Сұраққа алу, тергеу: құқық қорғау, әскерилер, барлау қызметтері қолданатын әдістер. Ақпарат алу, қате мәлімдемелер, алдау мүмкіндігі. Құқықтық аспектілер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Полиция, әскери немесе барлау қызметкерлерінің сұхбаттары
Interviews by police, military or intelligence personnel
Тыңдау (немесе сұрақ-жауап) – құқық қорғау органдарының қызметкерлері, әскерилер, барлау қызметтері, ұйымдасқан қылмыс топтары және террористік ұйымдардың күдікті қылмысқа қатысты, әсіресе пайдалы ақпарат алу мақсатында жүргізетін әдеттегі сұхбети. Тыңдау әртүрлі тәсілдерді қамтуы мүмкін, субъектімен жақын қарым-қатынас орнатудан бастап, азаптауға дейін.
Interrogation (also called questioning) is interviewing as commonly employed by law enforcement officers, military personnel, intelligence agencies, organized crime syndicates, and terrorist organizations with the goal of eliciting useful information, particularly information related to suspected crime. Interrogation may involve a diverse array of techniques, ranging from developing a rapport with the subject to torture.
Алдау
Алдау тиімді тергеудің маңызды бөлігі болуы мүмкін. АҚШ-та тергеушінің ісінің күші туралы жалған айтуына, қателеушілік мәлімдемелер жасауына немесе сұралып отырған адамның қылмыста басқа біреумен бірге есімдері аталғанын ұғындыруына тыйым салатын заң немесе ереже жоқ. Алдамшылық және алдау туралы сот шешімдерін қараңыз (Frazier v. Cupp). Жоғарыда айтылғандай, дәстүрлі түрде алдау мәселесі тергеушінің сұралып отырған адамды алдау арқылы әрекет ету тұрғысынан қарастырылады. 2000 жылдарға қарай, психопатология деңгейі орташа және жоғары көрсеткіштерді көрсететін, сондай-ақ тергеушілерді алдауға бейім адамдардан ақпарат алуға арналған тиімді әңгімелесу әдістері туралы зерттеулерде ақпарат пайда бола бастады.
Deception can form an important part of effective interrogation. In the United States, there is no law or regulation that forbids the interrogator from lying about the strength of their case, from making misleading statements or from implying that the interviewee has already been implicated in the crime by someone else. See case law on trickery and deception (Frazier v. Cupp). As noted above, traditionally the issue of deception is considered from the perspective of the interrogator engaging in deception towards the individual being interrogated. By the 2000s, information began appearing in research studies on effective interview methods used to gather information from individuals who score in the medium to high range on measures of psychopathology, and who exhibit deception with interrogators.
Сөздік және сөзсіз белгілер
Бұл техниканың басты мақсаты – қайталама тексерулер кезінде жалғаншылар мен шындықты айтушылардың сөздік және сөзсіз мінез-құлқының қаншалықты өзгеретінін зерттеу. Зерттеу көрсеткендей, жалғаншылар шындықты айтушыларға қарағанда анағұрлым аз күлімсірейді, өздерін ұстауға тырысады, үзіліс жасайды және көзбен байланысқа түспеуге бейім. Гранхаг пен Стромваллдың пікірінше, сөзсіз алдау мінез-құлқына үш түрлі көзқарас бар. Біріншісі – эмоционалдық көзқарас, ол жалғаншылардың өздерінің эмоционалдық сезімдеріне байланысты мінез-құлқын өзгертетінін көрсетеді. Мысалы, егер адам жалған айтса және кінә сезіміне берілсе, ол көзін басқа жаққа бұрады. Екінші көзқарас – когнитивтік көзқарас, ол жалған айтудың шындықты айтудан көбірек ойлауды қажет ететінін, ал бұл өз кезегінде жалғаншының сөйлеу кезінде қателіктер жасауына мүмкіндік береді. Соңғысы – бақылауға ұмтылу көзқарасы, ол жалған айтушы адамның қалыпты немесе адал көрінуге тырысатынын және өзін сенімді ету үшін мінез-құлқын өзгертуге ұмтылатынын көрсетеді.
