Кіріспе
Жалғандықты анықтау - бұл сөзбе-сөз мәлімдемені бағалау, оның мақсаты - қасақана жасалған алдауды ашу. Жалғандықты анықтау - хабар мазмұнын, сондай-ақ сөзсіз белгілерді бағалау арқылы алдауды анықтаудың танымдық процесі. Бұл сондай-ақ жауап ретінде шындық пен жалғандықты анықтау үшін физиологиялық функцияларды жазған технологиямен бірге қолданылатын сұрақ қою әдістерін білдіруі мүмкін. Соңғысы АҚШ-та құқық қорғау органдарымен жиі қолданылады, бірақ басқа елдерде сирек қолданылады, өйткені ол жалған ғылымға негізделген. Бұл мақсатта әр түрлі технологиялар бар. Ең көп таралған және ұзақ уақыт қолданылған өлшем - бұл полиграф. 2003 жылы Ұлттық ғылым академиясы жүргізілген зерттеулердің қорытындысына сай, "полиграфтың өте дәл болуы мүмкін деген үміттің негізі жоқ". Өтірік айтуды анықтаудың, мысалы, дене тіліне қарап, өтірікті анықтаудың тиімді әдісі екеніне дәлел жоқ, тіпті оны құқық қорғау органдары кеңінен қолданса да.
Lie detection is an assessment of a verbal statement with the goal to reveal a possible intentional deceit. Lie detection may refer to a cognitive process of detecting deception by evaluating message content as well as non verbal cues. It also may refer to questioning techniques used along with technology that record physiological functions to ascertain truth and falsehood in response. The latter is commonly used by law enforcement in the United States, but rarely in other countries because it is based on pseudoscience. There are a wide variety of technologies available for this purpose. The most common and long used measure is the polygraph. A comprehensive 2003 review by the National Academy of Sciences of existing research concluded that there was "little basis for the expectation that a polygraph test could have extremely high accuracy." There is no evidence to substantiate that non verbal lie detection, such as by looking at body language, is an effective way to detect lies, even if it is widely used by law enforcement.
Бағалаудың жалпы дәлдігі мен шектеулері
Зерттеулердің жинақталған дәлелдері машиналар алдауды кездейсоқтықтан гөрі жақсырақ анықтайтынын, бірақ қателік деңгейі едәуір екенін және полиграф тексерулерін "жету" үшін қолданылатын стратегиялар, яғни қарсы шаралар тиімді болуы мүмкін екенін көрсетеді. Кейбір елдерде, мысалы Жапонияда, нәтижелер сенімді емес болғанымен, олар сот алдында жарамды. Жалғандық детекторының нәтижелері АҚШ соттарында өте сирек дәлел ретінде қабылданады. 1983 жылы АҚШ Конгресінің Технологияны бағалау кеңсесі технологияны шолуды жариялады 2007 жылы "Соттық сөйлеу ғылымдарында шарлатандық" атты академиялық мақалада авторлар 50 жыл бойы өтірік детекторларын зерттеуді қарастырды және дауыс талдаудың өтірік детекторлары шынымен жұмыс істейтінін растайтын ғылыми дәлел жоқ деген қорытындыға келді. Жалғандықты анықтау құрылғысын шығаратын компания Nemesysco академиялық баспаға жала жапқандығы үшін сотқа берумен қорқытты, нәтижесінде мақала онлайн деректер базасынан алынып тасталды. Немесисконың адвокаттары баспаға жазған хатында, егер мақала авторлары бұл тақырыпта тағы да жазса, оларды жамандау үшін сотқа беруі мүмкін екенін жазды. Алайда, полиграфтағы "қайғы" ұялудан немесе уайымнан пайда болуы мүмкін және өтірік айтумен байланысты емес. 1990 жылдары ғалымдар тобы Стэнли Абрамс, Жан М. Вердье және Олег Мальцев жаңа әдістемені әзірледі, ол өтірік детекторының талдау нәтижелерінің дәлдігіне оң әсер ететін алты коэффициентін енгізді.
