Кіріспе
Тыныс алу жолдарын ылғалдандыруға және қорғауға қызмет ететін шырышты қабық Тыныс алу жолдарының эпителийі - тыныс алу жолдарының көбіне тыныс алу жолдарын ылғалдандыруға және қорғауға қызмет ететін тыныс алу жолдарының шырышты қабығы ретінде орналасқан тікұшақты бағаналы эпителийдің түрі. Ол ларинкстің дауыстық жиегінде немесе орофаринкс пен ларингофаринксте жоқ, оның орнына эпителий қабатталған пластинкалы болып табылады. Сонымен қатар, ол патогендер мен бөгде бөлшектерге кедергі ретінде қызмет етеді, бұл инфекция мен тіндердің зақымдануын шырышты секрециялау және мукоцилиарлық клиренстің әсерінен болдырмайды.
Respiratory epithelium, or airway epithelium, is a type of ciliated columnar epithelium found lining most of the respiratory tract as respiratory mucosa, where it serves to moisten and protect the airways. It is not present in the vocal cords of the larynx, or the oropharynx and laryngopharynx, where instead the epithelium is stratified squamous. It also functions as a barrier to potential pathogens and foreign particles, preventing infection and tissue injury by the secretion of mucus and the action of mucociliary clearance.
Құрылымы
Жоғарғы тыныс алу жолдарын жабатын тыныс алу эпителийі қылшықты псевдостратификацияланған бағаналы эпителий болып бөлінеді. Бұл атау тыныс алу эпителийін құрайтын бірнеше жасуша түрлерінің орналасуына байланысты. Барлық жасушалар базалық мембранамен жанасып, сондықтан жасушалардың бір қабаты болса да, олардың ядролары бір жазықтықта орналаспайды. Сондықтан бірнеше қабатты жасушалар бар сияқты және эпителий псевдостратификацияланған (жалған қабатталған) деп аталады. Тыныс алу жолдарының шырышты қабығы қарапайым қылшықты кубоидты эпителийге, ал ақырында альвеолярлық каналдар мен альвеолаларда қарапайым плазмалы эпителийге ауысады.
Ұяшықтар
Тыныс алу жолдарының эпителийіндегі жасушалар бес негізгі түрге бөлінеді: а) қылшық жасушалар, б) тостаған жасушалары, в) щетка жасушалары, д) тыныс алу жолдарының базалық жасушалары және е) ұсақ түйіршікті жасушалар (NDES) Тостаған жасушалары тыныс алу ағашының төменгі жағында олар соңғы бронхиолда жоқ болғанға дейін аздап азаяды; клуб жасушалары олардың рөлін белгілі бір дәрежеде алады. Жасушалардың тағы бір маңызды түрі - өкпелік нейроэндокринді жасушалар. Бұл иннервацияланған жасушалар, олар тек қана 0,5% -ды құрайды. Шеңберлі жасушалардың арасында көптеген микровиллилер бар, олар қылшық жасушаларына түйіршіктер ретінде бекітіледі, кейде олар өкпе қылшық жасушалары деп аталады; екі түрдің арасында айырмашылық бар: қылшық жасушаларында түйіршік жасушаларының микровиллиі астында жатқан соңғы желі жоқ. Олардың қызметі әлі толық анықталмаған, бірақ олар ацетилхолинді босату арқылы мукоцилиарлық клиренсті белсендіре отырып, вируленттілікпен байланысты клиренстік рөл атқарады деп болжанады.
Функция
Тыныс алу жолдарының эпителийі тыныс алу жолдарын ылғалдандырып, қорғайды. Ол патогендерге физикалық кедергі ретінде, сондай-ақ олардың мукоцилиарлық клиренс механизмі арқылы жойылуына әсер етеді. Сөйлемшелі жасушалар - бұл шырышты қабықтардың клиренсі механизміне кіретін негізгі компоненттер. Әрбір эпителийлі жасушада секундына 10-20 рет соққан 200-ге жуық тікенек бар. Олардың соққысы жұтқыншаққа бағытталған, төменгі тыныс алу жолдарынан жоғары немесе мұрын құрылымдарынан төмен қарай. Шарапшаша жасушалары, шарапшасының пішініне ұқсас болғандықтан аталған, бұл мембранаға байланған шырышты түйіршіктер бар және тыныс жолдарының бетіндегі сұйықтықтың (ASL) бөлігі ретінде шырышты бөліп шығарады. және мукоцилиарлық клиренстің қаншалықты жақсы жұмыс істейтінін анықтайды. Базальды жасушалар шағын, шамамен кубоидты болып, эпителийде кездесетін басқа жасуша түрлеріне бөлінеді. Базальды жасушалар тыныс жолдарының эпителийінің зақымдануына жауап береді, дифференциацияланған эпителий жасушаларынан айырылған жерді жабу үшін көшіп кетеді, содан кейін дені сау эпителий жасушалары қабатын қалпына келтіру үшін дифференциацияланады. Дифференциацияланған эпителий жасушалары да дің жасушаларына айналып, кедергілерді қалпына келтіруге ықпал етеді. Клубтық жасушалар дыбыс жолдарының дисталды бөлігінде де осындай функцияларды атқарады. Тыныс алу жолдарының кейбір бөліктері, мысалы орофаринкс, тамақты жұтудың абразивті әсеріне ұшырайды. Бұл аймақтардағы эпителийдің жойылуын болдырмау үшін ол қабатталған пластикалы эпителийге ауысады, ол үнемі құрғап кету мен абразияға жақсы бейімделеді. Орофаринкстің қабатты қабаты тамақ ішекшегімен жалғасып тұрады. Тыныс алу эпителийі өкпеге иммунитеттің қосымша рөлін атқарады, ол глюкоза гомеостазы. Тыныс алу жолдарының бетіндегі сұйықтықта глюкозаның концентрациясы қандағы қант концентрациясынан 12 есе төмен деңгейде ұсталады. Алайда тыныс жолдарының қабынуы тығыз түйісулердің тиімділігін төмендетеді, бұл кедергі глюкозаға өте оңай өтеді. Глюкозаның жоғары деңгейі бактериялардың көбеюіне ықпал етеді, өйткені олар үшін көміртегі көзі ретінде глюкозаны қамтамасыз етеді. Өкпе нейроэндокриндік жасушалары бірнеше созылмалы өкпе ауруларымен байланысты. Олар сондай-ақ ұсақ жасушалы өкпе қатерлі ісігінің пайда болуына себепші болады.