The major aim of this technique is to investigate to what extent verbal and non verbal features of liars' and truth tellers' behaviour change during the course of repeated interrogations. It has shown that liars display significantly fewer smiles, self manipulations, pauses, and less gaze aversion than truth tellers. According to Granhag & Strömwall, there are three approaches to non verbal deceptive behavior. The first is the emotional approach, which suggests that liars will alter their behaviors based on their own emotional feelings. For example, if a subject is lying and they begin to experience guilt, they will shift their gaze. The second approach is the cognitive approach, which suggests that lying requires more thought than telling the truth, which in turn, may result in a liar making more errors in speech. Lastly, the attempted control approach suggests a subject who is lying will attempt to be seemingly normal or honest, and will try to adjust their behaviors to make themselves believable.
Жақсы полицей/жаман полицей
Жақсы полицей/жаман полицей – келіссөздер мен тергеу кезінде қолданылатын психологиялық тактика. Онда екі тергеушіден тұратын команда субъектіге қарама-қарсы көзқарас танытады. Біреуі жазалау туралы қорқытып, жауырынышпен немесе айыптаумен келеді, ал екіншісі көбірек мейірімділікпен келісіп, сыйлықтарды ұсынып, оны ынтымақтасуға итермелейді.
Good cop/bad cop is a psychological tactic used in negotiation and interrogation, in which a team of two interrogators take apparently opposing approaches to the subject. One adopts a hostile or accusatory demeanor, emphasizing threats of punishment, while the other adopts a more sympathetic demeanor, emphasizing reward, in order to convince the subject to cooperate.
Ротациялық тергеушілер
Қытай Халық Республикасында "дөңгелек шайқасы" (челуньжан) тактикасы – бірнеше ауысымалы тергеушілердің тоқтаусыз, үзіліссіз сұраққа алуын қамтиды.
In the People's Republic of China, the "wheel battle" (chelunzhan) tactic involves "unrelenting continuous interrogation by multiple rotating interrogators".
Ақыл-ойды өзгертетін дәрілер
Сұрау алу кезінде есірткі заттарды қолдану тиімсіз әрі заңсыз. Кез келген түрде ұсталып немесе түрмеге қамауға алынған барлық адамдарды қорғау қағидаларының жиынтығы (БҰҰ Бас Ассамблеясының 1988 жылғы 9 желтоқсандағы 43/173 қарарымен бекітілген) "шешім қабылдау және ой-өріс қабілетін жоғалтатын сұрау әдістеріне" тыйым салады. Бұдан бөлек, Дүниежүзілік медициналық қауымдастық және Америка медициналық қауымдастығы, мысалы, дәрігерлердің сұрау алуға қатысуын қатаң түрде тыйымдайды.
The use of drugs in interrogation is both ineffective and illegal. The Body of Principles for the Protection of All Persons under Any Form of Detention or Imprisonment (adopted by the UN General Assembly as resolution 43/173 of 9 December 1988) forbids "methods of interrogation which impair the capacity of decision of judgment." Furthermore, the World Medical Association and American Medical Association, for example, both forbid participation by physicians in interrogations.
