Кіріспе
Ұйғыр босқыны Ахмад Турсон немесе Ахмад Абдулахад - АҚШ-тың Гуантанамодағы тұтқын лагерінде 7 жылдан астам уақыт бойы заңсыз қамауда отырған ұйғыр босқыны. Ол тұтқындалған кезде оның кінәсіз екендігі белгілі болды. Қорғаныс министрлігі Турсонның 1971 жылы 26 қаңтарда Қытайдың Синьцзян провинциясында туылғанын және оған интернаттаудың 201 реттік нөмірі берілгенін хабарлайды. Турсон - ұйғырлар тобынан қамауға алынған шамамен екі ондаған адамның бірі. Ол 2008 жылы сотқа шағымдануды жеңіп алды. Сотталушы Рикардо Урбина оның тұтқындалуын заңсыз деп жариялап, оны АҚШ-қа босатуды бұйырды. Ол 2009 жылдың қазан айында Палауға жіберілді.
Ahmad Tourson or Ahmad Abdulahad, is a Uyghur refugee unlawfully detained for more than seven years in the United States Guantanamo Bay detainment camps. The detention occurred despite becoming clear early on that he was innocent. The Department of Defense reports that Tourson was born on January 26, 1971, in Xinjiang Province, China, and assigned him the Internment Serial Number 201. Tourson is one of approximately two dozen detainees from the Uighur ethnic group. He won his habeas corpus in 2008. Judge Ricardo Urbina declared his detention as unlawful and ordered that he be set free in the United States. He was sent to Palau in October 2009.
Жауынгерлік мәртебеге қарау
Турсон сот отырысына қатысқан 60% тұтқындардың қатарында болды. Сотқа әрбір тұтқынның дәлелдемелерін жинақтау туралы хабарлама дайындалды. Оның тыңдауындағы жазбада мынадай айыптаулар келтірілген:
Әкімшілік тексеру жөніндегі кеңестің тыңдауы
"Дұшпан жауынгерлері" деп дұрыс саналған тұтқындардың құжаттары жыл сайынғы Әкімшілік тексеру кеңесінің тыңдауында қаралатын болды. Әкімшілік тексеру комиссиясы тұтқынның әскери тұтқын мәртебесіне ие болу-болмауын тексеруге құқылы емес, сондай-ақ тұтқынның "жау жауынгері" ретінде саналуы керектігін тексеруге құқылы емес. Олар тұтқынның АҚШ-та қамауда болуын жалғастыру керектігін, өйткені олар қауіп төндіретінін немесе оларды қауіпсіз түрде өз елінің күзетінде қайтару мүмкіндігін немесе оларды босату мүмкіндігін қарастыруға уәкілеттік алды.
2005-2008 жылдардағы жағдай
2006 жылы бес ұйғыр, олардың жау жауынгерлері емес екендігі туралы шешім қабылданған болатын. Сауд Арабиясында ұйғыр ата-анасының баласы болып дүниеге келген, сондықтан ұйғыр деп саналған адам Сауд Арабиясына қайтарылды. Қалған ұйғырлар Гуантанамода қалады. 2007 жылдың қыркүйегінде Қорғаныс министрлігі 2006 жылы шақырылған Әкімшілік тексеру кеңестеріне дайындалған дәлелдемелердің жиынтығын жариялады. 2005 жылы оның мәртебесін Кеңес қараған, ал 2006 жылы Кеңес қараған жоқ. 2007 жылдың қыркүйегінде Қорғаныс министрлігі 2005 жылы жиналған 133 Әкімшілік тексеру кеңесінің ұсынымдарын және 2006 жылы жиналған 55 Әкімшілік тексеру кеңесінің ұсынымдарын жариялады. Ахмад Турсонға қатысты ешқандай ұсынымдар жарияланбаған. 2008 жылдың 12 маусымында АҚШ Жоғарғы Соты Бумдиен Бушқа қарсы деген шешімінде Гуантанамо тұтқындарының АҚШ-тың азаматтық сот жүйесіне кіруін қалпына келтірді. Атап айтқанда, ол тұтқындардың habeas corpus өтінішін қайта қарады. Хұзайфа Пархаттың DTA апелляциясында оның жауынгерлік мәртебесін тексеру трибуналы жеткіліксіз дәлелдемелерге байланысты оның "жауынгерлік жау" екенін растауда қателік жасады деген қорытындыға келді. Әділет министрлігі жаңа дәлел бар деп, сот үкіміне шағымдануға құқылы еді. Ұйғырлардың арыздары бірінші болып қаралды. 2008 жылдың қыркүйегінде, Әділет министрлігі ұйғырларды қамауға алуды сот алдында дәлелдеуді ұсынғанға дейін бірнеше күн бұрын және алты жарым жыл соттан тыс қамауда болғаннан кейін, Әділет министрлігі олардың қамауға алуын дәлелдейтін дәлелдер жоқ екенін мойындады.
