Кіріспе

Тамильнадтың қазіргі заманғы тарихы Тамильнадтың қазіргі заманғы Үндістанның оңтүстік-шығысындағы аймағында біздің заманымыздан бұрын 15000 жылдан 10000 жылға дейін адам тұрағы болған. Өскеменнің жоғарғы палеолиттің ерте кезеңінен бастап қазіргі заманға дейінгі тарихында бұл аймақ әртүрлі сыртқы мәдениеттермен бірге өмір сүрді. Тамилдің үш ежелгі әулеті - Чера, Чола және Пандияның бастауы ежелден келе жатқан. Олар осы жерді бірегей мәдениет пен тілмен бірге басқарып, әлемдегі ең көне әдебиеттің дамуына ықпал етті. Бұл үш әулет үнемі бір-бірімен күресіп, жерді билеу үшін күресіп отырды. III ғасырда Калабхралардың басып кіруі елдің дәстүрлі тәртібін бұзып, үш билеуші патшалықты ығыстырды. Бұл басқыншылар Пандиялар мен Паллавалардың қайта өрлеуімен құлатылды, олар дәстүрлі патшалықтарды қалпына келтірді. 9 ғасырда Паллавалар мен Пандияларды жеңіп, көкжиектен шыққан Чолалар үлкен державаға айналып, бүкіл оңтүстік жарты аралға өз империясын кеңейтті. Шола империясы өзінің биіктігінде Бенгал шығанағын жапқан 3,600,000 км2 аумақты алып тұрды. Шола флоты Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Шри-Веджайя патшалығын билеп-төстеді. Солтүстік-батыстан мұсылман әскерлерінің шапқыншылығы мен XIV ғасырда үш ежелгі династияның құлдырауынан кейін Үндістанның қалған бөлігінің саяси жағдайы тез өзгерді. Осыған қарамастан, Виджаянагара империясы аймақта 14 ғасырдың аяғынан 16 ғасырға дейін табан тірегі болды. XVII-XVIII ғасырларда Маратха империясы өз аумақтарын қазіргі Тамил Надудың солтүстік аймақтарына дейін кеңейтті. Оңтүстік Үндістанның көп бөлігін қамтитын Мадрас президиумы 18 ғасырдың аяғында құрылған және оны тікелей британдықтар басқарған. Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін, 1956 жылы Мадрас штатының телугу және малаялам бөлімдері Тамилғам штатынан бөлінгеннен кейін, 1969 жылы 14 қаңтарда штат үкіметі оны Тамил Наду деп атады.

Палеолит дәуірі

Төменгі палеолит кезеңінің басым бөлігінде қазіргі заманға дейінгі адамдар аз орманды алқаптармен немесе шөптесін ортамен жақындасқан өзен аңғарларында өмір сүрді. Халық тығыздығы өте төмен болғандықтан, осы уақытқа дейін Оңтүстік Үндістаннан төменгі палеолиттік мәдениеттің екі ғана жері табылған. Оңтүстік Үндістандағы до-модерн адамдар, Homo erectus түріне жататын, осы бастапқы "ескі тас дәуірінде" (палеолит) ұзақ уақыт бойы өмір сүрді, олар қол балталары мен вертолеттері сияқты шикі құралдарды ғана қолданды және аңшы-жинақшылар ретінде өмір сүрді. Аттирампаккам қаласында Шарма мұралық білім беру орталығының археологтары ежелгі тас құралдарды қазып тапты. Бұл Тамил Наду аймағында адам секілді популяция Африкадан келгенге дейін шамамен 300 000 жыл бұрын өмір сүргенін көрсетеді. 2003 жылы сәуір айында археологтар тобы Вилупурам ауданында сирек кездесетін, қазбаланған сәби миын тапты. Оның жасы шамамен 187 000 жыл немесе одан да көп 200 000 жыл деп бағаланады. Қазіргі заманғы адамдардың (Homo sapiens) ата-бабасы шамамен 50 000 жыл бұрын пайда болды, ол көбірек дамыған және әртүрлі тастарды қолдана отырып, жұқарақ ұсақ құралдар мен пышақ сияқты құралдар жасай алатын. Шамамен 10 000 жыл бұрын адамдар микролиттік құралдар деп аталатын кішірек құралдарды жасады. Бұрынғы адамдар бұл құралдарды жасау үшін жаспис, агат, кремнездер, кварц және т.б. материалдарды қолданған. 1949 жылы зерттеушілер Тирунелвели ауданында осындай микролиттерді тапты. Археологиялық деректерге сүйенсек, микролит дәуірі біздің заманымызға дейінгі 6000 - 3000 жылдар аралығында созылды.

Неолит дәуірі

Тамил Надуда неолит дәуірі шамамен б.з.д. Неолит дәуіріндегі адамдар тас құралдарды ұнтақтау және жылтырату арқылы ұсақ пішінге ие болды. Солтүстік Тамил Надудан Палар өзенінің жағасынан көне жазуы бар неолиттік балтаның басы табылды. Неолит дәуіріндегі адамдар көбінесе шағын жазық төбелерде немесе таулы бөктерде шағын, аздаған тұрақты қоныстарда өмір сүрді, бірақ жайылым мақсатында мерзімді көші-қонға ұшырады. Олар өлгендерді ыдыс-аяқпен немесе шұңқырмен жерледі. Олар мысты белгілі бір құралдар мен қару-жарақ жасау үшін де қолдана бастады.

Темір дәуірі

Темір дәуірінде адамдар темірді құралдар мен қару-жарақ жасау үшін қолдана бастады. Үндістанның темір дәуірі мәдениеті бірнеше жүздеген жерлерден табылған мегалит қабірлерімен белгіленеді. Кейбір қазбалар мен жерлеу ескерткіштерінің типологиясы негізінде темір дәуірі нысандарының солтүстіктен оңтүстікке қарай біртіндеп таралуы болғаны айтылды. Тирунелвели ауданындағы Адичаналлур және Солтүстік Үндістанда жүргізілген салыстырмалы қазба жұмыстары мегалит дәуіріндегі мәдениеттің оңтүстікке қарай көшіп-қонуына дәлел келтірді. Мегалитикалық урналар жерленген жерлердің бар екендігі туралы ең алғашқы айқын дәлелдер шамамен б.з.д. 1800 жылы Тамил Надудағы әртүрлі жерлерде, атап айтқанда, Тирунелвелиден 24 км қашықтықтағы Адичаналлурда табылған. Бұл жерде Үндістанның археологиялық зерттеулер 157 урнаны, оның ішінде 15 адам бас сүйегі, қаңқасы мен сүйектері, сонымен қатар, күріш дәндері, көмірленген күріш және неолиттік кельттер бар. Бір құмыраның ішінде жазу бар, ол Үндістанның археологиялық зерттеулер басқармасының археологтарының айтуынша, 2800 жыл бұрын неолит дәуірінде жазылған. Адичаналлур археологиялық ескерткіш ретінде жарияланып, одан әрі қазба жұмыстары мен зерттеулер жүргізілуде. Тамил Надуның біздің заманымызға дейінгі саяси жағдайы туралы айтылған сөздер Ашоканың б.з.д.