Азаптау
Еуропадағы тергеу кезінде мемлекеттік азаптаудың тарихы 2000 жылдан астам уақытқа созылады. Қуғын-сүргінмен алынған ақпараттың алдап, сенімсіз екені ерте заманнан-ақ белгілі болған. Біздің заманымыздың үшінші ғасырында римдік императорлық заңгер Ульпиан, қарсылық көрсетуге күші барлардан "ақиқатты алудың жолы жоқ" десе, ал ауыр азапқа төзе алмайтындар "азаптан құтылу үшін кез келген өтірікті айтуға дайын" екенін атап өткен. Мәсіхшіліктің өркендеуімен азаптау тергеу әдісі ретінде қолданылуы азайды, себебі ол "Мәсіхтің үйретіктеріне қайшы" саналды және 866 жылы Папа Николай I бұл тәжірибені тыйым салды. Алайда, XIII ғасырдан кейін Германия, Франция, Португалия, Италия және Испания сияқты көптеген еуропалық мемлекеттер діни инквизиция және зайырлы тергеу үшін дене жазалауға қайта оралды. Салқын соғыс кезінде Американың Орталық барлау агенттігі (ЦРУ) коммунистік режимдерге қарсы күресте азаптау әдістері бойынша әлемдік державалар арасында маңызды ықпалға ие болды. ЦРУ суға батырып өлтіру, ұйқыдан айыру, электр тогымен ұру сияқты әдістерді қабылдады, оларды Гестапо, КГБ және Корея соғысына қатысқан Солтүстік Корея қолданған. ЦРУ сонымен қатар сезімталдықтан айыру, өзін-өзі зақымдау және психологиялық стресс сияқты "тігізбеу" азаптау түрлерін зерттеді. ЦРУ полиция және әскери оқу арқылы өз әдістерін Америка қолдаған режимдерге Таяу Шығыста, Оңтүстік-Шығыс Азиядағы қанды "Феникс" бағдарламасы кезінде және Латын Америкасындағы "Кондор" операциясы кезінде үйретті. Малайзия және Филиппин сияқты Азия мен Оңтүстік Тынық мұхитының кейбір елдерінде қарсыластарды тергеу және қорқыту үшін азаптау кеңінен таралды. Жазушы Альфред Маккой "Амнисти Интернешнл соңғы қырық жыл бойы әлем бойынша азаптаушыларды іздеуде, белгілі бір дәрежеде ЦРУ бағдарламаларының ізімен келеді" деп атап көрсетті. 1970 жылдары ЦРУ-ның демеушілігімен жасалған азаптаулар туралы ақпараттар тарағаннан кейін және одан кейінгі наразылықтардан кейін ЦРУ азаптау арқылы жүргізілетін тергеуді тоқтатты. 1980 және 1990 жылдары ол мұндай тергеуді үшінші әлемдік одақтастарына тұтқындарды жіберу арқылы "сырттан тапсыру" арқылы жүзеге асырды, бұл көбінесе "жасырын азаптау" деп аталды. Бірақ 11 қыркүйекке жасалған шабуылдардан кейін американдық билік бұл мәселені ескермей, 2002 жылдан бастап "күшейтілген тергеу әдістері" немесе "терең тергеу" сияқты эвфемизмдермен азаптау арқылы тергеудің кейбір түрлерін заңдастырды, мақсаты Аль-Қаида туралы ақпарат жинау болды. Соңында, Сенаттың барлау комитетінің ЦРУ-ның азаптаулары туралы есебіне және екіпартиялық АҚШ Сенатының Қарулы Күштер комитетінің есебіне сәйкес, ЦРУ, АҚШ әскері және олардың келісімшарт бойынша жұмыс істейтін қызметкерлері Абу-Грейб, Баграм және әлем бойынша шашыраңқы орналасқан ЦРУ-ның құпия түрмелерінде мыңдаған адамдарды азаптады. Азаптау кезінде алынған тергеулердің пайдалы ақпарат бергені күмәнді. Президент Барак Обаманың әкімшілігі 2009 жылы күшейтілген тергеу деп аталатын әрекеттерге тыйым салды, ал 2012 жылдың наурызынан бастап тергеу мақсатымен тұтқындарды қасақана зорлық-зомбылыққа салуды ашық мойындаған бірде-бір мемлекет жоқ.