In the 2007 peer reviewed academic article "Charlatanry in forensic speech science", the authors reviewed 50 years of lie detector research and came to the conclusion that there is no scientific evidence supporting that voice analysis lie detectors actually work. Lie detector manufacturer Nemesysco threatened to sue the academic publisher for libel resulting in removal of the article from online databases. In a letter to the publisher, Nemesysco's lawyers wrote that the authors of the article could be sued for defamation if they wrote on the subject again. Nevertheless, extraneous "noise" on the polygraph can come from embarrassment or anxiety and not be specific to lying. In the 1990s, a team of scientists, Stanley Abrams, Jean M. Verdier and Oleg Maltsev developed a new methodology contributing six coefficients that positively affect the accuracy of the lie detector analysis results.
21 ғасыр
2004 жылы жүргізілген екі мета-талдау өтірік айтудың көк көздің ұлғаюымен және иілгіштің қысылуымен байланысы бар екенін анықтады. Жалған сөйлеушілер көп уақыт тұрып, қолмен және көзбен сирек әрекет етеді. Жалған адамдар сұрақтарға жауап беруге көп уақыт алады, бірақ басқа жағынан, егер олар дайындалуға уақыт тапса, олар шындықты айтушы адамдардан гөрі тез жауап бере алады, аз сөйлеседі және сөз тіркестерін көбірек қайталайды. Олар көбірек қозғалмайды, көбірек көзін жұмып, не жайбарақат тұрмайды. Пол Экман "көзбен әрекет етуді кодтау жүйесі" (FACS) деген әдісті қолданған. Алайда, қазіргі уақытта мұндай мәлімдемені растайтын дәлелдер жоқ. Қазіргі уақытта ол құқық қорғау органдарында пайдалану үшін автоматтандырылуда және дәлдікті арттыру үшін әлі де жетілдірілуде. Оның зерттеулерінде микробәйкестер қолданылады, олар секундтың бестен бір бөлігінен аз уақытқа созылады және "біреу ашу немесе кінә сезімі сияқты жасыруға тырысатын сезімдерді аштыруы мүмкін". Алайда, "эмоциялық белгілер міндетті түрде кінәліліктің белгілері емес. "Бірақ, кінәсіз адам қорқып, кінәлі болып көрінуі мүмкін", - деп еске салады Экман. Оның зерттеулеріне сүйенсек, эмоцияларға қатысты өтірік ең көп пайданы бет-әлпеттер мен дауыстық белгілерден алады, ал сенімдер мен әрекеттер туралы өтірік, мысалы қылмыстар ым-ишаралар мен сөздерден пайдаланып жатады. Экман және оның серіктестері алдаудың көптеген белгілерін растады, бірақ олардың бәрін жарияламайды, сондықтан қылмыскерлерді тәрбиелеуге болмайды. Бұл әдіс ерекше уәде береді, өйткені ол жанжалға қарсы емес, сондай-ақ ғылыми және мәдени тұрғыдан жарамды.
Көзді бақылау
Джон Кирчер, Даг Хакер, Энн Кук, Дэн Уолц және Дэвид Раскин Юта университетінде көзді бақылау технологиясын жасады, олар оны полиграфқа балама ретінде қарастырады. Бұл - полиграф және басқа әдістер сияқты эмоционалдық емес, ақыл-ой реакциясы. Бұл технология көздің көкшөбелі кеңейуін, жауап беру уақытын, оқу және қайта оқу уақытын, қателерді өлшейді. Деректер компьютерде емделушілер дұрыс немесе жалған сұрақтарға жауап берген кезде жазылады. Ол оқшауланған және оны жасау оңай, өйткені ол үлкен суреттегі тік тексеруден қалады. Бұл стиль жатталған өтірікке қарама-қарсы, олар егжей-тегжейлі емес, бірақ жадынан алынады. Полиграфты жалған сөйлеуді анықтауды жұмыс жадының сынағы деп қарастыруға болады. Бұл DKS моделіне мнемоникалық операцияларда сәйкес болуы мүмкін екендігін көрсетеді. Басқаша айтқанда, DKS моделі тапсырманы шешу үшін қажетті негізгі компоненттердің дискретті білім базасына (DKB) ие болуы мүмкін, ал nDKS үшін DKB жоқ, сондықтан "жаһандық" немесе екі жарты шарлық іздеу пайда болады. Соңғы тұжырымдамаға сүйене отырып, "жалғанды анықтаушы" жүйесі жобаланды, ол дұрыс және дұрыс емес жауаптарды қамтитын сұрақтарға жауап ретінде қан ағынының жылдамдығы өзгеруінің үлгісі алынады. Дұрыс жауап бір жақты реакцияны тудырады, ал дұрыс жауап екі жақты реакцияны тудырады. Бұл жүйеге негізделген когнитивтік полиграфия психикалық процестерді субъективті бақылаудан айырылған, сондықтан жоғары сенімділік пен ерекшелік; алайда, бұл сот медицинасында әлі тексерілмеген. Сондай-ақ когнитивтік биометрияны қараңыз.
