Росбах шайқасы: Пруссияның жеңісі және жеті жылдық соғыстың бетбұрысы

Кіріспе

1757 жылғы үшінші Силезия соғысының шайқасы

Россбах шайқасы 1757 жылдың 5 қарашасында үшінші Силезия соғысы (1756–1763, Жеті жылдық соғыстың бір бөлігі) кезінде Саксония әуежайындағы Россбах (Россбах) ауылының жанында өтті. Кейде оны басқа жақын қаланың атымен – Рейхардцвербен шайқасы деп те атайды. Бұл 90 минутқа созылған шайқаста Пруссия патшасы Ұлы Фридрих, Киелі Рим империясының Рейхсармиясының (Императорлық армия) күштерімен толықтырылған француз әскерлерінен құралған одақтас әскерді жеңді. Француз және императорлық армияда 41 110 адам болды, ал оларға қарсы 22 000 сарбаздан тұратын пруссиялық әскер күш салған. Қиын жағдайға қарамастан, Фридрих императорлық әскер мен француздарды жеңіп шықты. Россбах шайқасы Жеті жылдық соғыстағы шешуші кезең болды, себебі Пруссияның керемет жеңісі ғана емес, сонымен қатар Франция Пруссияға қарсы әскер жіберуден бас тарды, ал Ұлыбритания Пруссияның әскери жетістіктерін байқап, Фридрихке қаржылық көмегін арттырды. Шайқастан кейін Фридрих дереу Россбахтан шығып, 13 күн саяхат етіп, Бреслау қаласының шетіне жетті. Онда ол Австрия армиясымен Леутен шайқасында кездесті, онда осыған ұқсас тактиканы қолданып, өзінен әлдеқайда көп санды әскерді тағы да жеңді. Россбах Фридриктің ең ұлы стратегиялық шедеврлерінің бірі саналады. Ол пруссиялық әскерден екі есе үлкен жау әскерін талқандады, ал өзінің әскерінен шығын аз болды. Оның артиллериясы да жеңіске үлкен үлес қосты, себебі ол жауынгерлік жағдайдың өзгеруіне жылдам бейімделе алды. Соңында, оның атты әскері шайқастың нәтижесіне шешуші әсер етті, бұл Австрия мұрагерлік соғысы аяқталғаннан бастап Жеті жылдық соғыс басталғанға дейінгі сегіз жылдық кезеңде олардың дайындығына салған шығындарды ақтады.

Жеті жылдық соғыс

Жеті жылдық соғыс әлемдік қақтығыс болғанымен, ол Еуропа театрында Австрия мұрагерлігі соғысының (1740–1748) нәтижесінде туған ерекше қарқынға ие болды. 1748 жылғы Акс-ла-Шапель шарты Пруссия мен Австрияның қатысқан бұрынғы соғысын аяқтады; оның еуропалық державалар арасындағы ықпалы жай ғана бітім шартынан аспады. Пруссияның Фридрих II, Ұлы Фридрих деп танылған, гүлденген Силезия провинциясын алды, бірақ Саксонияның көптеген территорияларын да бағындыруды көздеген. Австрия императоршасы Мария Тереза әскери күштерін қайта құруға және жаңа одақтар құруға уақыт алу үшін осы шартқа қол қойды; ол Киелі Рим империясындағы үстемдігін қайта орнатуға мүдделі болды. 1754 жылға қарай Солтүстік Америкада Ұлыбритания мен Франция арасындағы шиеленіс күшейе бастады, бұл императоршаға жоғалтқан Орталық Еуропа территорияларын қайтарып алуға және Пруссияның өсіп келе жатқан күшін шектеуге мүмкіндік берді. Сол сияқты Франция Атлантика саудасындағы британдық бақылауды бұзуға ұмтылды. Франция мен Австрия бұрынғы қарсыластығын ұмытып, өз коалицияларын құрды. Осы жағдайдың күрт өзгеруіне тап болған британ корольі Георг II өзінің туысы Фридрих және Пруссия Корольдігімен одақтасты; бұл одақ британ корольінің жеке одақтағы территорияларын ғана емес, сонымен қатар оның және Фридрихтің туыстарының Ханновер курфюрсттігінде және Гессен-Кассель ландграфтығындағы иеліктерін де қамтыды. Бұл саяси маневрлер дипломатиялық революция деп аталды.