Ерте тарих

Ежелгі Тамил Надуда Вендар деп аталатын патшалар басқаратын үш монархиялық мемлекет және Вель немесе Вельр деп аталатын басшылар басқаратын бірнеше тайпалық әміршілер болды. Жергілікті деңгейдегі кіші клан басшылары кижар немесе маннар деп аталды. Б.з.д. III ғасырда Декан Маурья империясының құрамына кірді, ал б.з.д. Тамилдер солтүстік империялардың бақылауынан тыс жерде өз бетімен өмір сүрді. Тамил патшалары мен әміршілері бір-бірімен, негізінен, меншігі үшін қақтығысты. Патшалық соттар билік беру орындары емес, көбінесе әлеуметтік жиналу орындары болды; олар ресурстарды бөлу орталықтары болды. Тамил әдебиеті Толкаппиям ертедегі дін туралы біраз мәлімет береді. Әртүрлі билеушілер Веданың ықпалына түсіп, билеушінің мәртебесін арттыру үшін құрбандықтарға баруға шақырды. Буддизм, джайнизм және Адживика алғашқы бес ғасыр ішінде ертедегі шиваизм, вайшнавизм және шактизммен бірге өмір сүрді. Үш әулеттің есімдері, Чола, Пандия және Чера, Ашоканың тіректері (б.з.д. 273232 жазылған) жазбаларында айтылған, Ашокаға бағынбаған, бірақ онымен достық қарым-қатынаста болған патшалықтар арасында. Б.з.д. 150 жылдары билік құрған Калинга патшасы Харавела 100 жылдан астам уақыт бойы өмір сүрген Тамил патшалықтарының конфедерациясын атақты Хатигумпа жазуында атаған. Қариқала Чола - ең танымал ертедегі Чола. Ол Сангам поэзиясындағы бірнеше өлеңдерде аталады. Пуранануру 224-ші өлеңінде ол Веда құрбандықтарын жасаған ұлы патша ретінде аталады. Кейінгі уақытта Карикала туралы көптеген аңыздар Кілапатикарамда, 11 - 12 ғасырлардағы жазулар мен әдеби шығармаларда кездеседі. Олар оған бүкіл Үндістанды Гималайға дейін жаулап алуды және Кавери өзенінің жағалауын феодаторлық иелігінің көмегімен салуды жүктейді. Алайда бұл аңыздар Сангам поэзиясында жоқ болғандықтан ерекшеленеді. Коцеганнан - Сангам дәуірінің көптеген өлеңдерінде мадақталған тағы бір танымал шола патшасы. Ол тіпті орта ғасырларда саивалық әулие болып танылған. Пандиялар бастапқыда Үндістан түбегінің ең оңтүстік шетіндегі Коркай портынан билік жүргізді, ал кейіннен Мадурайға көшті. Пандиялар Сангам әдебиетінде, сондай-ақ осы кезеңдегі грек және римдік дереккөздерде де айтылған. Мегастен өзінің "Индика" еңбегінде Пандия патшалығын атап өткен. Пандиялар қазіргі Мадурай, Тирунелвели аудандарын және оңтүстік Кераланың кейбір бөліктерін басқаратын. Олар Грекия мен Риммен сауда-саттық жасады. Тамилқамның басқа патшалықтарымен олар сауда байланыстарын және Иламның тамил саудагерлерімен неке қатынастарын сақтады. Сангам әдебиетіндегі бірнеше өлеңдерде әртүрлі пандия патшалары туралы айтылады. Олардың ішінде "Талаялангамды жеңген" Недунжелиян ерекше атауға лайық. Аканануру мен Пуранануру жинақтарында кездесетін бірнеше қысқа өлеңдерден басқа, Сангам дәуіріндегі Пандян патшалығындағы қоғам мен коммерциялық іс-әрекеттерге көз жүгіртетін екі ірі шығарма - Матхурайканчи мен Нетуналватай (Паттупаттту жинағында) бар. Алғашқы пандиялар біздің заманымыздың 3-ші ғасырының соңында Калабхралардың шабуылы кезінде жасырын қалды. Шералар патшалығы қазіргі Тамил Наду мен Кераланың батыс бөлігін, оңтүстік Үндістанның Малабар жағалауын қамтыды. Теңізге жақын орналасқандықтан, Африкамен сауда-саттық жасалатын. Шера билеушілері біздің заманымыздың алғашқы ғасырларына жатады. Онда патшалар, әміршілер және оларды дәріптеген сарай ақындарының есімдері жазылған. Бұл әдебиеттің ішкі хронологиясы әлі күнге дейін шешілмеген, ал қазіргі уақытта осы кезеңнің тарихы туралы байланысты есеп шығаруға болмайды. Утиян Чералатан, Недум Чералатан және Сенгуттуван Чера - Сангам өлеңдерінде аталған билеушілердің кейбірі. Сеңгуттуван Чера, ең атақты Чера патшасы, Тамил эпосының батыр қызы Каннаги туралы аңыздарымен танымал. Бұл алғашқы патшалықтар тамил тіліндегі ең көне әдебиеттердің пайда болуына ықпал етті. Сангам әдебиеті деп аталатын классикалық тамил әдебиеті 500-жылдан 300-жылға дейінгі аралықта жазылған. Эмоционалды және материалдық тақырыптарға арналған сангам әдебиетінің өлеңдері орта ғасырларда әртүрлі антологияларға жіктеліп жиналды. Бұл сангамдық өлеңдер жердің құнарлылығы мен түрлі кәсіптер тобына бөлінген халықтың суретін көрсетеді. Елдің басқаруы мұрагерлік монархиялар арқылы жүргізілді, бірақ мемлекеттің қызметі мен билеушінің өкілеттігі белгіленген тәртіпке (дхарма) мойынсұну арқылы шектелген. Халық патшаларына адал болды, ал жомарт патшалардың ...

Патшалық аралығы (300600)

Сангам дәуірінің аяқталуынан кейін, шамамен 300 жылдан 600 жылға дейін Тамил жерінде болған оқиғалар туралы ақпараттың мүлдем жоқтығы болды. 300 жылы бүкіл аймақ Калабхраның пайда болуымен ренжіді. Кейінгі әдебиеттерде бұл адамдар "жаман билеушілер" ретінде сипатталады, олар қалыптасқан тамил патшаларын құлатып, елге қол жеткізді. Олардың шығу тегі мен билік еткен кезеңдері туралы мәлімет өте аз. Олар артында көп мүсіндер мен ескерткіштер қалдырмады. Олар туралы ақпараттың жалғыз көзі буддистік және джайнистік әдебиеттердегі шашыранды атаулар. Тарихшылар бұл адамдар буддалық немесе джайнистік сенімдерге ие болды және индуизм діндеріне қарсы болды деп болжайды. Астика мектептері) біздің заманымыздың алғашқы ғасырларында Тамил аймағының тұрғындарының көпшілігі ұстанып келген. Нәтижесінде, VII-VIII ғасырларда олардың құлдырауына ұшыраған индуистік ғалымдар мен авторлар өздерінің мәтіндеріндегі кез келген атауларды алып тастаған болуы мүмкін және жалпы алғанда олардың билігін жағымсыз етіп суреттеуге бейім болды. Осы себепті олардың билік ету кезеңін "Қараңғы дәуір" деп атайды. Кейбір билеуші әулеттер солтүстікке қарай көшіп, Калабхрадан алыстатып, өздеріне анклавтар тапты. Джайнизм мен буддизм қоғамға терең тамыр жайып, үлкен этикалық поэзия тудырды. Жазу өте кең тарады және ваттэлутту тамил брахмиінен тамил жазуының жетілген жазуына айналды. Алдыңғы ғасырлардағы бард өлеңдерін жинап, бірнеше антологиялар құрастырылса, осы кезеңде "Цилаппатикарам" және "Тирүккурал" сияқты дидактикалық шығармалар сияқты эпикалық өлеңдер де жазылды. Калабхра патшаларының джайнизм мен буддизм ғалымдарын қамқорлауы сол кезеңдегі әдебиеттің сипатына әсер етті, ал осы кезеңге жатқызуға болатын еңбектердің көпшілігін джайнизм мен буддизм авторлары жазған. Би мен музыка саласында элита халықтық стильдердің орнына, ішінара солтүстік идеялардың әсерінен, жаңа жылтыр стильдерді қолдана бастады. Осы кезеңнен қазбаланған ең көне ғибадатханалар бар. Әдебиеттерде әр түрлі құдайларға арналған кірпіш ғибадатханалар (котт, девакулам және палли деп аталады) туралы айтылады. Калабхралар 7 ғасырда Паллавалар мен Пандиялардың құдіреті қайта жаңғырғаннан кейін жер аударылды. Калабхралардың кетіп қалуына қарамастан, Джайнизм мен Буддизмнің ықпалы Тамил Надуда әлі де сақталған. Алғашқы пандия және паллава патшалары осы сенімдердің ізбасарлары болды. Бұл жағдайға индустар өз дінінің құлдырауына қарсы болды және VII ғасырдың соңғы бөлігінде ең жоғары деңгейге жетті. Бұл кезде кең таралған индуизм жандануы болды, оның барысында саива және вайшнав әдебиетінің үлкен бір бөлігі жасалды. Саива Наянмарлары мен Вайшнав Альварлары халыққа танымал адал әдебиеттің өсуіне үлкен ынта берді. Біздің заманымыздың VI ғасырында өмір сүрген Қарайқал Аммайяр осы Наянмарлардың ең алғашқысы болды. Саивалық әнші-күйшілердің әйгілілері - Сундарамурти, Тиругнана Самбантар және Тирунавуккарасар осы кезеңнен шыққан. Вайшнав Альварлары Поигай Альвар, Бхутхатхалвар және Пейалвар өз сенімдері үшін құлшылық әндерін шығарды, ал олардың әндері кейін Наалайра Дивьяп Прабхандамның төрт мың өлеңінде жиналды.