Оқиғаға байланысты әлеуеттер (ERP)
Оқиғаға байланысты потенциалдар тануды бағалайды, сондықтан алдауды бағалауда тиімді болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін. ERP зерттеулерінде P3 амплитудалық толқындар бағаланады, бұл толқындар бір затты таныған кезде үлкен болады. ЭЭГ деректеріне қолданылатын машиналық оқыту алгоритмдері, сондай-ақ, субъектінің мәлімдемеге сенгенін немесе сенбегенін декодтау үшін ~ 90% дәлдікке дейін қолданылды. Бұл жұмыс Сэм Харрис пен оның әріптестерінің жұмысының кеңейтілуі болды және бұл сенімнің уақыт бойынша сенбеушіліктің алдында екенін көрсетті, бұл мидың бұл ұғымды (сенбеушілікті) қабылдамас бұрын, бастапқыда мәлімдемелерді әлемнің жарамды сипаттамалары ретінде қабылдауы мүмкін екенін білдіреді. Мидың сипаттамалық мәлімдеменің шынайылығын қалай бағалайтынын түсіну нейросуретке негізделген өтірік анықтау әдістерін құрудағы маңызды қадам болуы мүмкін.
Функционалдық магниттік резонанс бейнелеу (fMRI)
ФМР орталық жүйке жүйесіне қарап, өтірікті анықтау үшін мидағы уақыт пен белсенділіктің топографиясын салыстырады. Полиграф шеткі жүйке жүйесіндегі белсенділіктің өзгеруін байқайды, ал ФМРИ өтірікті "көзден" ұстап алуға мүмкіндік береді. fMRI ми жасушаларында импульс тізбектерін құру үшін электромагниттерді қолданады. МРТ сканері әр түрлі импульстер мен өрістерді байқайды, олар тін құрылымын ажыратуға, ми қабатының, материяның түрінің және өсінділерді көру қабілетінің айырмашылығын анықтауға қолданылады. Функционалдық компонент зерттеушілерге уақыт өте келе мидағы белсенділікті көруге және мидағы қанды пайдалануды салыстыру арқылы тиімділік пен байланысты бағалауға мүмкіндік береді, бұл мидың қай бөліктері көбірек оттегі пайдаланатынын анықтауға мүмкіндік береді, сондықтан белгілі бір тапсырма кезінде пайдаланылады. FMRI деректері машиналық оқыту алгоритмдері арқылы зерттелді, олар математикалық, семантикалық және діни сенімдер туралы мәлімдемелерге сенді ме, жоқ па, соны анықтауға көмектесті. Тарихи тұрғыдан алғанда, ФМРИ-детекторлық тесттерді сот ісінде дәлелдеуге рұқсат етілмеген, ең танымал әрекеті Харви Нейтанның 2007 жылғы сақтандыру алаяқтық ісі. Ашық ақпарат арқылы алынған ақпарат өте сенімді емес екені дәлелденді, өйткені адамдар шындық пен қиял-ойының араласқандығын байқады. Бұл әсердің көбісі емделушілердің есірткі әсерінен өтірік айта алмайтынына деген сенімінен туындайды.