Кіріспе

Хойерсверда шайқасы - Пруссия мен Австрия күштерінің арасындағы 1759 жылы 25 қыркүйекте өткен үшінші Силезия соғысы (Жеті жылдық соғыстың бөлігі) кезінде болған кішігірім ұрыс. Алайда, тамыз айында Куннерсдорфта Пруссияның апатты жеңілісінен кейін Ұлы Фридрихтің бұл кішкентай жеңісі, төрт күн бұрын Корбицте Фридрих Август фон Финк жасаған жеңісімен бірге, оның әлсіз сенімділігіне дер кезінде тоник болғаны сөзсіз.

Алдын ала мәліметтер

1759 жылдың қыркүйегінде Пруссияның Фридрих Ұлы мен Генрих ханзадасы, Австрияның граф Леопольд Иосиф фон Даун және Ресейдің Петр Салтыков қол астындағы әртүрлі әскерлер Силезияда бір-бірін көлеңкелеп тұрды. Одердің бірінен соң бірі тез өтетін жерлері арқылы Фредерик Глогау (қазіргі Глогов) және Бреслау (қазіргі Вроцлав) қалаларын орыс күштерінен айыруға қол жеткізді, бірақ ол шайқас басталғанға дейін іздеген шешуші жер үлесін ала алмады. Осы уақытта Даун Кунерсдорфта жеңген ұлы жеңісін үйге жеткізуге тырысты, бірақ оған Саксониядағы австриялық күштердің пруссиялық әскермен ұтылуы туралы хабар жетті, бірақ олардың саны үштен бір бөлігі. Ол өз күшін Гёрлицке қарай жылжытып, Пруссияның ханзадасы Генрихтің лагеріне көтеріліп, оның ең жақын қарсыласын бақылап отыру үшін, ең маңызды соққы беруге бел буды. Даун келесі күні, 23 қыркүйекте таңертең лагерьге шабуыл жасау ниеті бар екенін жариялады.

Елу сағаттық шеру

Өкінішке қарай, фон Даун сол кезде ханзада Генрих осы аймақтан кетуді жоспарлап отырды. 22 қыркүйек күні кешке дейін пруссиялық әскерлер шатырларын тастап, үнсіз жүріп кетті, тек отты күзету және көп шу шығаратын символдық күш қалдырды. Олар алдымен Ротенбургке (Жоғарғы Лузатия) жетіп, сол жерде үш сағат бойы тынығып, оңтүстікке қарай жиырма миль жерде австриялықтар алға шығып, бос позицияларын басып алды. Фон Даунның барлаушы аты прусиялық жүктің солтүстік-шығысқа қарай Глогауға қарай келе жатқанын хабарлады. Ол тұзаққа түсіп, Баутзенге қайтты, бірақ іс жүзінде ханзада Генрих Ротенбургтен шығып, батысқа қарай он сегіз шақырым жердегі Клиттен деген саксон ауылына бет алды. Одан кейін тағы үш сағат демалып, кейіннен жиырма мильдік күшпен маршпен Хойерсверда аймағына қарай генерал Веланың 3000 адамынан тұратын императорлық күштердің күдіксіз орналасқаны туралы хабар келді. Генерал Велла Дрезден қоршауында өзін ерекше танытты. Оның Хойерсвердадағы кейінгі орналасуы Саксония мен Силезиядағы пруссиялық күштердің бірігуіне жол бермеу үшін жасалған желісінің бөлігі болды. Соңғы оқиғалар мұндай оқиғаның болмайтындығын көрсетті, өйткені Ұлы Фридрих орыстармен минуетте байланған, ал Пруссияның ханзадасы Генрих енді шығыстағы ағасына қосылуға жолға шықты. Шын мәнінде, фон Даун бірнеше күн бұрын ғана Велаға хат жазып, оның шығыс жағында ешқандай қауіп жоқ екенін хабарлады.

Орманнан шықты

Сондықтан да, швейцариялық генерал Лентулдың қол астындағы пруссиялық авангардтың орманнан ағып шыққандығы таңғалдырған болар. Вела хорват полкін жинап, артиллериясын құрастырды, бірақ Пруссияның жақсы бағытталған гарманаты оның корпусын басып алды. Бірнеше минуттан кейін австриялықтар қашып кетті, олардың генералы тұтқындалды, ал алты жүз адам өліп қалды. Үміттері құрып, фон Даун өзінің күшін нығайту үшін енді батысқа қарай Саксонияға баруға мәжбүр болды, бұл оның орыс одақтастарын Фредерикпен жалғыз қарсы алуға қалдырды. Томас Карлайл "Пруссияның Фридрих II тарихы" (1858) атты еңбегінде Пруссияның түнгі шеруін ханзада Генридің ең ақылды ерлігі деп атаған. Осы соңғы керемет операциясы арқылы ол Даунды кез-келген адамнан гөрі таң қалдырды; оның күрделі тінін бір соққымен қиратып, құлдырауға ұшыратты; және іс жүзінде, осы жылдың науқанын бұзған.