Кіріспе
Түрлі жапырақты қарағай деп аталатын Crataegus heterophylla түрінің шығу тегі белгісіз. Оның бастапқы мекені белгісіз, мүмкін ол Батыс Азияның Кавказда болған. Оның Оңтүстік-Шығыс Еуропада пайда болған деген болжамдар қате анықтауға негізделген болуы мүмкін.
Crataegus heterophylla, known as the various leaved hawthorn, is of uncertain origin. Its original native range is not known, possibly it was the Caucasus of Western Asia. Suggestions that it originated in Southeast Europe may be based on misidentification.
Сипаттама
Crataegus heterophylla - биіктігі шамамен, кейде -ға дейін кішкентай ағаш; көбінесе жартылай мәңгі жасыл сипаты бар, қарағай үшін ерекше өзгермелі жапырақтары бар. Кейбір жапырақтары шеттері мүлдем тегіс немесе тек қана шыңында бірнеше (кейде үш) тістері болады. Бұл жапырақтар ұзын немесе жұмыртқа тәрізді. Басқа жапырақтары өткір, терең жапырақтары бар. Бұрынғы тегіс жапырақты түрлер гүлденген сабақтарда кездеседі; соңғысы ұшталған түрлер құнарсыз сабақтарда кездеседі. Барлық жапырақтары жылтыр, қою жасыл түсті және өте ақшыл. Ағаштың жемісі мол, ұзын, тар қызыл жидектері тартымды және құстардың азық көзі болып табылады.
Қолданылуы
Түрлі жапырақты шыршалар Еуропа мен Американың саябақтары мен бақшаларында он тоғызыншы ғасырдың басынан бері өсіріліп келеді. Бұл шырша - сәндік мақсаттағы әдемі ағаш. Ол жалтыраған жапырақты, кейде қысқы айларда сақталған (жартылай мәңгі жасыл) және мол жеміс беретін болады. У.Дж.Бин былай дейді: "Бұл - үлкен гүлдері мен жарқыраған жемістерін мол беретін әдемі тікен. Сондай-ақ, оның жапырақтары әртүрлі, жемістері ұзын, тар, жас бөліктері қауырсынсыз. Бүгінде Англияда, мысалы, Бат қаласындағы Корольдік Виктория паркі сияқты, ресми түрде отырғызылған түрлі жапырақты шыршаның жетілген үлгілерін көруге болады; және ол табиғиланған кейбір жерлерде, ең кең таралған жер Лондондағы Абни парк қорымы, онда оны көп бұрын Лодигес Викторияның басындағы бақшадағы зираттың бақшасында отырғызған.
Таксономия
Бұл қарағайды тіпті мамандар да жапырағының пішіні өте өзгермелі және шығу тегі белгісіз Crataegus monogyna-мен шатастыруы мүмкін. Бұл ағаш алғаш рет 1808 жылы француз журналында ғылыми сипаттамаланған. Англияда ол ботаник П. В. Уотсонның "Dendrologia Britannica" кітабында сипатталған, бірақ Джон Линдлидің сипаттамасы жақсы белгілі, ол қазір қолданылып жүргендей, Флюггедің Crataegus heterophylla атауын қолданған. Оның Испанияда өсетіндігі туралы мәліметтер қара шаянды (Crataegus monogyna) қате анықтауға негізделген көрінеді. Кейбір деректер бойынша, ол тек өсірілімде ғана белгілі, ал табиғи ортада жоқ. Сондай-ақ, А. П. де Кандоль 1825 жылы өзінің "Подромус" атты еңбегінде оның шыққан елін Солтүстік Америка деп жариялады. Джон Линдли 1828 жылы оны Солтүстік Американың көк өгіздерімен аз ғана туыстығы бар деп санады, Шығыс Еуропа түрлеріне жақын, және ол Азароль көк өгізінің туысы болуы мүмкін деп болжады (Crataegus azarolus), (Crataegus maroccana Persoon атауымен). ХХ ғасырдың басында В.Дж.Бин оны Арменияның тумасы ретінде сипаттады. Бүгінде басқа авторлар да оны Грузия мен Кавказдан бастап Батыс Азияның жақын маңдағы бөліктеріне дейін Шығыс Еуропаның тумасы деп атайды.