Империялар дәуірі (6001300)

Тамил елінің ортағасырлық кезеңінде көптеген патшалықтардың пайда болуы мен құлдырауы болды, олардың кейбіреулері империялар деңгейіне дейін жетті, олар Үндістан мен шетелде де ықпал етті. Сангам дәуірінде белсенділік танытқан чолалар алғашқы бірнеше ғасырларда мүлдем жоқ болды. Бұл кезең Пандиялар мен Паллавалар арасындағы бәсекелестікпен басталды, бұл өз кезегінде Чолалардың қайта өркендеуіне себеп болды. Чолалар үлкен державаға айналды. Олардың құлдырауынан кейін Пандиялар қысқа уақытқа қайта өркендеді. Бұл кезең ғибадатханалар мен діни әдебиеттің ең жақсы кезеңінде болған индуизмнің қайта жанданған кезеңі болды. Саивизм мен Вайшнавизм индуизм секталары басым болды, олар алдыңғы дәуірдегі джайнизм мен буддизмнің таралуын алмастырды. Саивизмді көбірек Чола патшалары қолдады және аз-кем мемлекеттік дінге айналды. Қазіргі кездегі ең көне ғибадатханалардың кейбіреулерін осы кезеңде Паллавалар салған. Мамаллапурамдағы жартастан ойылған ғибадатханалар мен Канчипурамдағы Каиласанатха және Вайкунтаперумал ғибадатханалары Паллава өнерінің айғағы болып табылады. Чолалар өздерінің байлықтарын пайдаланып, Таңжаурда Ұлы Брихадисвара ғибадатханасы мен тамаша қола мүсіндер сияқты ұзақ уақытқа созылған тас ғибадатханалар салған. Шива мен Вишнуға арналған ғибадатханалар ақша, зергерлік бұйымдар, жануарлар мен жерлерден мол сый-сияпат алып, осылайша қуатты экономикалық институттарға айналды. Мұтырайыяр 600-900 жылдар аралығында Тамил Надуның орталық бөлігін басқарған. Кавэри дельтасы аймақтарын негізінен Мутрайяр патшалары өздерінің астанасы ретінде Ворайурды иеленіп, басқаратын. Виджаялайачола Танжорды Танжоре қаласын құрған Дханчея Мухураяр патшадан жаулап алды. Мұтыраяр патшаларының бірі Перумбидугу, оның аты Суран Маран Мутраяр, ол 14 шайқасты жеңіп, Тамил Надудағы (Перарасар) император ретінде танымал болды. Ол ата-бабаларымен бірге Тиручираппалли мен Пудукоттай аймақтарында көптеген үңгір ғибадатханаларын салған. Олардың ішінде Куваван Сатан, Видель Видугу Мутрайяр Пудукоттай аймағында көптеген үңгір ғибадатханаларын салған. Мутхарайярлар мен ата-бабалары Тамил Надуның орталық бөлігінде, әсіресе Тиручираппалиде Мутураджа деп аталады. Тамил жазуы бүкіл Тамил Надуда тамил жазуы үшін ваттэлутту жазуын алмастырды. Бұл кезеңде діни әдебиеттің дамуы болды. Тамилдік эпос - Камбанның "Рамаватхарам" - 13 ғасырда жазылған. Камбанның замандасы атақты ақын Әувайяр болды. Ол кішкентай балаларға арналған шығармалар жазудан зор бақыт тапты. Әдебиет негізінен патшаның өлеңдерін жазған. Алдыңғы кезеңнің діни өлеңдері мен Сангам кезеңінің классикалық әдебиеті бірнеше антологияға жиналып, жүйеленді. Санскрит тілі діни рәсімдер мен басқа да рәсімдер үшін діни топтардың қолдауына ие болды. Раджараджа Чола І-нің замандасы болған Намби Андр Намби саивизм туралы кітаптарды жинап, он бір кітапқа жинады. Саивизмнің агиологиясын Перияпуранамда Секилар стандарттаған, ол Кулотунга Чола II (11331150 CE) тұсында өмір сүрген. Ямкондардың "Калингаттуппарани" атты жартылай тарихи есебі Кулотунга Чола І-нің Калингаға жасаған екі шабуылдары туралы биографиялық еңбектің алғашқы үлгісі болды.

Паллавалар

VII ғасырда Тамил Надуда Паллавалар билігі Махендраварман І және оның ұлы Мамалла Нарсимаварман І-нің қол астында көтерілді. Паллавалар 2 ғасырға дейін танылған саяси билік болған жоқ. Ғалымдар олардың бастапқыда Сатавахана патшаларының басқарушы қызметкерлері болғанын кеңінен мойындаған. Сатаваханалар құлағаннан кейін олар Андра мен Тамил елінің кейбір жерлерін өз бақылауына ала бастады. Кейін олар Деканды билеген Вишнукундинамен некелесіп, бір-бірімен қарым-қатынаста болды. 550 жылы Симавишну патшаның тұсында Паллавалар танымал болды. Олар Чолаларды жеңіп, Кавери өзенінің оңтүстігіне дейін билік жүргізді. Паллавалар ең жақсы кезеңін Нарасимхаварман І және Паллавамалла Нандиварман ІІ дәуірінде бастан кешірді. Паллавалар Оңтүстік Үндістанның үлкен бөлігін бас қалалары ретінде Канчипураммен басқарыпты. Паллавалар билігі кезіндегі дравидтік сәулетке ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралық орны болып табылатын Нарсимаварман II үшін салынған Жағалау ғибадатханасы кіреді. Көптеген дереккөздер Қытайдағы буддизмнің Дзен мектебінің негізін қалаушы Бодхидхарманы Паллава әулетінің ханзадасы ретінде сипаттайды. Бодхидхармамен бірге тағы бір монах, Ваджрабодхи тамил аристократының ұлы болған деп айтылады. Тамил Надудан Тан астанасы Чанъанға, Шри-Ланка мен Шривиджая арқылы, тантрикалық буддизм өнерін меңгергеннен кейін саяхаттаған. Ол конфуциандық немесе даосизмді негізінен ұстанатын Қытайға көптеген жаңа теологиялық нанымдарды әкелді. Ваджрабодхидің Қытайдағы тантрикалық буддизмнің өсуіне қосқан үлесін оның жай шәкірттерінің бірі Лю Сянь жазған. Нандиварман II өте ұзақ билік жүргізді (732-796). 760 жылы Ганг патшалығына (Майсурдың оңтүстігіне) экспедиция жүргізді. Паллавалар пандиялармен үнемі қақтығысып, олардың шекарасы Кавери өзені бойымен ауысты. Паллавалар екі фронтта - пандиялар мен шалукияларға қарсы күресті.

