Кіріспе
Қытайдың оңтүстік-батысындағы қытай-тибет тілі Дулонг немесе Друнг, Дерунг, Раванг немесе Трунг - Қытайдағы қытай-тибет тілдерінің бірі. Дулонг тілі Мьянмадағы (Бирма) раванг тілімен тығыз байланысты. Дерунгтардың барлығы дерлік сол тілде сөйлейді, бірақ олардың көпшілігі көп тілді, сонымен қатар бірма, лису және мандарин тілдерін айтады. Дюлонгтар: Тарон, Кью, Кви, Киуцзе, Кьюзи, Киупа, Киао, Мету, Мелам, Тамалу, Тукиму, Кью, Нунг, Ну Цзю.
Dulong or Drung, Derung, Rawang, or Trung, is a Sino Tibetan language in China. Dulong is closely related to the Rawang language of Myanmar (Burma). Although almost all ethnic Derung people speak the language to some degree, most are multilingual, also speaking Burmese, Lisu, and Mandarin Chinese
Dulong is also called: Taron, Kiu, Qui, Kiutze, Qiuzi, Kiupa, Kiao, Metu, Melam, Tamalu, Tukiumu, Qiu, Nung, Nu tzŭ.
Жіктеу
Дулун тілі Синьо-тибет тілдері отбасының Тибет-Бірман тармағының Орталық Тибет-Бірман тармағының Нунгиш тілдер отбасына жатады.
Географиялық таралуы
14000 адам екі диалектте сөйлейді: 8500 адам Ну өзенінің диалектісінде, ал 5500 адам Дулон өзенінің диалектісінде. Дулоңның орналасқан жерлері Юньнань провинциясы (Гонгшан Дулонг Ну автономды округі), Сизан автономды аймағы (Чхаю (Зайю) округі, Чаволон қаласы) және Бинчжонлуо.
Түстер
Дулонның 3 реті бар: жоғары деңгей, жоғары құлау және төмен құлау. Дулон тілінде дыбыс бірнеше сөздің мағынасын ажырату рөлін атқарады, шамамен 8% сөз (шамамен 4000-ның ішінде) оларды ажырату үшін дыбыстарға толықтай сүйенеді.
Грамматика
Сөздерді префикстік, суффикстік немесе құрама сөз арқылы жасауға болады. Сөз кластарына сандық жіктеуішпен пайда болу қабілетімен анықталатын есімдер; теріс және тұлғалық және уақыт белгілерімен пайда болу қабілетімен анықталатын етістіктер; NP-ге, сандарға және жіктеуіштерге еншілес болатын постпозициялар кіреді. Сифаттар - бұл редупликация дегеніміз - толықтыру емес, интенсификация немесе adverbialization (суреттегі есімдермен редупликация тарату мағынасына ие, every). Сипаттамалар предикаттар ретінде қолданылуы мүмкін немесе копулалық сөйлемде номиналдануы мүмкін.
Сөз тіркесімі
Дерунг етістіктері тұлға мен сан үшін біріктіріліп, басқа жағдайда агглютинативті түрде иіледі. Вербальді жұптастыруда аффикстердің қоспасы қолданылады, тікелей кері тұлға иерархияны, апофонияны және тонды өзгертеді.
Транзитивті етістіктер
Дерунг тіліндегі транзитивті етістіктер үш грамматикалық тұлғада (бірінші, екінші және үшінші) және үш грамматикалық санда (бірлік, екілік және көпшілік) агент пен объект екеуімен де келісе алады. Адамдар тікелей кері иерархияда орналасады, бірінші адам екінші адамнан жоғары, ал екінші адам үшінші адамнан жоғары. Егер бұл иерархия бұзылса, белгіленген сценарий префиксі қойылады. Алайда, екінші тұлға агенттері де иерархияға қарамастан белгіленеді.
Сөздік
Дерунгтің матунг диалектісімен 74% және Ангонг диалектісімен 73% -дан 76% -ға дейін лексикалық ұқсастығы бар.