді. Бихачтан босниялық мұсылмандар автономияға қарсы шығып, Сараево желісін алды. 1993 жылдың 21 қазанында Абдич Хорватиялық Герцег Босния Республикасының президенті Мате Бобанмен Загребте бірлескен мәлімдемеге қол қойды. Келесі күні Абдич пен Серб Республикасы президенті Радован Караджич екі тараптың да бейбітшілікке ұмтылатын декларацияға қол қойды. Ол бұл келісімдерге қол қою арқылы Батыс Босния тұрғындарын қажетсіз қантөгістен қорғады деп есептеді. 521-ші және 527-ші бригадалар 5 корпусының армиясының Босния және Герцеговина Республикасы Велика Кладушадан бас тартты және Абдичке қосылды. Абдич босниялық үкімет үшін соғысқандар үшін түрме лагерьлерін құрды. Лагерьдегі тұтқындар өлтірілді, азаптап, жыныстық қатынасқа түсті, ұрып-соқты және басқа да қатыгездікке ұшырады. Абдичтің жарым әскери күштерінен басқа, Сербияның "Скорпиондар" деп аталатын жарым әскери бөлімдері босниялықтарға қарсы соғыс қылмыстарына қатысты. 1994 жылы наурыз айында босниялық хорват соғысын аяқтаған Вашингтон келісіміне қол қою Абдичтің позициясын әлсіретті. 1994 жылғы "Тайгер" операциясы кезінде Босния мен Герцеговина Республикасының армиясының 5-ші корпусы (АРБиХ) Батыс Боснияның оңтүстік бөлігінде орналасқан Бихач қалтасында әскери жеңіске ұшырады. Алайда Абдич Серб Республикасы армиясы (ВРС) қамтамасыз еткен, оқытқан, қаржыландырған (және бірге соғысқан) әскерді құрды және Сербияның қарсы барлау қызметін АРБХ мен Изетбеговичке адал босниялықтарға қарсы қолданды және "Қарғанат" операциясы кезінде Батыс Боснияны табысты қалпына келтіре алды. Сербтер жағдайды пайдаланып, өздерінің және Абдичтің позициясын нығайтты. 1995 жылдың 1 тамызында Абдич АП Батыс Боснияны тек жеті күнге, 1995 жылдың 7 тамызына дейін болған республика деп жариялады. Батыс Босния Республикасы 1995 жылдың тамызында басталған "Шорт" операциясы кезінде АРБХ және Хорватия армиясы (ХВ) бірлесіп басып алғаннан кейін құлдырады. Батыс Босния құлағаннан кейін Абдич Хорватияға қашып кетті.

Соғыстан кейін

Соғыстан кейін оған Хорватия президенті Франжо Туджман саяси баспана және азаматтық берді және Риека маңында тұрды. Босния мен Герцеговина үкіметі оны Бихачта 121 бейбіт адамның, үш жауынгердің қаза болуы мен 400 бейбіт адамның жаралануы үшін айыптады. Алайда Хорватия оны ұстап беруден бас тартты. 1999 жылы Туджман қайтыс болғаннан кейін және келесі жылы Хорватияда үкімет ауысқаннан кейін хорват билігі оны тұтқындап, сотқа берді. 2005 жылы Хорватияның Жоғарғы соты бұл жазаны 15 жылға қысқартты. 2012 жылдың 8 наурызында Пуладағы ең төменгі күзетілетін түрмеде 15 жыл мерзімінің он жылдығын өтегеннен кейін, оны түрмеден босатты. Абдич 2002 жылы Босния президенті лауазымына Демократиялық халықтық қоғамдастық партиясының билеті бойынша 2002 жылы босниялық мүшесі лауазымына үміткер болды және 4,1% дауыс алды. Босния заңдары оған сайлауға қатысуға тыйым салмайды, себебі ол Хорватияда сотталған. Абдич 2016 жылы Боснияның муниципалдық сайлауында ЛС БиХ-ның Велика Кладуша қаласының әкімі лауазымына кандидат болды. Ол 9,026 дауыс немесе 48,10% жинап, жаңа мэр болып сайланды. 2020 жылдың маусым айында Боснияның федералды полициясы оны бірқатар муниципалдық лауазымды тұлғаларды қамтитын сыбайлас жемқорлық тергеуінің аясында тұтқындады. Ол сотқа дейінгі қамауға алынды, бірақ оның адвокаттары сотқа 2020 жылы қарашада Боснияның муниципалды сайлауына сайлау науқанына қатысуға рұқсат беру туралы өтініш бергеннен кейін қазан айының соңында босатылды, ол 44,1 пайыз дауыспен жеңіске жетті. 2021 жылдың наурыз айында прокурорлар Абдич пен тағы алты муниципалды лауазымды тұлғаны сатып алу тендерлеріне қатысты парақорлықпен айыптады.