Пандиялар

Пандия Кадугон (560-590) оңтүстікте Калабхраны құлатумен танымал. Кадунгон мен оның ұлы Мараварман Аванисуламани пандиялық билікті қайта жаңғыртты. Пандия Сендан өз билігін Чера еліне де жайылтты. Оның ұлы Арыкесари Парантака Мараварман (шамамен 650-700) ұзақ және табысты билік жүргізді. Ол көптеген шайқастарда жеңіске жетіп, пандиялық билікті кеңейтті. Пандия ежелгі заманнан бері жақсы танымал болды, оның қарым-қатынастары, тіпті дипломатиялық қарым-қатынастары Рим империясына дейін жетті; 13 ғасырда Марко Поло оны ең бай империя деп атады. Пандия империясы Паллава билігіне қауіп төндіретін дәрежеде еді. Пандия Мараварман Раджасимха II-ші шалукиялық Викрамадитьямен бірігіп, Паллава патшасы Нандиварман II-ге шабуыл жасады. Варагунан І Кавери өзенінің жағалауындағы шайқаста Паллаваларды жеңді. Паллава патшасы Нандиварман пандиялардың өсіп келе жатқан құдіретін шектеуге тырысты және Конгу мен Чера елдерінің феодалдық әміршілерімен одақтасты. Екі армия бірнеше шайқаста кездесіп, Пандия әскерлері шешуші жеңіске жетті. 840 жылы Шримара Шриваллабаның қол астындағы пандиялар Шри-Ланкаға басып кірді және солтүстік провинцияларды қиратты. Шримараның қол астында пандиялар билігі өсіп, Паллава аймақтарына еніп кетті. Паллавалар енді батыс Деканда шалукиялардың орнын ауыстырған Раштракуттар түрінде жаңа қауіпке тап болды. Алайда Паллавалар өздерінің Ганг және Чола одақтастарының көмегімен Шримараны Тельлуру шайқасында жеңген Нандиварман III-ден қабілетті монарх тапты. Паллавалар патшалығы тағы да Вайгай өзеніне дейін кеңейді. Пандиялар Паллава Нрипатунганың қолынан Арисил (шамамен 848) шайқасында жеңілді. Содан бастап Пандиялар Паллавалардың иелігін қабылдады.

Шола

850 жылы Виджаялая Чоланың орнын басқан Шриканта Чола пандиялар мен паллавалар арасындағы қақтығыстан пайда болған мүмкіндікті пайдаланып, Мутрайяр әулетінен Танжавурды басып алды және ақырында ортағасырлық Чолалардың императорлық желісін құрды. Виджаялай Чоллар әулетін қайта жаңғыртты, ал оның ұлы Адитя І олардың тәуелсіздігін орнатуға көмектесті. 903 жылы Паллава патшалығын басып алып, Паллава патшасы Апаражитаны шайқаста өлтіріп, Паллава билігін аяқтады. Парантака I-нің қол астындағы Чола патшалығы бүкіл Пандия елін қамтыды. Алайда, билігінің соңында ол Чолла патшалығына өз аумақтарын кеңейткен Раштракуттардан бірнеше рет жеңілді. Кейінгі жылдары шолалар әлсіз патшалар, сарайдағы интригалар мен мұрагерлік дауларға байланысты уақытша құлдырап кетті. Бірнеше рет күш салғанға қарамастан, пандиялар елі толықтай бағындырылмады және Раштракуттар солтүстікте әлі де күшті жау болды. Алайда, Чолалар қайта өркендеуі 985 жылы Раджараджа Чола І патшалық таққа отырғаннан кейін басталды. Шолалар Азиядағы елеулі әскери, экономикалық және мәдени күш ретінде Раджараджа мен оның ұлы Раджендра Чола І-нің қол астында көтерілді. Чолалар аймағы оңтүстіктегі Мальдив аралдарынан бастап солтүстіктегі Бенгалиядағы Ганг өзенінің жағалауына дейін созылып жатыр. Раджараджа Чола Оңтүстік Үндістанды жарым аралға басып алып, Шри-Ланканың кейбір бөліктерін өзіне қосып, Мальдив аралдарын басып алды. Раджендра Чола Шривиджая патшалығын жеңіп, Чолалық жаулап алуды Малайя архипелагына дейін кеңейтті. Ол Бихар мен Бенгалияның патшасы Махипаланы жеңіп, жеңісін еске алу үшін жаңа астана - Гангаиконда Чолапурамды (Ганганы жеңген Чолалардың қаласы) салдырды. Шола империясы өзінің ең биік кезінде оңтүстіктегі Шри-Ланка аралынан солтүстіктегі Годавари алабына дейін созылған. Үндістанның шығыс жағалауындағы Ганг өзеніне дейінгі патшалықтар Чола билігін мойындады. Чол флоты Малайя архипелагындағы Шривиджаяға басып кірді. Чол армиясы Таиланд пен Камбоджаның кхмер патшалығынан алым-салық алды. Раджараджа мен Ражендраның тұсында Чола империясының басқаруы едәуір жетілді. Империя өзін-өзі басқарушы жергілікті басқару бөлімшелеріне бөлінді, ал лауазымды адамдар халықтық сайлау жүйесі арқылы таңдалды. Осы кезең ішінде Чолалар Ланканың Чолалық басқыншылығын құлатуға тырысқан Сингалалардың, Пандия княздерінің дәстүрлі аумақтарына тәуелсіздік алуға тырысқандарынан және батыс Декандағы Чалукиялардың өркендеген амбицияларынан үнемі қасірет шегіп отырды. Бұл кезеңнің тарихы шолалар мен осы қарсыластардың арасындағы тұрақты соғыстың бірі болды. Салқыялар мен Чолалар арасында билік тепе-теңдігі болды және Тунгабхадра өзенін екі империяның шекарасы ретінде бейтаныс қабылдау болды. Алайда, бұл екі держава арасындағы даудың негізгі себебі Венги патшалығында Чолалардың ықпалының артуы болды. Чола мен Чалукия көптеген шайқастарда күресті, екі патшалық та ұдайы шайқастардан шаршады. Шығыс Чалукия патшаларының арасындағы некелік және саяси одақтар Годавари өзенінің оңтүстік жағалауында орналасқан Венгидің айналасында орналасқан. Вираражендра Чоланың ұлы Атираджендра Чола 1070 жылы азаматтық тәртіпсіздіктер кезінде өлтірілді және Кулотунга Чола I Чола тағына отырды. Кулотунга Венг патшасы Раджараджа Нарендраның ұлы болды. Чалкуя Чола әулеті Кулотунга Чола I және Викрама Чоланың өте қабілетті билеушілерін көрді, алайда Чола билігінің ақырғы құлдырауы осы кезеңде басталды. Шолалар Ланка аралын бақылаудан айырылып, Сингала билігінің қайта жаңғыруымен қуып шығарылды. 1118 жылы олар Венгиді Батыс Чалкуя патшасы Викрамадитья VI-ге және Гангвадиді (Майсурдың оңтүстік аудандары) Чалкуя феодалдығының үстемдігіне ие Хойсала Вишнуварданаға жоғалтты. Пандия аймақтарында орталық әкімшіліктің жоқтығы Пандия тағына бірқатар талапкерлердің Сингалалар мен Чолалардың өкілеттілікпен қатысқан азаматтық соғысқа әкелген. Шолалар өмір сүрген соңғы ғасырда оларды Пандиялардың ықпалынан қорғау үшін Қаңғыпұрда тұрақты Хойсала әскері орналасты. Раджендра Чола III - шолалардың соңғы патшасы. Кадавалардың басшысы Копперунчинга І тіпті Раджендраны тұтқындап, тұтқынға алды. Раджендраның билігінің соңы (1279) кезінде Пандия империясы өркендеудің шыңына жеткен және Чола патшалығын толығымен сіңіріп алған. Шолалар сонымен қатар Калкидің "Поннийин Селван" атты атақты романында орын алды. Бұл романда Раджаража Чоланның (Поннийин Селван...

