Кіріспе
Оңтүстік мин, миннан (мандаринше айтылуы: ) немесе банлам – Фуцзяньда (әсіресе Миннан аймағында), Тайваньтың көп бөлігінде (көптеген азаматтар Фуцзяньнан көшіп келгендердің ұрпақтары), Шығыс Гуандун, Хайнань және Оңтүстік Чжэцзяңда сөйлейтін мин тілдерінің бір тармағы. Оңтүстік мин диалектілерін осы аймақтардан көшіп келгендердің ұрпақтары диаспорада қолданады, әсіресе Оңтүстік-Шығыс Азияда – Сингапур, Малайзия, Филиппин, Индонезия, Бруней, Оңтүстік Таиланд, Мьянма, Камбоджа, Оңтүстік және Орталық Вьетнам, Сан-Франциско, Лос-Анджелес және Нью-Йорк қалаларында. Миннан – мин тілдерінің ең көп таралған тармағы, 2017–2018 жылдарға қарай шамамен 48 миллион адам қолданған. Ең көп таралған Оңтүстік мин тілі – хоккьен, оған тайвань тілі де кіреді. Оңтүстік миннің басқа түрлері хоккьеннен айқын ерекшеленеді, кейбіреулері өзара түсіністікке ие болса, ал кейбіреулері мүлдем түсінбеуге шалады. Теочев, Лонгян және Жэнан хоккьенмен өзара түсіністікке ие деп есептеледі, олардың фонологиясы мен сөздік қоры ұқсас. Ал Датиан, Чжуншань және Цюн Лэй сияқты түрлердің тарихи тілдік тамыры хоккьенмен байланысты болғанымен, фонологиясы мен сөздік қоры жағынан одан едәуір өзгеше, сондықтан хоккьенмен өзара түсіністік жоқ. Тіл білімі мамандары оларды жеке тілдер деп санайды.
Southern Min , Minnan (Mandarin pronunciation: ) or Banlam , is a group of linguistically similar and historically related Chinese languages that form a branch of Min Chinese spoken in Fujian (especially the Minnan region), most of Taiwan (many citizens are descendants of settlers from Fujian), Eastern Guangdong, Hainan, and Southern Zhejiang. Southern Min dialects are also spoken by descendants of emigrants from these areas in diaspora, most notably in Southeast Asia, such as Singapore, Malaysia, the Philippines, Indonesia, Brunei, Southern Thailand, Myanmar, Cambodia, Southern and Central Vietnam, San Francisco, Los Angeles and New York City. Minnan is the most widely spoken branch of Min, with approximately 48 million speakers as of 2017–2018. The most widely spoken Southern Min language is Hokkien, which includes Taiwanese. Other varieties of Southern Min have significant differences from Hokkien, some having limited mutual intelligibility with it, others almost none. Teochew, Longyan, and Zhenan are said to have general mutual intelligibility with Hokkien, sharing similar phonology and vocabulary to a large extent. On the other hand, variants such as Datian, Zhongshan, and Qiong Lei have historical linguistic roots with Hokkien, but are significantly divergent from it in terms of phonology and vocabulary, and thus have almost no mutual intelligibility with Hokkien. Linguists tend to classify them as separate languages.
Қытай материгі
Оңтүстік Мин диалектілері Фуцзянь провинциясында, Чжэцзянның оңтүстік-шығысындағы үш уезде, Чжэцзяндағы Нинбодан тыс Чжоушань архипелагында және Гуандуң провинциясының Чаошань (Тэосуа) аймағында таралған. Лейчжоу (Гуандун) және Хайнаньда сөйленетін нұсқа – Хайнань тілі, ол негізгі Оңтүстік Мин немесе Теочев тілімен өзара түсініспейді. Хайнань тілі кейбір жіктемелерде Оңтүстік Миннің бір бөлігі ретінде, ал кейбіреулерінде жеке тіл ретінде қарастырылады. Пуксиан Мин бастапқыда Куанчжоу диалектісіне негізделген, бірақ уақыт өте Шығыс Миннің күшті ықпалына ілігіп, Оңтүстік Минмен түсіністік байланысын жоғалтты.