1757 жылғы жағдай

Соғыс басталғанда Фридрихтің Еуропадағы ең жақсы әскерлерінің бірі болды: оның әскерлері – кез келген ротада – минутына кем дегенде төрт мылтықпен атуға қабілетті, ал кейбіреулері бес рет атып жіберуге шамасы жететін. Оның әскері күніне белгілі бір қашықтықты жүріп өте алатын және тіпті атыс кезінде де белгілі ең күрделі маневрлерді орындай алатын. Саксонияны басып алғаннан кейін Фридрих Богемияда жорық жасап, 6 мамыр 1757 жылы Прага шайқасында австриялықтарды жеңді. Алғашында сәттілікке ие болған, бірақ Колин шайқасынан кейін жағдай өзгерді: Фридрихтің шапшаң әскерінің қозғалыс соғысы ару соғысына айналды. 1757 жылдың жазында Пруссияға екі бағыттан қауіп төнді. Шығыс жағынан, фельдмаршал Степан Федорович Апраксиннің басқаруымен 75 000 әскермен ресейліктер Мемелді қоршап алды. Мемель Пруссияның ең мықты бекіністерінің бірі болды, бірақ бес күндік артиллериялық бомбалаудан кейін орыс әскері оны сәтті шабуылдады. Орыстар Мемелді Шығыс Пруссияға шабуыл жасау үшін база ретінде пайдаланды және 1757 жылдың 30 тамызында Гросс-Ягерсдорф шайқасында пруссиялықтардың кішігірім күшін жеңді. Дегенмен, ресейліктер Шығыс Пруссияның астанасы Кенигсбергті ала алмады, өйткені Мемель мен Гросс-Ягерсдорфтағы оқ-дәрілерін жұмсағаннан кейін, олар көп ұзамай кері шегінді. Үлкен армияны жабдықтаудың логистикасы ресейліктер үшін соғыс бойы проблема болып қала берді. Бұрынғы Осман империясымен болған соғыстарда осы мәселелер көрініс тапқанмен, ресейліктер өз армиясын Мәскеуден алыс жабдықтау қиындығын шеше алмады. Соған қарамастан, Ресей империясының әскері Пруссияға жаңа қауіп төндіріп, Фридрихті Богемияны басып алудан бас тартып, Пруссия аумағына одан әрі шегінуге мәжбүр етті. Саксония мен Силезияда австриялық әскерлер сол жылдың басында Фридрихтің бақылауында болған аумақты баяу қайтарып алды. Қыркүйекте Мойс шайқасында принц Карлдың австриялықтары Фридрихтің ең сенімді генералдарының бірі Ханс Карл фон Винтерфельдт басқарған пруссиялықтарды жеңді, ол шайқаста қаза тапты. Жаз аяқталар тұсында батыстан жақындап келе жатқан француз және рейхсармияның біріккен күштері принц Карлдың батысқа қарай Бреслауға жылжудағы негізгі австриялық күштерімен бірігуді көздеді. Принц Субизе және Саксонияның принці Иосиф Хилдбургхаузен одақтас күштердің басшылығын бөлісті. Егер осы әскерлер біріксе, Пруссияның жағдайы өте қиын болар еді. Осы қауіпті мойындаған Фридрих ішкі желілер стратегиясын пайдаланып, өзінің атасы Фридрих Вильгельм I-нің «Ұлы сайлаушының» мәжбүрлі марштарын еске түсіретін жылдам және қиын маршпен алға жылжуға тырысты. Әскер тек ең баяу бөліктерімен, әдетте жабдықтау колонналарымен жылдам жүреді, ал Фридрих қажетті жабдықты әскерден бұрын жеткізіп, жабдықтау вагондарын тастауға мүмкіндік алды. Оның әскері тек 13 күнде белгілі бір қашықтықты басып өтті. Жауды шайқасқа тарту қиын болды, өйткені одақтастар оның қолынан қашып бара жатты. Фридрих пен оның жаулары бірнеше күн бойы алға-артқа қозғалып, бір-бірін айналып өтуге тырысты, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Осы уақыт аралығында австриялық шабуыл жасағы Берлинге шабуыл жасап, пруссиялық патша отбасын тұтқындауға жақындады. Россбах шайқасы Мерсбургтен оңтүстік-батысқа қарай, биіктігі 1500 метрге дейінгі төбелермен тіреліп жатқан кең платода өтті. Жер кейбір жерлерде құмды, ал басқаларында батпақты болды; Россбах пен Мерсбург арасында шағын өзен ағып, оңтүстігінде екі төменгі төбе, Янус және Пёльцен көтерілді. Томас Карлайл кейіннен оларды әсерлі деп сипаттамады, бірақ атыс қаруын сүйрейтін аттар оларды байқайтынын айтты, өйткені жануарлар бос тастар мен құмға сығалап кетеді. Батысқа қарай Сале өзені Россбахтан оңтүстік-шығысқа қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан Вайссенфелс деген шағын қаладан өте бастады. Бұл Пруссияға 22 000 сарбаз берді. 