Шерас

Шералар - Тамил Наду және Керала аймақтарында билік жүргізген Тамил тектес ежелгі дравид патшалық әулеті. Чолалар мен Пандиялармен бірге біздің заманымыздың алғашқы ғасырларында Оңтүстік Үндістанның темір дәуіріндегі үш негізгі соғысқан патшалықтарын құрды. Бұл аймақтарға Венед, Куттанад, Куданад, Пажинад және басқа да қалалар кіреді. Басқаша айтқанда, олар оңтүстіктегі Алапуджадан солтүстікке дейінгі Касаргод аймағын басқарды. Бұл қалаларға Палхат, Коимбатур, Салем және Коллималай қалалары кірді. Елордасы Ванчи болды, оны Чералармен белсенді сауда жасаған римдіктер Музри деп атады. Біздің заманымыздың алғашқы ғасырларында қазіргі Тамил Надудың батысында Чералар тұсында азаматтық қоғам мен мемлекет құрылды. Шера астанасының орналасқан жері қазіргі Карурда (Птолемейдің Коррасымен бірдей) деп есептеледі. Кейін Чера патшалығы Керала жазықтарына, Палхат алқабына, Перар өзені бойына және Перар өзені мен Перияр өзені арасындағы жерді басып алып, екі порт қаласын, Тонди (Тиндис) және Муцири (Музирис) құрды, мұнда римдік сауда қоныстары өркендеді. Шералар көршілес Чолалар мен Пандиялармен үнемі қақтығыста болды. Шералар Пандиялар мен Чолалардың біріккен әскерлерін және олардың одақтас мемлекеттерін жеңді. Олар Банавасидің Кадамбалары мен Үндістан жағалауындағы Яван (гректер)мен де шайқасты. Біздің заманымыздың 2-ші ғасырынан кейін, Чералардың күші Риммен табысты сауданың құлдырауымен тез төмендеді. Тамил тіліндегі "Сангам әдебиеті" деп аталатын поэтикалық жинақта біздің заманымыздың алғашқы бірнеше ғасырына жататын Чера билеушілерінің ұзын сызығы сипатталған. Онда патшалар, әміршілер және оларды дәріптеген сарай ақындарының есімдері жазылған. Бұл әдебиеттің ішкі хронологиясы әлі күнге дейін шешілмеген, ал қазіргі уақытта осы кезеңнің тарихы туралы байланысты есеп шығаруға болмайды. Утиян Чералатан, Недум Чералатан және Сенгуттуван Чера - Сангам өлеңдерінде аталған билеушілердің кейбірі. Сеңгуттуван Чера, ең атақты Чера патшасы, Тамил эпосының батыр қызы Каннаги туралы аңыздарымен танымал. Шера патшалығы өзінің маңыздылығын Батыс Азия, Грекия және Риммен сауда-саттыққа байланысты ие болды. Оның географиялық артықшылықтары, мысалы, экзотикалық дәмдеуіштердің мол болуы, Гат тауларын Арабия теңізімен байланыстыратын өзендердің кеме қатынасына жарамдылығы және жағымды муссондық желдердің ашылуы, олар желкенді кемелерді Арабия жағалауынан тікелей Чера патшалығына алып барады. Кейінгі Чералар IX ғасырдан бастап билік жүргізді. Екі династияның арасындағы Чералар туралы аз мәлімет бар. Екінші әулет, Кулашехралар Перияр өзенінің жағалауындағы Маходайпурам (Кодунгаллур) деп аталатын қаладан билік жүргізді. Қалташехаралар бұрыннан қалған мәртебесін ешқашан қайта алмаса да, қуатты көршілерімен көптеген соғыстар жүргізді және 12 ғасырда үздіксіз Чола және Раштракута шабуылдарының нәтижесінде тарихқа кірді. Чера әулетін Виллавар, Ванавар және Малайар кландары сияқты тамилдік жауынгерлер қолдады. Оңтүстік Кераладағы Килон портында орналасқан Венадуның Чера билеушілері өздерінің қарым-қатынастарын кейінгі / екінші Чераларға дейін жалғастыра алады. Рави Варма Кулашехра 1299 - 1314 жылдар аралығында Венадуның билеушісі болған. Ол бұрынғы Пандия және Чола аймақтарына жасаған амбициялық әскери науқандарымен танымал.

Пандиялық қайта өрлеу

Паллавалар мен Чолалар ғасырлар бойы көлеңкеде болғаннан кейін, Пандиялар 13-ші ғасырда өздерінің табыстарын қайта жандандырды және Пандия билігі Годавари өзенінің жағалауындағы Телугу аумақтарынан Шри-Ланканың солтүстік жартысына дейін кеңейді. 1308 жылы Кулашекара Пандян I қайтыс болғанда, оның ұлдары арасында мұрагерлік даулардан туындаған қақтығыс туындады. Заңды Сундара Пандия мен заңсыз Вира Пандия (патшаның ықыласына ие болған) таққа таласты. Көп ұзамай Мадурай Дели сұлтандығының басқыншы әскерлерінің қолына түсті (алғашқыда жеңілген Сундара Пандянды қорғады).

Дели сұлтандығы

1311 жылы Дели сұлтаны Алауддин Халджидің генералы Мәлік Кафур Мадурайға басып кіріп, оны тонаған. Пандиялар мен олардың ұрпақтары тағы бірнеше жыл Тирунелвелидің маңындағы шағын аймаққа шектелді. Равиварман Кулашекара (1299-1314 жж.) Кулашекара Пандияның Чера (Перумал) феодаторы Пандия тағына өз құқығын мәлімдеді. Равиварман елдің бейқам табиғатын пайдаланып, оңтүстік Тамил Надуды тез басып алып, Каньякумариден Канчипурамға дейінгі бүкіл аймақты Чера патшалығы астына әкелді. Оның жазуы Мадрастың маңындағы Пунамаллиден табылған. Алайда Равиварманның Канчидегі билігі ұзаққа созылмай, оның агрессивті әрекеттерін Какатияның билеушісі II Пратапарудра тоқтатты. Мүппиди Наяканың қолбасшылығындағы Какатия әскері Канчиге қарай аттанған және қаланы басып алған.

Виджаянагар және Наяк дәуірі (1300-1650)

14 ғасырда Дели сұлтандарының басып кіруі индустардан жауабын алды, олар Виджаянагара империясы деп аталатын жаңа патшалықты құру үшін жиналды. Букка ағасы Харихарамен бірге Карнатакадағы Виджаянагара қаласында орналасқан Виджаянагара империясын құрды. Букканың тұсында империя өркендеп, оңтүстікке қарай кеңейе берді. Букка мен оның ұлы Кампана оңтүстік Үндістанның көптеген патшалықтарын жаулап алды. 1371 жылы Виджаянагар империясы қысқа өмір сүретін Мадурай сұлтандығын жеңді, оны халжи әскерінің қалдықтары құрды. Ақырында империя бүкіл оңтүстік Үндістанды қамтыды. Виджаянагара империясы империяның әртүрлі аймақтарында билік жүргізу үшін наяктар деп аталатын жергілікті губернаторларды құрады. Виджаянагар империясы 1565 жылы Таликота шайқасында Декан сұлтандарына ұшырап, құлдырап кетті. Жергілікті наяк губернаторлары өздерінің тәуелсіздіктерін жариялап, өз билігін бастады. Мадурай мен Танжавурдың наяктары олардың ішіндегі ең көрнектілері болды. Рагуната Наяк (1600-1645 жж.) - Танжавур наяктарының ең ұлысы. Рагхунатха Наяк сауда-саттықты көтермеледі және 1620 жылы Тарангамбадиде даниялықтардың қоныстануына рұқсат берді. Бұл елдің ісіне Еуропаның болашақ араласуының негізін қалады. Голландиялықтардың табысы ағылшындықтарды Танжавурмен сауда жасауға талпындырды, бұл кең ауқымды салдарға әкелді. Виджая Рагхава (1631-1676) - Танжавур наяқтарының соңғысы. Наяқтар елдегі ең көне ғибадатханаларды қайта тұрғызып, олардың ескерткіштерін бүгінгі күні де көруге болады. Наяқтар қазіргі ғибадатханаларды үлкен бағаналы залдармен және биік қақпа мұнараларымен кеңейтті, бұл осы кезеңнің діни сәулетінің өкілі. Мадурайда Тирумалай Найак ең танымал найак билеушісі болды. Ол өнер мен сәулет өнерін қолдап, Мадурай мен оның айналасындағы жаңа құрылымдарды жасап, қазіргі ескерткіштерді кеңейтті. 1659 жылы Тирумалаи Наяк қайтыс болғаннан кейін Мадурай патшалығы ыдырай бастады. Оның мұрагерлері әлсіз билеушілер болды және Мадурайға қайтадан шабуылдар басталды. Наяқтар өздерінің күштеріне негізінен Каллар мен Марава жауынгерлерін қолданды.

