Кіріспе

Тергеу сұхбатының әдісі

Рид техникасы – тергеу әдісі. Бұл жүйені Джон Э. Рид 1950 жылдары АҚШ-та әзірлеген. Рид полиграф сарапшысы және бұрынғы Чикаго полиция қызметкері болған. Бұл техника сұхбаттасушыға жоғары қысымды орта құруымен, одан кейін соғымпаздық пен түсіністік және көмек ұсынуымен белгілі, бірақ бұл тек мойындау болған жағдайда ғана мүмкін. 1970 жылдардан бері АҚШ полиция бөлімдері оны кеңінен қолданып келеді. Рид техникасын қолдайтындар оның әдетте ақпарат беруге құштар емес күдіктілерден мәлімет алуға көмектесетінін айтады. Ал сыншылар бұл техниканың жалған мойындаулардың жоғары деңгейіне әкелуі мүмкін екенін, әсіресе жасөспірімдер мен психикалық мүмкіндіктері шектеулі адамдар арасында жиі кездесетінін мәлімдейді. Сондай-ақ, кері жағдайда да сын айтылады – бұл техника мықты жігерге ие сұхбаттасушыларды сөйлеуден тоқтатып, ешқандай ақпарат бермеуге мәжбүр етеді, ал олардың өтірігін тексеру арқылы кінәлілерді анықтауға немесе кінәсіздерді ақтауға болатын мәліметтер алынбайды.

Өмірбаян

1955 жылы Небраска штатының Линкольн қаласында Джон Э. Рид күдікті Даррел Паркердің әйелінің қанына қан жұғыс жасаған қылмысын мойындауына көмектесті. Бұл жағдай Ридтің беделін нығайтып, оның әдісін танымал етті. Паркер келесі күні мойындауынан бас тартса да, ол сотта дәлел ретінде қабылданды. Ол сотта кінәлі деп танылып, өмір бойына түрмеге кесілді. Кейін басқа адам мойындағаннан кейін оның кінәсіз екені анықталды. Паркер мемлекетке заңсыз айыпталуға байланысты сотқа жүгінді және мемлекет оған 500 000 доллар өтемақы төледі. Паркердің жалған мойындауына қарамастан, Рид өзінің тергеу әдістерін түсіндіретін оқулықтың авторы болды. Рид 1982 жылы қайтыс болды, бірақ оның компаниясы, Джон Э. Рид және әріптестері, жұмысын жалғастырды: 2013 жылға қарай, оны Ридтің өзі жұмысқа алған президент Джозеф Бакли басқарды. The New Yorker журналының мәліметінше, сол жылы компания "әлемдегі кез келген компаниядан көбірек тергеушілерді даярлады".

Қолданылу мерзімі

Сыншылар бұл әдіс жалған мойындауларды оңай тудырады деп санайды, әсіресе жасөспірімдерде, екінші тілде сөйлейтіндерде, сондай-ақ қарым-қатынас/тілдік қабілеттері психикалық бұзылыстарға, оның ішінде ақыл-ой кемістігіне байланысты шектеулі адамдарда. Бұл сын әдіс мойындау алуда "тиімді" бола алатынын мойындағанымен, кінәлі адамдарды мойындауға итермелейтін дұрыс әдіс емес, керісінше, стрестен ақыл-ойының шегіне жеткен адамдарды қамтиды. Сондай-ақ, сыншылар полицияның кінәлі емес адамдарға осы әдісті қолдануын жақтырмайды, себебі стрессіз тергеулер кезінде көбірек ақпарат жинау, кінәлі күдіктілерді айыптау және кінәсіз күдіктілерді ақтау үшін тиімдірек болуы мүмкін. Мысалы, неміс қылмыстық процессуалдық кодексінің (StPO) 136a-бабы тергеу кезінде алдау мен қорқытуға тыйым салады; Рид әдісі неміс полициясының күдіктіні үнсіздік құқығы туралы толыққанды хабардар ету міндетімен қайшы келеді. Канададағы аймақтық сот судьясы Майк Динкель 2012 жылы "Рид әдісі – кінәлі деп есептеуге бағытталған, жанжалға түсіруші, психологиялық манипуляцияға негізделген процедура, мақсаты мойындау алу" деп шешім шығарды. 2013 жылдың желтоқсанында Конгресс кітапханасынан ФБР-дің құпия тергеу нұсқаулығының өңделмеген көшірмесі табылды. Нұсқаулықта ФБР агенттері Рид әдісін тергеулерде қолданғандығы туралы Азаматтық бостандықтар одағының алаңдаушылығы расталды. Тергеу әдістерін дұрыс пайдаланбаудың мысалдарына полиция қызметкерлерінің айыпталушы күдіктілерге агрессивті қарым-қатынас жасауы және олардың кінәсін дәлелдейтін дәлелдердің көлемі туралы жалған мәлімдемелер жасауы жатады. Бейнежазбалар немесе генетикалық сараптама сияқты дәлелдердің шамадан тыс көрсетілуі, зиян келтіру немесе жеңілдік беру сияқты мәжбүрлеу тактикасымен біріктірілгенде, кінәсіз күдіктілердің психологиялық тұрғыдан әлсіреуіне әкелуі мүмкін. 2015 жылы Джон Э. Рид және әріптестері сияқты сегіз ұйым, 1992 жылы 11 жасар Холли Стакерді зорлап өлтіргені үшін кінәлі деп танылған Хуан Риверамен келісімге келді. Ривераны кінәлі деп тануға тосқауыл келтірген бірқатар дәлелдер болды, оның ішінде физикалық дәлелдерді қалпына келтіру жиынтығынан (PERK) алынған ДНК және сотқа дейін оның аяғына электрондық білезік тағылған кездегі электрондық аяқ білезігінен алынған есеп, бірақ ол Рид және әріптестерінде екі рет полиграфтан өткеннен кейін, полициямен бірнеше күн сұраққа алынғаннан кейін Стакерге қатысты қылмыстарды жалған мойындады. Айыпталудан кейін Ривера жалған тұтқындау және қастандықпен қудалау туралы шағымданып сотқа жүгінді. Бұл іс соттан тыс шешілді, Джон Э. Рид және әріптестері 2 миллион доллар төледі.

Балама үлгілер

PEACE (Дайындық және жоспарлау, араласу және түсіндіру, есеп беру, аяқтау және бағалау) үлгісі Ұлыбританияда жасалған және "тергеуші мен күдікті арасындағы диалогты көбірек ынталандырады". 2015 жылы Канада Корольдік атты полициясы PEACE үлгісінің ықпалымен жаңа стандартты қабылдады. Полиция қызметкерлерін жаңа тәсілмен оқытатын саржант Даррен Карр оны "Коджак сияқты емес, доктор Фил сияқты" деп сипаттады. Бұл тәсіл күдіктілерді шатастыру үшін жалған ақпаратты пайдаланудан бас тартады. Ол мойыс алуға емес, ақпарат жинауға басымдық береді және тергеушілерді күдіктінің кінәлі екендігін болжаудан тыйым салады.