The history of the state use of torture in interrogations extends over more than 2,000 years in Europe. It was recognized early on that information extracted under duress was deceptive and untrustworthy. The Roman imperial jurist Ulpian in the third century AD remarked that there is "no means of obtaining the truth" from those who have the strength to resist, while those unable to withstand the pain "will tell any lie rather than suffer it." The use of torture as an investigative technique waned with the rise of Christianity since it was considered "antithetical to Christ's teachings," and in 866 Pope Nicholas I banned the practice. But after the 13th century many European states such as Germany, France, Portugal, Italy, and Spain began to return to physical abuse for religious inquisition, and for secular investigations. During the Cold War, the American Central Intelligence Agency was a significant influence among world powers regarding torture techniques in its support of anti Communist regimes. The CIA adopted methods such as waterboarding, sleep deprivation, and the use of electric shock, which were used by the Gestapo, KGB, and North Koreans from their involvement in the Korean War. The CIA also researched 'no touch' torture, involving sensory deprivation, self inflicted pain, and psychological stress. The CIA taught its refined techniques of torture through police and military training to American supported regimes in the Middle East, in Southeast Asia during the bloody Phoenix Program, and throughout Latin America during Operation Condor. In some Asian and South Pacific nations, such as Malaysia and the Philippines, torture for interrogating and terrorizing opponents became widespread. "In its pursuit of torturers across the globe for the past forty years," writer Alfred McCoy notes, "Amnesty International has been, in a certain sense, following the trail of CIA programs." After the revelation of CIA sponsored torture in the 1970s and the subsequent outcry, the CIA largely stopped its own interrogations under torture. Throughout the 1980s and 1990s, it "outsourced" such interrogation through renditions of prisoners to third world allies, often called torture by proxy. But in the furor over the September 11 attacks, American authorities cast aside scruples, legally authorizing some forms of interrogation by torture under euphemisms such as "enhanced interrogation techniques" or "interrogation in depth" to collect intelligence on Al Qaeda, starting in 2002. Ultimately the CIA, the US military, and their contract employees tortured untold thousands at Abu Ghraib, Bagram, and other secret CIA black site prisons scattered around the globe, according to the Senate Intelligence Committee report on CIA torture and the bipartisan U. S. Senate Armed Services Committee report Whether these interrogations under torture produced useful information is hotly disputed. The administration of President Barack Obama prohibited so called enhanced interrogation in 2009, and as of March 2012 there is no longer a nation which openly admits to deliberate abuse of prisoners for purposes of interrogation.
Ұлыбритания
Заңнамалық және нормативтік құқық, сондай-ақ "кейіс заңдары" деп аталатын түрлі құқықтық прецеденттер тергеу әдістемелері мен рәсімдеріне де әсер етеді. Британдық соттардың күдіктілерді сұраққа тығу кезінде полиция қызметкерлеріне нұсқау беру және стандарттар белгілеу бойынша жасаған алғашқы қадамдарының бірі – 1912 жылы Англиядағы Корольдік соттың судьялары "Судьялар ережесін" жариялау болды. Бұл ережелер заң болмаса да, Ұлыбритания мен Канадада әлі де маңызды күшке ие. 1970-жылдардың басында британдық әскери қызметкерлердің Солтүстік Ирландияда күдіктілерді ұстау кезінде бірқатар әдістерді теріс пайдаланғаны анықталды. 1984 жылы Ұлыбританияда Полиция және қылмыстық дәлелдеме туралы заң қабылдануымен тергеу кезінде полицияның алдауына тыйым салынды.
Statutory law and regulatory law, various legal precedents called 'case law' also impact interrogation techniques and procedures. One of the first attempts by British Courts to guide and set standards for police officers interrogating suspects was the declaration of the 'Judges' Rules' in 1912 by the judges of the King's Bench Division in England. These rules, although not law, still have weight in the United Kingdom and Canada. British military personnel were found to have misused a number of techniques during the detention of suspects in Northern Ireland in the early 1970s. Police deception in interrogation was banned in the UK in 1984 with the passage of the Police and Criminal Evidence Act (PACE).
Полиция тергеуі
Құрама Штаттарда полиция тергеулері қарсыластық жүйе бойынша жүргізіледі, онда полиция қылмыстық істің шындығын анықтауға емес, күдіктіні айыптауға қажетті материал алуға ұмтылады. Осы мақсатта түрлі тактикалар қолданылады. Рид техникасы АҚШ құқық қорғау органдарымен тергеу мақсатында кеңінен қолданылады. Ол күдіктіден мойыс алу қадамдары мен оның дене тіліндегі қателесу белгілерін анықтау әдістерін қамтиды. Бұл техника әртүрлі мәдениеттерде қолдану қиындығы және кінәсіз адамдардан жалған мойыс алуға себеп болуы мүмкін деген сындарға ұшырады. Мысалы, Денвер полициясының 2000 жылғы қаңтарда 14 жасар Лоренцо Монтойаны 29 жасар Эмили Джонсонның қанына батқан өлтірілуін терген кездегі тергелуі осыған дәлел.