Маратха ықпалы (16761855)

1676 жылы Шиваджи Бхонсле, бірінші Маратха шатрапаты, қазіргі Тамил Надуда жорық бастады. Шиваджи 1678 жылы Гинги мен Веллор сияқты маңызды бекіністерді жаулап алған болатын. Шиваджидің аталық ағасы Экоджи Бхонсле Танджавурда өз билігін орнатқан. Бхонсле әулеті 1855 жылға дейін Танжавурды биледі, содан кейін патшалықты Британдық Радж басып алды. Гинги шаһ Шатрапати Самбхаджидің өлімінен кейін басталған 27 жылдық Моғол Маратха соғысы кезінде тоғыз жыл бойы Маратха астанасы болды. 1698 жылы Гингиді моғолдар басып алды.

Полигарлар, низамалар мен навабтардың билігі

Тамил елінде еуропалық қоныстар Виджаянагара империясы кезінде пайда бола бастады. 1605 жылы голландтар Гинги мен Пуликат маңындағы Коромадель жағалауында сауда бекеттерін құрды. 1626 жылы Пуликаттан солтүстікке қарай 56 шақырым жердегі Армагаун ауылында Британдық Шығыс Үндістан компаниясы "фабрика" (қойма) салды. 1639 жылы компанияның офицерлерінің бірі Фрэнсис Дей Вандавасидің наякуды Дамарла Венкатадри Наякудудан Мадраспатнам деп аталатын балық аулаушы ауылға үш миль (5 км) жер телімін иеленді. Шығыс Үндістан компаниясы Форт-Сент-Джордж және қамал шамамен бес шаршы шақырым құм белдеуінде тұрғызды. Мадрас қаласының басталуы осыдан басталады. Коромандель жағалауын Чандрагири мен Веллор фортына негізделген Виджаянагара королі (Аравиду әулеті) Педа Венката Рая басқарды. Оның қолдауымен ағылшындар өздерінің жеріне егемендік құқығын қолдана бастады. Маратхалар Таңжаурды билеген кезде. Экоджиден кейін оның үш ұлы - Шаджи, Серфожи I, Тхуккоджи немесе Тхулажа I Танжавурды басқарды. Маратха билеушілерінің ең ұлысы Серфожи II (1798-1832) болды. Серфожи өмірін мәдениетке арнады, ал Танжавур білім ордасы ретінде танымал болды. Серфожи өнер мен әдебиетті қолдап, өзінің сарайына Сарасвати Махал кітапханасын салдырды. Мұсылман әскерлерінің солтүстіктен шабуыл жасауы оңтүстікке қарай оңтүстік Декан мен Андхра елдерінен индустар көшіп, Наяк және Маратха патшаларының панасын іздеуге мәжбүр етті. Осы уақыт аралығында Таңжауур ауданында танымал карнатик композиторы Тьягараджа (1767-1847) мен карнатик музыкасының Үштік тобының дамуы болды. 1707 жылы Моғол императоры Аурангзебтің қайтыс болуымен оның империясы көптеген мұрагерлік соғыстар кезінде тарады және империяның вассалдары өздерінің тәуелсіздігін нығайта бастады. Тамил Надуның оңтүстік аудандарының әкімшілігі бірнеше ауылды басқаратын жүздеген полигарлар немесе палайаккарарлармен бөлшектеліп қалды. Бұл жергілікті басшылар аумақ үшін жиі бір-бірімен соғысты. Бұл жағдай Тамил еліндегі және жалпы Оңтүстік Үндістандағы саяси ахуалды шатастырып, хаосқа айналдырды. Еуропалық саудагерлер қалыптасқан шатастықты өз пайдаларына пайдалана алатын жағдайға тап болды.

Ағылшын-француздық қақтығыстар

Француздар Үндістанға жаңадан келген. 1664 жылы Француз Шығыс Үндістан компаниясы құрылды, ал 1666 жылы француз өкілдері Аурангзебтің Үндістанда сауда жасауға рұқсатын алды. Көп ұзамай француздар Коромадель жағалауындағы Пондишери қаласында сауда бекеттерін құрды. Олар 1739 жылы Қарақаланы басып алды және Жозеф Франсуа Дюплек Пондишери губернаторы болып тағайындалды. Еуропада 1740 жылы Австрияның мұрагерлік соғысы басталды, ақырында Үндістандағы британдықтар мен француздар қақтығысқа түсіп қалды. Коромадель жағалауында екі әскери-теңіз флоты арасында көптеген теңіз шайқастары болды. Ла Бурдонна бастаған француздар 1746 жылы Мадрастағы нашар қорғалған Сент-Джордж фортына шабуыл жасап, оны басып алды. Роберт Клайв осы шайқаста тұтқынға алынғандардың бірі болды. Еуропадағы соғыс 1748 жылы аяқталды және Экс-ла-Шапель бейбітшілігімен Мадрас британдықтарға қайтарылды. Британдықтар мен француздар арасындағы қақтығыс жалғасты, бұл жолы әскери емес, саяси тұрғыдан. Карнатиктің науабы мен Хайдарабадтың низамы лауазымын француздарға қатты жанашыр болған билеушілер алды. Чанда Сахиб Дуплектің көмегімен Карнатиктің науабы болды, ал британдықтар бұрынғы билік басындағы Мұхаммед Али Хан Валаджаның ісіне кірісті. Жауласқандар арасындағы шайқаста Клайв Мұхаммед Әлиге Аркоттағы Чанда Сахиб қамалына шабуыл жасап, оған 1751 жылы ие болды. Француздар Чанда Сахибке Клайвті Аркоттан қуып шығаруға көмектесті. Алайда, француздардың көмегімен үлкен Аркот әскері британдықтармен жеңілді. Париж келісім-шарты (1763) Мұхаммед Әлиді Карнатиктің науабы ретінде ресми түрде бекітті. Осы әрекеттің және британдықтардың ықпалының артуының нәтижесінде 1765 жылы Дели императоры Оңтүстік Үндістандағы британдық иеліктерді тану туралы ферман (декрет) шығарды.

