Кіріспе

Қытай революциялық көшбасшысы Цай Е (18 желтоқсан 1882 - 8 қараша 1916), Қытай революциялық көшбасшысы және генерал. Ол Хунань провинциясының Шаоян қаласында Цай Геньин болып дүниеге келді, ал оның әдепті аты Сонгпо Цай ақырында Юньнаньдағы ықпалды соғыс әміршісі болды (Юньнань кликасы) және Юань Шикайдың императорлық амбицияларына (Хуньсиан императоры) қарсы күресудегі рөлімен танымал болды. Цайдың аты Цай Ао ретінде романшаланды.

Ерте мансап

Цай беделді және прогрессивті Шиву Сюэтангта (Қазіргі істер мектебі) оқыды, онда оны реформатор фракциясының зиялылары Лян Цычао мен Тан Цайчан оқытты. Ол 1899 жылы Жапонияға барды. Цай 1900 жылы Қытайға оралды, ол 18 жаста болған кезде, Тан Цайчанның басшылығымен революциялық отаршылдар құрамында Цинь әулетіне қарсы көтеріліске қатысуға тырысты. Көтеріліс сәтсіз аяқталған соң, Цай Жапонияға оралды. Жапониядағы екінші сапары кезінде ол Токиодағы Шимбу Гаккода әскери дайындықты, содан кейін Жапон императорлық армия академиясында әскери дайындықты алды. Ол Гуанси провинциясына оралып, онда бірнеше әскери лауазымдарды атқарды және 1904 жылдан 1910 жылға дейін әскери оқу академиясын құрды. Гуансиде жүргенде ол Цинь әулетін құлатуға арналған қытайлық революциялық ұйымға - Туньменгуйға қосылды. 1910 жылы Юньнань провинциясына көшіріліп, Жаңа армияның 37-бригадына басшылық етті және Куньминдегі Юньнань әскери академиясында сабақ берді. Оның оқушыларының бірі - Чжу Де, ол 1909 жылы оқуды бастады және 1912 жылы бітірді. 1911 жылы 10 қазанда Синьхай революциясы басталғаннан кейін көп ұзамай Цай 37-бригаданы бастап, Юньнаньды табысты басып алды. Революциядан кейін Юньнань әскери үкіметінің бас қолбасшысы болды. Цай Е 1911 жылдан 1913 жылға дейін Юньнаньның губернаторы болды. Революциядан кейін Цай демократияның және Гоминьданның саясаткері Сонг Цзяореннің мықты қолдаушысы ретінде танымал болды. Сунның Юань Шикайдың өлтіруінен кейін Юань Цайды қызметінен алып тастады және ақырында Пекинде үй қамауында ұстады.

Юань Шикайға қарсылық

1915 жылы Юань Шикай Республиканы таратып, өзін жаңа династияның императоры деп жариялау туралы жоспарларын жариялады. 11 қарашада Цай өзінің қас-қағымдарын естіген соң, өлтіруден құтылып, алдымен Жапонияға, содан кейін Юньнаньға оралды. 12 желтоқсанда Юань император болуға өтінішті ресми түрде "қабылдады", ал наразылық бүкіл Қытайға тарады. 23 желтоқсанда Цай Пекинге телеграмма жіберіп, егер Юань екі күн ішінде өз жоспарларын тоқтатпаса, тәуелсіздік жариялаймыз деп қорқытты. Юань оң жауап бермеген кезде, Цай 25 желтоқсанда тәуелсіздік жариялады және Сычуаньға шабуыл жасауды жоспарлады. Гуйчжоу губернаторы Цайға қосылып, 27 желтоқсанда тәуелсіздік жариялады. Юань 1916 жылы 1 қаңтарда император болып тағайындалды, ал Цай сол айдың соңында Сычуаньды табысты басып алды. Юань Цайға шабуыл жасау үшін Солтүстік Қытайдан екі жетекші әскери қолбасшыны жіберді, бірақ Юань жіберген күштер Цайдың әскерінен көп болса да, Юань қолбасшылары оны жеңуге дайын емес немесе қабілетсіз болды. Цайдың көтерілісі сәтті болатыны белгілі болғанда, көптеген провинциялар оған қосылып, Юаньға қарсылық көрсетті. Гуанси мен Шаньдун наурыз айында, Гуандун мен Чжэцзян сәуірде, Шаньси, Сычуань және Хунань мамыр айында тәуелсіздік жариялады. Бірнеше провинциялардың қолдауымен революционерлер 1916 жылы 20 наурызда Юаньды монархиядан бас тартуға мәжбүр етті. Юань 1916 жылы 6 маусымда қайтыс болғаннан кейін Цай Сычуань генерал-губернаторы және губернаторы лауазымын атқарды. 1916 жылы туберкулезге шалдыққаннан кейін Фукуокадағы Кюсю императорлық университетінде емделу үшін Жапонияға кетті, бірақ ол келгеннен кейін көп ұзамай қайтыс болды. 1917 жылы 12 сәуірде Хуннань провинциясындағы Юэлу тауында Қытайда мемлекеттік жерлеу рәсімі өтті.

Мұра

Юань Шикайдың қол астында қызмет еткен көптеген әскер иелері оның монархияны қайта жаңғыртуға деген ұмтылысын қолдамады, ал Цай Е Юаньды табысты түрде орнынан түсуге мәжбүр еткен жетекші тұлғалардың бірі болды. Ол кейіннен Қытай Қызыл Армиясының ең табысты әскери басшыларының бірі болған Жу Деге, Халықтық азаттық армиясының басында қызмет етті.

Халықтық мәдениеттегі бейнелеу

2009 жылдың қазан айында TVB Cai E және Yuan Shikai оқиғасы туралы сериалды: In the Chamber of Bliss.