Тайвань
Тайваньда қолданылатын Оңтүстік Мин диалектілері, жиынтығында тайвань тілі деп аталады, Тайваньның басты этносы Хокло халқының көпшілігі үшін ана тілі болып табылады. Тіл мен этникалық принадлежность арасындағы сәйкестік толық емес, себебі кейбір Хоклолар Оңтүстік Мин тілін нашар біледі, ал Хокло емес кейбір адамдар Оңтүстік Мин тілінде еркін сөйлей алады.
Оңтүстік-шығыс Азия
Оңтүстік-Шығыс Азиядағы шетелдегі қытайлардың көпшілігі Оңтүстік Мин тілінде сөйлейді. Бұл аймаққа көшіп келген этникалық қытайлардың көп бөлігі Оңтүстік Фуцзяньнан шыққан Хокло тайпасынан болды және тілдерін қазіргі Малайзия мен Сингапурға (бұрынғы Британ Малайясы, Боғаз қоныстары және Британ Борнеосы), Индонезияға (бұрынғы Голланд Шығыс Индиясы), Филиппинге (бұрынғы Испан Шығыс Индиясы және кейін АҚШ-тың Филиппин аралдары (П.И.)), Брунейге (бұрынғы Британ Борнеосы), Оңтүстік Таиландқа, Мьянмаға (Британ Бирмасы), Камбоджаға (бұрынғы Француз Камбоджасы, Француз Индоқыстамының бір бөлігі), Оңтүстік Вьетнамға (бұрынғы Француз Кохинхинасы, Француз Индоқыстамының бір бөлігі) және Орталық Вьетнамға (бұрынғы Француз Анамы, Француз Индоқыстамының бір бөлігі) әкелді. Жалпы, Оңтүстік Фуцзяньдағы Оңтүстік Мин тілі Оңтүстік-Шығыс Азияда Хоккиен, Хоккинез, Фукиен немесе Фукиен деп аталады және көбінесе басқа жерлерде сөйлейтін Хоккиен тілімен өзара түсіністікке ие. Көптеген Оңтүстік-Шығыс Азиялық этникалық қытайлар Гуандунның Чаошань аймағынан да шыққан және сол аймақтың Оңтүстік Мин тілінің нұсқасы – Теочью тілін қолданады, әсіресе Таиланд, Камбоджа, Оңтүстік Вьетнам, Малайзия, Сингапур, Индонезия сияқты елдерде. Филиппинде Филиппин Хоккиені Филиппиндегі қытай филиппин қауымдастығының 98,7%-ға дейін ана тілі немесе мұра тілі болып табылады, және олардың арасында ол Хоккиен тілі деп танылады. Сингапурдағы қытайлардың көпшілігі Оңтүстік Мин тілінде сөйлейді, Хоккиен ең ірі топ, ал Теочью екінші орында тұрады. Бірақ, ұқсастықтарына қарамастан, екі топты "Оңтүстік Мин" деп бірге қарастыру сирек кездеседі.
Southern Min speakers form the majority of Chinese in Singapore, with Hokkien being the largest group and the second largest being Teochew. Despite the similarities, the two groups are rarely viewed together as "Southern Min".