Ұлыбритания үкіметі бақылауы

Компания қарсылық білдірген мемлекеттерді құлатуда барған сайын батыл әрі өршіл бола бергенімен, компанияның басып алынған аумақтардың кең көлемін басқаруға қабілетсіз екендігі күннен-күнге айқын бола берді. Британ парламенті мүшелері үкіметті компанияның қызметін бақылауға шақырды. Компанияның қаржылық жағдайы да нашар болғандықтан, оған Парламенттен несие алу үшін өтініш беруге тура келді. Осы мүмкіндікті пайдаланып, Парламент 1773 жылы Регламенттік акт (Ост-Инд компаниясы туралы акт деп те аталады) қабылдады. Заң компанияның басқармасын бақылауға арналған ережелерді белгіледі және генерал-губернатор лауазымын құрады. Уоррен Хейстингс тұңғыш генерал-губернаторы болып тағайындалды. 1784 жылы Питттің Үндістан туралы заңы компанияны британ үкіметінің қарамағына берді. Келесі онжылдықтар ағылшындықтардың бақылауындағы аумақтарда тез өсіп, кеңейе түсті. 1766 - 1799 жылдардағы англо-майсур соғыстары мен 1772 - 1818 жылдардағы англо-маратха соғыстары компанияны Үндістанның көп бөлігін басқаруға әкелді. Ағылшын билігіне қарсы алғашқы қарсылық белгісі ретінде, өз аумақтарына тәуелсіз билік жүргізген ескі Мадурай патшалығының палайаккарар әміршілері салық жинау мәселесі бойынша компанияның қызметкерлерімен қақтығысқа түсті. Тирунелвели ауданындағы жергілікті палайаккарарлық бас әмірші Каттабомман 1790 жылдары Компания әкімшілігінің салығынан бас тартты. Бірінші Полигар соғысынан (17991802) кейін ол тұтқындалып, 1799 жылы асылып өлтірілді. Бір жылдан кейін Екінші Полигар соғысы болды. Омайтхурай Шығыс Үндістан компаниясына қарсы Полигар соғыстарына қатысты. 1801 жылы ақпанда ол Палаямкоттай орталық түрмесінен қашып, бірінші соғыста қираған Панчаланкуричи бекінісін қайта тұрғызады. Екінші Полигар соғысында Омайтхурай Марутху ағайындарымен (Сивагангайды басқарған) одақтасып, компанияға қарсы үлкен одақтың құрамында болды. Компанияның әскерлері лейтенант Полковник Агню Панчаланкуричи фортын қоршап алып, 1801 жылдың мамыр айында ұзақ қоршаудан және артиллериялық бомбалаудан кейін басып алды. Омаитхурай форттың құлдырауынан аман қалып, Калаяр Ковилдегі Марду ағайындарына қосылды. Компанияның әскерлері оны сонда қуып жетіп, 1801 жылы қазанда Калаяр Ковилді басып алды. Омайтхурай 1801 жылы 16 қарашада Маруду ағайындыларымен бірге асылды. 1798 жылы Лорд Уэлсли генерал-губернаторы болды. Алты жыл ішінде Уэлсли компанияның аумағын екі есеге арттырып, көптеген жерлерді жаулап алды. Ол француздарды Үндістанды басып алудан шеттетіп, Декан мен Карнатик аймақтарындағы билік иелерін жойды, моғол императорын компанияның қорғауына алды және Танджавур патшасы Серфоджиді өз патшалығын басқаруға мәжбүр етті. Компанияның тікелей бақылауындағы аумақты тиімді басқару үшін Мадрас президиумы құрылды. Турадан-тура басқару халық арасында наразылық тудырады. 1806 жылы Веллоре штабының сарбаздары Мадрас губернаторы Уильям Бентинк жергілікті сарбаздарға барлық касталық белгілерді тастауды бұйырғанда көтеріліске шықты. Бұл әрекет мәсіхшілікті күшпен қабылдауға тырысу деп қорқып, сарбаздар көтеріліс жасады. Көтеріліс басылды, бірақ 114 британдық офицерлер қаза тапты және бірнеше жүздеген көтерілісшілер жазаланды. Бентинк ұятқа қалады.

Компанияның билігінің соңы

Компанияның әртүрлі аудандарында қызу өршіп тұрған наразылық 1857 жылы Сепой соғысына ұласты. Көтеріліс Үндістанның отаршылдық билігіне үлкен әсер етсе де, Тамил Надуға әсер етпеді. Соғыстың салдарынан британ үкіметі 1858 жылғы актіні қабылдап, компанияның өкілеттігін жойды және үкіметті Таққа тапсырды.

Британдық билік (1858-1947 жж.)

1858 жылы Үндістанда Британ патшалығы тікелей билік жүргізді. Алғашқы жылдары үкімет көптеген жағынан автократиялық болды. Үндістердің өз істеріндегі пікірін Ұлыбритания маңызды деп санамады. Алайда, уақыт өте келе, Британдық Радж үндістерге жергілікті билікке қатысуға рұқсат бере бастады. Вице-король Рипон 1882 жылы жергілікті биліктегі үлкен және нақты үлесті халыққа берген қаулы қабылдады. 1892 жылғы Үндістан кеңестері туралы заң және 1909 жылғы "Минто Морли реформалары" сияқты қосымша заңнамалар ақырында Мадрас заң шығарушы кеңесінің құрылуына әкелді. Махатма Гандидің басшылығымен басталған ынтымақтастықсыздық қозғалысы британ үкіметін 1919 жылғы Үндістан үкіметі туралы заңды (Монтагу-Челмсфорд реформалары деп те аталады) қабылдауға итермеледі. 1921 жылы жергілікті жиналыстар үшін алғашқы сайлаулар өткізілді. Үкімет пен бірнеше қайырымдылық мекемелері қала мен қала маңындағы аудандарда көмек жұмыстарын ұйымдастырды. Аштық кезінде көмек көрсету үшін Үндістан мен шетелдегі еуропалықтардан да қаражат жиналды. Уильям Дигби сияқты гуманитарлық адамдар британдық әкімшіліктің аштық салдарынан болған зор азаптарға тез және жеткілікті түрде жауап беруде өкінішті сәтсіздік туралы ашулы жазды. Аштық ақыры 1878 жылы муссонның қайта оралуымен аяқталғанда, үштен бес миллионға дейінгі адам қаза тапты. Баратхи революциялық істі дәріптеп тамилда көптеген өлеңдер жазды. Ол сондай-ақ Пондичерриден "Индия" журналын баспаға шығарды. Ауробиндо да, Бхаратхи да В.О. Чидамбарам Пиллай сияқты басқа да тамил революционерлерімен байланысты болды. Тамильнадтан келген Лакшми Сахгал ИНА-ның Жансидегі Рани полкінің көрнекті басшысы болды. 1916 жылы доктор Т. М. Наир мен Рао Бахадур Тигаряйа Четти дравидистік қозғалыстардың тұқымын себу үшін "Брахам емес манифестін" шығарды. 1920 жылдары Тамил Надуда екі қозғалыстың басталуы болды. Олардың бірі - 1921 жылы жергілікті сайлауда жеңіске жеткен "Әділет" партиясы. Әділдік партиясы Үндістанның тәуелсіздік қозғалысына емес, әлеуметтік жағынан артта қалған топтар үшін оң іс-қимыл сияқты жергілікті мәселелерге назар аударды. Екінші негізгі қозғалыс - дінге қарсы, брахмандарға қарсы, Е. В. Рамасами бастаған "Өзін-өзі құрметтеу" қозғалысы.

Тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезең

1947 жылы Тәуелсіздік алғаннан кейін Тамил Надуға бөлінудің әсері тигізбеді. Әр түрлі діндерге қарсы жікшіл зорлық-зомбылық болған жоқ. Тамил Надуда әр түрлі діндер арасында өзара құрмет пен татулық атмосферасы қалыптасқан. Мадрас президиумында бірінші министрлікті Конгресс құрды. С. Раджагопалахари (Раджаджи) - бірінші бас министр. Мадрас президенттігі Мадрас штаты болып қайта құрылды. Мадрас штатының телугу тілді аймақтарын қамтитын жеке Андра штаты үшін Поти Шрирамалудың қозғалысынан кейін Үндістан Үкіметі Мадрас штатын бөлуді шешті. 1953 жылы Раяласема және жағалаудағы Андра аймақтары Андра Прадеш штатының жаңа бөлігіне айналды, ал Беллари ауданы Майсур штатының бөлігіне айналды. 1956 жылы Оңтүстік Канара ауданы Майсурға ауыстырылды, Малабар жағалауындағы аудандар жаңа Керала штатының құрамына енді, ал Мадрас штаты қазіргі түрін алды. Мадрас штаты 1969 жылы Тамил Наду (ағылшынша The Land of Tamils немесе Tamil Country) деп аталды. 1970 және 80-жылдардағы Шри-Ланканың азаматтық соғысы кезінде Шри-Ланканың көптеген тамилдары Тамил Надуға қашып кетті. Тамил босқынының жағдайы Тамилдің саяси партияларының көпшілігінің қолдауына себеп болды. Олар Үндістан үкіметін Шри-Ланканың тамилдер үшін Шри-Ланка үкіметінің қасында аралассын деп қысым жасады. Алайда, 1991 жылы 21 мамырда Ражив Гандидің Шри-Ланкадан келген оператившіден өлтірілуімен, ТМТИ-ның Шри-Ланкаға ТМТИ-ны қарусыздауға Үндістан бейбітшілігін сақтаушыларды жіберудегі бұрынғы премьер-министрдің рөліне байланысты, ТМТИ-ның Тамил Надудан қолдауын жоғалтты. Тамил Надудың шығыс жағалауы 2004 жылы Үнді мұхитында болған цунамиден зардап шеккен аймақтардың бірі болды, оның барысында апат кезінде 8000-ға жуық адам қаза тапты. 2005 жылы Тамил Наду Үндістанның ең көп халықты қамтитын алтыншы штаты болды. Тамаша жұмыс күшінің өсуі Тамильнадта білім беру мекемелерінің санының артуына әкелді. Кастаға негізделген оң іс-әрекеттің кеңінен қолданылуы штатта барлық білім беру және жұмыспен қамту бос орындарының 69% -ын СТ, СТ және басқа да артта қалған сыныптарға қалдыруға әкелді. Мұндай касталық резервацияларға Тамил Надуда үлкен қолдау бар, бірақ оны жүзеге асыруға қарсы наразылық акциялары ұйымдастырылмаған. 1990 жылдан бері Тамил Надуда айтарлықтай экономикалық өсім, әсіресе қызмет көрсету саласында, даму көрсеткіштері айтарлықтай өсті. Калайярасан (2014) бұл жағдайды мемлекеттік органдар жүзеге асырған қайырымдылық шараларына және экономикалық өсім мен жерасты дамуына екі бағытпен назар аударуына байланысты деп санайды.

Өңірлік саясаттың дамуы

Тәуелсіздік алғаннан бері Тамил Надудың саясаты үш кезеңнен өтті. 1947 жылдан кейін Конгресс партиясының үстемдігі 1960 жылдары дравидтік популистік жұмылдыруға жол ашты. Бұл кезең 1990 жылдардың соңына дейін жалғасты. Соңғы кезең дравидтік саяси партиялардың бөлшектелуіне әкеліп соқты, саяси одақтар мен коалициялық үкіметтердің пайда болуына әкелді. 1949 жылы А. А. А. Анадурай Дравида Казгамынан бөлініп, Дравида Мунетра Казгамын (ДМК) құрды. ДМК Тамильнад штатында "Һинди мәдениетінің таралуына" қарсылық білдіріп, оңтүстікте дравидиандықтар үшін жеке отаны болуын талап етті. Талап Тамил Наду мен Андхра, Карнатака және Кераланың бөліктерін қамтитын Дравида Наду (дравидиандардың елі) деп аталатын тәуелсіз мемлекет болды. 1950 жылдардың аяғында Мадраста Үндістан ұлттық конгресінің белсенділігі артуы және 1962 жылғы Қытай-Үндістан соғысы кезінде жанданған пан-индиялық сезімдер Дравида Наду талабының біршама тез арада жоғалуына әкелді. Нәтижесінде, 1963 жылы, Үндістан Конституциясының он алтыншы түзетуі сепаратистік партиялардың сайлауға қатысуына тыйым салғанда, ДМК тәуелсіз Дравида Наду талабын ресми түрде тастап, оның орнына Үндістан Конституциясы шеңберінде үлкен функционалдық автономияны қамтамасыз етуге назар аударды. Тәуелсіздік жолындағы күрес кезінде халықтан қолдау тауып, Тәуелсіздік алғаннан кейін Тамил Надуда алғашқы үкімет құрып, 1967 жылға дейін билік жүргізді. 1965 және 1968 жылдары ДМК штаттағы мектептерге хинди тілін енгізу туралы орталық үкіметінің жоспарына қарсы кең ауқымды хиндиге қарсы агитация жүргізді. Дравидистік қозғалыстың талаптары негізінде Тамильнад штатында жұмыспен қамту және білім беру мекемелерінде оң іс-қимылдар жасалды. Дравидизм қозғалысының жетекшілері Аннадурай мен Карунанидхиде өте қабілетті жазушылар мен әдебиетшілер болды, олар өзінің саяси хабарларын тарату үшін сахналық пьесалар мен фильмдердің танымал құралдарын жан-жақты пайдаланды. М.Г.Рамачандран (МГР) кейін Тамил Надуның бас министрі болған, сондай сахналық және кино актерлердің бірі. 1967 жылы ДМК штаттық сайлауда жеңіске жетті. 1971 жылы ДМК екіге бөлініп, МГР-ден Бүкіл Үндістанның Анна Дравида Мунетра Казгамы (АИАДМК) құрылды. Содан бері бұл екі партия Тамил Наду саясатында басымдыққа ие болды. МГР-дің басқаруындағы АИАДМК 1977, 1980 және 1984 жылдары үш рет кезекті сайлауда мемлекеттік билікті өз бақылауында ұстады. М. Г. Г. Мархаметұлы қайтыс болғаннан кейін А. Ақырында Ж. Жаялита АИАДМК-нің басшылығын қолға алды. 1990 жылдардың соңғы жартысында Тамил Надудағы саяси тепе-теңдікте бірнеше өзгерістер болды, олар ақыр соңында Тамил Наду саясатында ДМК мен АИАДМК-ның дуополиясының аяқталуына әкелді. 1996 жылы Тамил Надудағы Конгресс партиясының бөлінуіне байланысты Тамил Манила Конгрессі (ТМК) құрылды. ТМК ДМК-мен, ал ДМК-ден бөлініп шыққан басқа партия - Марумаларчи Дравида Мунетра Кажамк (МДМК) ААДМК-мен бірікті. Осы және бірнеше кішігірім саяси партиялар халық қолдауына ие бола бастады. "Ұлы одақтың" алғашқы мысалы 1996 жылғы ұлттық парламент сайлауы кезінде болды, онда АИАДМК ДМК мен ТМК арасындағы одақтың сайлау қаупіне қарсы тұру үшін бірқатар кіші партиялардың үлкен коалициясын құрды. Содан бері Тамил Надуда көптеген саяси партиялардың одақтастығын құру сайлау практикасына айналды. 1990 жылдың басында басталған ұлттық деңгейдегі Конгресс партиясының сайлаудағы құлдырауы Конгрессті Тамил Надуды қоса алғанда, әртүрлі штаттардан коалициялық серіктестер іздеуге мәжбүр етті. Бұл дравидистік партиялардың Орталық үкімет құрамына кіруіне жол ашты. 2001 жылғы сайлауда Джейлалитта қайтадан бас министр болды, бірақ оған қарсы сот ісі болғандықтан, 6 айдан кейін қайтып келгенше, бас министрлікті лоялист О. Панеерселвам алды. 2006 жылғы сайлауда ДМК көпшілікке ие болды және Карунаниди бас министр болды. 2011 жылғы сайлау кезінде ДМК-де 2G алаяғына қарсы наразылық пен ашу-ыза болды, ал Ж. Үндістанның басқа жерлерінен айырмашылығы, 2014 жылғы Лок Сабха сайлауы Тамил Надуда Бхаратия Джаната Партиясының қолдауының айтарлықтай өсуіне әкелмеді және АИАДМК штатты алып кетті. 2016 жылы Джейлалитта тағы бір мерзімге жеңіске жетті, бірақ билікке келгеннен кейін көп ұзамай жүрек ауруынан қайтыс болды. Панеерселвам қайтыс болғаннан кейін, бас хатшы В. К. Сасикала партиядан шығарып тастағанға дейін қайтадан уақытша бас министр болып қызмет етті. Содан кейін АИАДМК-ның жаңадан сайланған басшысы Эдаппади Паланисвами бас министрлікк...