In the United States, police interrogations are conducted under an adversarial system, in which the police seek to obtain material that will aid in convicting a suspect rather than discovering the facts of the case. To this end, a variety of tactics are employed. The Reid technique is widely used by U. S. law enforcement officers for interrogation purposes. It involves steps to obtaining a confession and methods for detecting signs of deception in the suspect's body language. The technique has been criticized for being difficult to apply across cultures and as eliciting false confessions from innocent people. An example is described in the analysis of the Denver police's January 2000 interrogation of 14 year old Lorenzo Montoya, which took place during its investigation of the murder of 29 year old Emily Johnson.
Конституциялық қорғау
Бесінші түзетуде "өзіне қарсы куәлік беруге" мәжбүрлеуге болмайды делінген, бұл құқық қорғау органдарына күдіктілерді өздерін кінәлайтын мәліметтер беруге мәжбүрлеуге тыйым салады. "Миранда против Аризона" шешімі нәтижесінде, полиция тергеу кезінде күдіктілерге Бесінші түзетуде кепілденген Миранда құқықтарын, мысалы, үн қатпау құқығы мен адвокат көмегіне жүгіну құқығын дауыстап оқып беруге міндетті. Егер полиция Миранда құқықтарын оқымаса, тергеу барысында алынған ешқандай мәлімдеме сотта дәлел ретінде пайдаланыла алмайды.
The Fifth Amendment, which states that one cannot be made to be "a witness against himself", prohibits law enforcement from forcing suspects to offer self incriminating evidence. As a result of the Miranda v. Arizona ruling, police are required to read aloud to suspects under interrogation their Miranda Rights afforded to them by the Fifth Amendment, such as the right to remain silent and the right to seek counsel. If the police fail to administer the Miranda rights, all statements under interrogation are prohibited from being used as evidence in court proceedings.
АҚШ-та тергеуді міндетті түрде жаздыруға үгіт-насихат жасау
2000 жылдары АҚШ-та барлық ұсталғандармен жүргізілетін сауалдамаларды міндетті түрде электрондық жазбаға түсіруді талап ететін қозғалыс күшейді. "Электрондық жазбаға түсіру" процесі сауалдаманы бастапқысынан соңына дейін жазуды білдіреді. Бұл "таспаға жазылған" немесе "тіркелген мойындаудан" өзгеше, онда әдетте күдіктінің соңғы мәлімдемесі ғана қамтылады. "Таспаға жазылған сауалдама" – бұл процестің дәстүрлі атауы; алайда, аналогтық технология қолданылу жиілігі азайғандықтан, заңдар мен ғалымдар бұл процесті "электрондық жазбаға түсірілген" әңгімелер немесе сауалдамалар деп атауды қалайды. Аляска, Иллинойс, Мэн және Миннесота штаттары ғана сауалдаманы жазбаға түсіруді міндеттейді. Нью-Джерси штатында жазбаға түсіру талабы 2006 жылдың 1 қаңтарынан күшіне енді. Массачусетс штаты сотқа сауалдаманы жазбаға түсіруді ұсынуға рұқсат береді. Сент-Поль полиция бөлімінің сарапшысы Нил Нельсон, таспаға жазылған сауалдама туралы Миннесотадағы оны "көрсетілген ең пайдалы құрал" деп сипаттады.
By the 2000s, a growing movement calls for the mandatory electronic recording of all custodial interrogations in the United States. "Electronic recording" describes the process of recording interrogations from start to finish. This is in contrast to a "taped" or "recorded confession," which typically only includes the final statement of the suspect. "Taped interrogation" is the traditional term for this process; however, as analog is becoming less and less common, statutes and scholars are referring to the process as "electronically recording" interviews or interrogations. Alaska, Illinois, Maine, Minnesota, are the only states to require taped interrogation. New Jersey's taping requirement started on January 1, 2006. Massachusetts allows jury instructions that state that the courts prefer taped interrogations. Neil Nelson of the St. Paul Police Department, an expert in taped interrogation, has described taped interrogation in Minnesota as the "best tool ever forced down our throats".