Жіктеу
Чжэцзян провинциясында қолданылатын Оңтүстік Миннің нұсқалары Куанчжоуда қолданылатын нұсқаға ең жақын. Тайваньда қолданылатын нұсқалар Фуцзяньдегі үш нұсқаға ұқсас және жиынтығында Тайвань тілі деп белгілі. Оңтүстік-Шығыс Азияда "хоккиен" деп аталатын Оңтүстік Миннің нұсқалары да осы нұсқалардан туындаған. Оңтүстік Миннің шығыс Гуандун провинциясының Чаошан аймағындағы нұсқалары Teo Swa немесе Chaoshan деп аталады. Чаошань Мин Оңтүстік-Шығыс Азиядағы қытай диаспорасында, әсіресе Малайзия, Таиланд, Камбоджа, Вьетнам, Суматра және Батыс Калимантан аймақтарында маңызды рөл атқарады. Филиппин нұсқасы көбінесе Куанчжоу аймағынан шыққан, өйткені олардың көптеген ата-бабалары осы аймақтан келген. Шаньвей мен Хайфэн аймақтарында сөйлейтін Оңтүстік Миннің нұсқасы Теочевтен айқын түрде ерекшеленеді және Жаңжоудан кейінірек қоныс аударудың нәтижесі болуы мүмкін. Тілдік тұрғыдан алғанда, ол Теочев пен Амойдың арасында орналасқан. Фуцзяньның оңтүстік-батысында Лонгян мен Чжанпиннің жергілікті нұсқалары Оңтүстік Миннің жеке бөлімін құрайды. Малайзияның Пенанг және Индонезияның Медан қалаларындағы этникалық қытай тұрғындары арасында Чжанчжоу диалектісіне негізделген ерекше форма қалыптасқан. Пенангта оны Пенанг Хоккиені деп атайды, ал Меданның Малакка бұғазының арғы жағында, дерлік бірдей нұсқа Медан Хоккиені деп белгілі.
Хоккиан
Хоккьен – Оңтүстік Мин тілінің ең көп таралған түрі, Амой диалектісі мен Тайвань тілін қамтиды. Бұл екі тіл де Цюаньчжоу және Чжанчжоу сөйлесімдерінің қосылуынан пайда болған. Оңтүстік-Шығыс Азиядағы нұсқаларына Сингапур хоккьені, Пенанг хоккьені, Малайзия түбегінің оңтүстік хоккьені, Медан хоккьені және Филиппин хоккьені кіреді.
Хаошан (Тео-Сва)
Тео Сва немесе Чаошан тілі – Кекё диалектісін, Теочев және Сватов диалектілерін қамтитын Оңтүстік Миннің өте жақын нұсқасы. Кейбір зерттеушілер Хаклау Миннің де осы тілдің бір бөлігі екенін айтады. Ол Хоккиен тілімен толыққанды түсінісу қиын болғанымен, екеуінің де бір-бірімен ортақ сөздері бар. Хаошань-минь тілі Хоккиен тілінен айтылуы мен сөздік қоры жағынан күрт өзгешеленеді, сондықтан бір-бірін түсінуге кедері келтіреді.
Фоналогия
Оңтүстік Минь тілінде қытай тілінің диалекттері арасында ең алуан түрлі фонетикалық жүйе бар, мандарин немесе кантон тілдерінен көбірек дауыссыздар кездеседі. Дауыстылар, керісінше, мандарин тіліндегілерге шамалы ұқсас. Жалпы алғанда, Оңтүстік Минь диалектілерінде 5-6 тон болады, және тондық өзгерістер кең таралған. Хоккиен диалектісінің ішінде шағын айырмашылықтар бар, ал Теочев жүйесі біршама ерекшеленеді. Оңтүстік Минь тілінің мұрындық соңғы буындары мыналар: .
Жазу жүйелері
Хоккьин және Чаошань (Тэочеу және Шанту диалектілері) екі тілде де латын әрпімен жазылатын жазу жүйесіне және тиісті қытай таңбаларына ие. Қытай материгінде ол 閩南文 (Bân lâm bûn) деп белгілі, ал Тайваньда 台文 (Tâi bûn) деп аталады. Ханзу әріптері Қытай мен Тайваньда 漢字 (Hàn jī / Hàn lī) деп белгілі. Малайзия мен Сингапурда қытай таңбалары кейде 唐儂字 / 唐人字 (Tn̂g lâng jī / Tn̂g lâng lī) деп аталады. Филиппинде қытай таңбалары 咱儂字 / 咱人字 (Lán nâng dī) немесе 漢文字 (Hàm bûn dī) деп белгілі.