Палаудағы уақытша баспана
2009 жылдың маусым айында Палау үкіметі ұйғырлардың кейбіреулеріне уақытша баспана беретінін мәлімдеді. Палау үкіметі Гуантанамоға делегация жіберіп, қалған ұйғырлардың кейбіреулерімен сұхбат жүргізді. Кейбір ұйғырлар палаулықтармен сұхбат алудан бас тартты. Ақырында Палау үкіметі қалған он үш ұйғырдың он екісіне баспана ұсынды. Палауда ұсталған уйғырлардың бірінің психикалық ауруы өте ауыр болғандықтан Палауда емделу мүмкін емес деп саналады. 2009 жылдың 31 қазанында Ахмад Турсон, Абдул Гаппар Абдул Рахман, Эдхам Мамет, Анвар Хасан, Дауыт Абдурехим және Адель Нури босатылып, Палауға жіберілді. 2015 жылдың 29 маусымында The Globe and Mail газетінде Натан Вандерклипп барлық ұйғырлар Палаудан тыныш кетіп қалған деп жазды. "Глоб" газеті Палауның ұйғырларға баспана беру туралы келісімінің АҚШ түрлі құпия төлемдерге келіскеннен кейін жасалғанын растады. Бұл төлемдердің ішінде әр ұйғырдың тұрмыс шығындарын жабу үшін 93 333 доллар бар. Globe басылымы бұрынғы президент Джонсон Торибионгтың осы қаржының бір бөлігін ұйғырларды туыстарына тиесілі үйлерге орналастыру үшін пайдаланғаны туралы дау-дамайлар әлі де жалғасып жатқанын растады. Вандерклипп ер адамдардың ешқашан палаулықтармен араласа алатынын сезінбейтінін айтты. Кейбір ер адамдар Палауды Гвантанамодағы үлкен, гүлденген жермен салыстырды. Кейбір ерлер әйелдерін Палауға алып келді. Мәдениеттік айырмашылықтарға байланысты тұрақты жұмыс орындарын ұстауға тырысу сәтсіз болды. Өз бетінше жұмыс істеу үшін олардың дәстүрлі былғарымен жұмыс істеу дағдыларын пайдалану әрекеті сәтсіз болды. Ақырында, алты жігіт де түнгі күзетші болып жұмысқа орналасты, бұл жұмыс палаулықтармен араласуды талап етпейтін. Өкінішке қарай, Палауда дүниеге келген, балалы болған ер адамдардың бірінің баласы балконнан құлап, қайтыс болды. Вандерклипптің айтуынша, Палаудан ер адамдардың кетуі америкалық шенеуніктердің көмегімен тыныш ұйымдастырылды. Ол олардың бір-екі рет коммерциялық рейстермен ұшып кеткенін айтты. Палаудың ресми өкілдері ұйғырлардың баратын жерлерін бөліспеді.