Кіріспе
Азербайжаннан шыққан орыс ұшқышы Фаррух аға Маммад Карим аға оғлы Гайибов (,) - Әзербайжаннан шыққан орыс ұшқышы, Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Ол тұңғыш азербайжандық ұшқыш болып саналады.
Farrukh agha Mammad Karim agha oghlu Gayibov (, ; 2 October 1891 — 12 September 1916) was a Russian pilot of Azerbaijani ancestry, and participant in World War I. He is considered to be the first Azerbaijani pilot.
Балалық шағы мен жастық шағы
Фаррухтың әкесі Маммад Карим аға 1870 жылдары императордың жеке конвойының Кавказ эскадрильясының 4-ші мұсылман (азербайжандық) өмір сақшыларының кадеті болды. Әскери қызметін аяқтаған соң, ол әскери құраманың офицері болып тағайындалды. Кейінгі жылдары Маммад Керим аға Елизаветаполь губерниясының Қазақский уезінде сот бастығы, Елизаветаполь губерниясының Жеванширский уезінде полиция қызметкері болып жұмыс істеді. 1894 жылы 30 тамызда Маммад Керим аға ерекше әскери қызметі үшін үшінші дәрежелі Сент-Станислав орденін алды. Оның әкесі ол туылмай тұрып қайтыс болған. Фаррух аға Гайибов 1891 жылы 2 қазанда Қазақский Уезд ауданындағы Жираг Салахлы ауылында дүниеге келген. Оны атасының ағасы, атақты академик және қоғам қайраткері Самад аға Гайбов тәрбиеледі. Фарух аға өзінің туған ауылында орыс азербайжан мектебінде бес жыл оқыды, содан кейін ол Әли аға Шыхлинскийдің кеңесіне сәйкес Тбилиси кадет корпусында білімін жалғастырды. 1910 жылы 16 маусымда үздік бітіргеннен кейін Константиновский артиллерия мектебіне оқуға түсті. Ол байқампаз, батыл, қару-жарақпен жақсы жұмыс істеген. Онда Фаррух аға швейцариялық "Павел Буре" компаниясының алтын сағатын алды. Артиллерия мектебін бітіргеннен кейін, екінші лейтенант болып тағайындалды және Желаус трактындағы 1-ші Кавказ армия корпусының 39-шы артиллерия бригадасының екінші артиллерия батальонына ауыстырылды, онда 4-ші батареяның кіші офицері болып тағайындалды.
Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысу
Фаррух аға Бірінші дүниежүзілік соғыстың Кавказ жорығына қатысқан . 1915 жылы 31 тамызда бірінші лейтенант болып тағайындалды. 1916 жылы 3 ақпанда Гайбовты Батыс майданға жіберіп, дирижабльдер эскадрильясына тіркеді. 21 мамырда Санкт-Петербургте И. И. Сикорскийдің "Руссо Балт" зауытында салынған "Илья Муромец No 16" дирижаблының артиллерия офицері болып тағайындалды. Соғыс қарсаңында Ресейдің әуе флоты соғысқа қатысушы мемлекеттердің ішіндегі ең үлкен болды: 244 ұшақ 39 эскадрильяда. Жаулық басталған кезде Ресей әуе флотында 221 ұшқыш, 170 офицер, 35 төменгі дәрежелі офицер және 16 ерікті болды. Соғыс басталған кездегі логистика бензин, касторовый май, қосалқы бөлшектер, шатырлар және басқа да авиациялық жабдықтармен тиімсіз болып шықты. Ұшақтар құрғақ жерде, әсіресе ауа райы нашар болған кезде, шатырлар мен жылжымалы ангарлар жетіспеген кезде, аэродромдар үшін аз пайдалы жерлерді пайдалану кезінде ұшақтар ұшады. Соғыстың алғашқы айларынан кейін көптеген эскадрильялар жаңа жабдықтармен қамтамасыз ету және қайта даярлау үшін үйлеріне қайтуға мәжбүр болды. Гайбов "Илья Муромец No 16" дирижабліде жауынгерлік ұрыстарға қатысып, жау позицияларын басып алды.
Соңғы ұшу
1916 жылы 12 қыркүйекте полковник Бранттың Бас штабының қолбасшылығымен екі ұшақтан тұратын әуе эскадрильясы, соның ішінде "Илья Муромец" және 13 аспаппен рейд жүргізілді. Рейдтің мақсаты - Баруни, жаудың алдыңғы шебінен 12 верст, және ең жақын аудан, онда, хабарларға сәйкес, неміс дивизиясының штабы орналасқан, тар теміржолдың қиылысында, артиллериямен және квартирмейстердің қоймалары мен аэродромымен бірге. Фаррухтың эскадрильясы Кревоға еніп, 100 фунттық бомба тастап, жауды кері шегінуге мәжбүр етті. Алты күннен кейін, 1916 жылдың 18 қыркүйегінде "Петроградские известия" газетінде былай деп жазылды: "Біздің ұшақтар Батыстық майданның Борун Крево ауданындағы жаудың артқы жағына шабуыл жасады. Бірнеше бекеттер бомбаға түсіп, жаудың қоймалары өртенді. Сондай-ақ, көлік құралдары, теміржол станциялары мен автомобильдер қираған. Фаррух аға Гайбов командасымен жаумен шайқасқа кіріп, төрт неміс ұшағын жойды. Олар екі "Альбатрос" ұшағын жойған соң, жаудың аумағына құлап, қаза тапты".
Марапаттар
1915 жылы 8 қарашада Фаррух аға Гайбовқа үшінші дәрежелі Сент-Станислав ордені, ал 14 желтоқсанда "Батырлығы үшін" деген жазуы бар төртінші дәрежелі Сент-Анна ордені берілді. 1916 жылы ол екінші дәрежелі Сент-Станислав орденін семсерлермен иеленді. 1917 жылы 26 қаңтарда Ф. Гайибовқа (өлімнен кейін) екі семсерлі екінші дәрежелі Анна ордені берілді. 14 наурызда оған үшінші дәрежелі Қасиетті Анна ордені берілді. 25 наурызда 39-шы артиллерия бригадасының лейтенанты ретінде жауымен әуе шайқасында қаза тапқан Фаррух ага Гайибовқа өлімінен кейін төртінші дәрежелі Георгий ордені берілді.