Кіріспе

Деме Мари Селифа Декарт, DBE, SLMM, BEM (туған аты Шарлери; 28 наурыз 1914 11 тамыз 2010), ең жақсы танымал ретінде Sesenne, болды Сент-Люсия әншісі және мәдени нышан. Өзінің туған патоистік тілінде ән айту, билік оны қолдануға тыйым салған кезде, Сесенн өзінің өскен ауылдық аймағында кеңінен таралған. Сент-Люсияның алғашқы әйел заң шығарушысының қамқорлығы әншінің мәдени сақтаушымен "асылуына" әкелді, ол өз кезегінде Сесеннеді американдық антропологпен таныстырды, ол оның әндерін жазды. Бұл жазбалар радиода ойнатылды, осыдан кейін ол 1969 жылы CARIFTA Expo-да Сент-Люсияның өкілдерінің бірі болуға таңдалды. Оның өнер көрсетуі байқауда жеңіске жетіп, көптеген марапаттар алды. Ол Кариб теңізінің радио хабарларын тарату одағының музыка даңқы залына кірді және көптеген басқа марапаттардан басқа, Сент-Люсияның "Мәдениет патшайымы" деп аталды.

Ерте өмір

Мари Селифа Чарлери 1914 жылы 28 наурызда Ла-Понте, Микод, Сент-Люсияда Теванни мен Сони Чарлеридің отбасында дүниеге келген. Ол ең кіші бес баланың бірі болып, балалық шағында анасының әпкесімен, жергілікті тұрғындар "Ма Чадвик" деп атаған. Оның құдайы, сондай-ақ оның құдайы, оның бойында рухани бағышталудың күшті сезімін және католик дінін ұстануды дамытты. Сент-Люсияның квейол тілінде сөйлейтін ауылдық бөлігінде өскен Сесенн өз мәдениетін қабылдап, африкалық дәстүрін атап өтуге үйренді. Ол мектепте білім алуды бастады, бірақ мектеп директорының негізсіз уәдесі оның беделін қорқыта бастағандықтан, бастауыш білімін аяқтамады.

Мансап

Сегіз жасында Сесенн Микод ауданындағы La Rose тобының әншісі немесе chantwelle болып таңдалды. Сол кезде оның әкесі "La Rose King" атағын иеленген, ал анасы оның ізбасарлары арасында "патша" ретінде қызмет еткен. Сесенн жергілікті деңгейде танымал әнші болды. Ол өзінің ерекше дауысымен басқа әншілер тобының ішінде танымал болды. Ән айтудан басқа, ол көптеген стильдердегі билерді, соның ішінде бакалоу, белаир, ла комитет, халстан, дебот, конте, контвиданс, мапа, мазук, мейна, квадрил және ринг ойындарды жақсы биледі. Сесенннің дауыстық қабілеті оған "жеті түрлі биіктікті синхронды түрде" ән айтуға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, ол өзінің өнерін күшейтетін акордтар мен ырғақ табуға мүмкіндік беретін драмалық әсер үшін импровизациялаудың инстинктивті қабілетіне ие болды. Сесенн өзінің ауылдық аймағында танымал болды, көптеген байқаулар мен жүлделерді жеңіп алды. Сесенннің контпен шеберлігі оны Микод пен Кастрис арасындағы жолда қонақ үйі бар Грейс Августиннің назарына тартты. Августин Сесеннеді бандтың бас орындаушысы ретінде жалдады, ол қонақтарды банджо, чак чак, гитара, мандолина, кварто және скрипка сияқты дәстүрлі аспаптарды қолдана отырып көңіл көтереді. Аугустин Сезенне басқа қонақ үй иелеріне таныстырды, оның беделін арттырды, бұл көп ұзамай жергілікті мәдени қорғаушы Харольд Симмонстың қызығушылығын тудырды. Симмонс Сесеннді тауып, оның музыкасын жазу қажеттілігіне сендіру үшін серіктесін жіберді. Ол келісуге келіскенде, Симмонс оны Кариб теңізінің халық музыкасын сақтауға қызығушылық танытқан американдық антрополог Дэниел Дж. Кроулимен таныстырды. Жазу жұмыстары аяқталғаннан кейін, музыка жергілікті радиода тарала бастады және Сесеннді одан да танымал етті. Жазу бастамасы үкіметті Сесеннеді Гренадада өтетін CARIFTA Expo '69 (Кариб теңізінің өнер фестивалінің алдын ала іс-шарасы) аймақтық орындаушылардың бірі ретінде жіберуге сендірді, онда ол "Wai" ("Неге") әнін орындап, іс-шараны жеңіп алды. Оның орындауы толығымен квейол тілінде айтылып, көпшілік оны аяқ астынан қол шапалақтап, көрермендерді құттықтады. 1983 жылы Сент-Люсияда квейол тілінің маңыздылығын атап өту және оны ресми тану үшін Квейол (креол) күнін өткізу жоспарлары басталды. Он бес сағат бойы радио бағдарламалары, соның ішінде музыка, жаңалықтар және өлеңдер Квейол тілінде көрсетілді. Келесі жылы Сесенн мерекелерді ашты, онда тек телерадио хабарлары ғана емес, сонымен қатар бишілер, музыканттар мен әншілердің тікелей көрсетілімдері, сондай-ақ тілді насихаттайтын әдебиет жазылды. Сол жылдың қазан айында Сезенн Мон Репостағы католик шіркеуінде отбасы мен достарымен бірге өткен рәсімде "Сен-Люсиядағы мәдениет патшасы" атағын алды. Мәдениет департаменті 1980-ші жылдары гитарист Рональд "Бу" Хинксонның көмегімен Сесенн музыкасының аудио кассетасын шығарды. 1987 жылы Халықаралық әйелдер күніне орай Сесенне әйелдер істері министрлігімен құрметке бөленді. Оның жалғыз альбомы 1991 жылы ЮНЕСКО жобасымен бірлесіп шығарылды. Сесенн Микодтың жұмысшысы Теннисон Декартпен үйленді және жұптың жеті баласы болды: бес ұл және екі қыз. Олар Мон-Репос, Ла-Понте деген жерде тұратын. Өлген кезде Сезенннің 34 немересі мен 38 шөбересі бар еді.

Өлім және мұра

Нобель сыйлығының лауреаты Дерек Уолкотт "Үйге оралу" атты өлеңінде "Менің ел жүрегім, Сесеннің жырлаған үнін естігенше үйде боламын" деп жазғанда, Сесенен өлместікке ұшырады. 2000 жылы Сесеннге қоғамдық қызмет және мәдени сақтау үшін Британ империясы орденінің Дама Командоры атағы берілді. Көп ұзамай Сент-Люсия үкіметі Микоудтың Пациенс қауымдастығында Сесенне үшін жаңа үй салды. Жоспарлар аралдың халық мұрасын сақтау үшін қойма ретінде "Сесен Декарттың халық мұрасы мұражайына" айналдыру бастамасын қамтыды. 2005 жылы Халықтық зерттеу орталығы оны Ұлттық мәдени батыр деп атады. Сесен 2010 жылы 11 тамызда 96 жасында Сент-Люсияның Мон-Репос қаласында қайтыс болды. 2010 жылы 28 тамызда Микодтың Киелі Люсия католик шіркеуінде мемлекеттік жерлеу рәсімі өтті. Ол үйін мұражайға айналдыруды қайта қарастыруды және Сесеннінің шығармаларын цифрландыру бағдарламасын бастауды жоспарлады. Оның жерлеу рәсімі кезінде премьер-министр Стивенсон Кинг мәдени іс-шаралардың өсуі мен дамуын қолдау үшін "Дэме Сесен Декарттың шығармашылық индустриялар үшін ұлттық қоры" құрылатынын жариялады. 2014 жылы Сесенннің өмірбаяны А. Л. Доун Френчтің "Профиль: Сент-Люсияның мәдени батырлары" атты кітабына, Халықтық зерттеулер орталығы шығарған серияның 18-томына енгізілді.