30 қазанда король армияны Лейпцигтен Лютценге қарай бастап, полковник Иоганн фон Майр мен оның Фрибаттальонды, 1500 аралас әскерден тұратын тәуелсіз бөлімді бастап, одақтастардың пикеттерін және барлау топтарын қуып шықты; бұл негізгі армияға жол ашты. Келесі күні Фридрих қатты жаңбыр кезінде сағат 15:00-де Лютценнен шықты. Ауа райына қарамастан, Сеченьи гусарлары олардың жолын қиындатты, бірақ гусарлардың пруссиялықтарды ренжітуге деген құлшынысында олар Вейссенфельске хабаршы жіберіп, пруссиялықтардың жақындап келе жатқанын ескертуді ұмытты. 31-ші күні таңғы сағат 8:00-де Майр патшаның және оның әскерінің қалған бөлігі келді. Француздар толығымен дайын емес еді. Олардың құрамында төрт батальон және 18 гвардиялық ротасы болды, олардың үш батальонынан басқасы француздықтардан тұрды: 5000 сарбаз Луи де Крильон герцогінің басқаруымен. Артиллериялар шулы атысқанда герцогтің назарын аударды, Фридрих Сале өзенінде лайықты өткел табу үшін барлаушылар жіберді, өйткені Вейссенфельстегі өткел қолдануға жарамсыз еді. Өртелген көпірде ештеңе істей алмайтын еді; Саксония-Хилдбургхаузеннің көзі алдында өзенді өткелден өту өте қауіпті болар еді. Өзен арғы жағында одақтастар қорғанысқа ие болды; олар Фридрихтің қозғалысын бақылауға да мүмкіндік алатын еді. Алайда, Саксония-Хилдбургхаузен осы артықшылықтан бас тартып, Бургвербен және Тагевербенге шегінді, арадағы төбелер оларды қорғайды деп сенді. Субизе Рейхардтсвербеннен Кайнау арқылы жылжып, олар Гросс-Корбетхада кездесті. Олардың алғы шебі Мерсбургті қарап шықты және жергілікті тұрғындардан ақпарат алды. Жергілікті саксон шаруалары пруссиялықтарды ұнатпаса да, француз және австриялық одақтас рейхсармияны одан да жаман көріп, көп ақпарат бермеді. Саксония-Хилдбургхаузен де, Субизе де Фридрихтің ниетін, тіпті ол не істеп жатқанын білмеді. Маршал Кейт Мерсбургке жетіп, ондағы көпірдің қиратылғанын көрді, рейхсармия мен француздар өзеннің екінші жағын қорғауға дайын тұрды. Одақтастардың саны екі есе көп болды, ал олардың алғы посты, Клод Луи де Сен-Жермен графы басқарды, Фридрихтің лагерінің барлық бөліктерін қарап тұрды. Француз және Габсбург рейхсармиясы 62 батальон (31 000 жаяу әскер), 84 эскадрон (10 000) кавалерия және 109 артиллериядан, барлығы 41 110 сарбаздан тұрды, Субизе мен Саксония-Хилдбургхаузеннің басқаруымен. Олар сонымен қатар Лейпцигтен келген бірнеше қоршау қаруларын да алып келді, ол таңның соңында келді. Ол таңды Россбахтағы Гольдакер үйінің шатырынан француздықтарды бақылап өтті. Одақтастардың алғашқы қозғалысы олардың оңтүстікке қарай, қоймаларына шегініп жатқанын көрсетті; ол шаруалардан қандай ақпарат алуға болатынын білу үшін барлаушылар жіберді. Олар Субизе Вейссенфельс жолымен кеткенін хабарлады; ол тек сол ауылға ғана емес, сонымен қатар Субизе жабдықтануға болатын Фрайбургқа немесе пруссиялықтарды Саледен кесіп тастайтын Мерсбургқа баратын еді. Шамамен түскі уақытта Фридрих тамаққа отырды, жас капитан Фридрих Вильгельм фон Гаудиге француздықтардың қозғалысын бақылауды тапсырды. Екі сағаттан кейін оның күзетшісі француздықтардың жақындап келе жатқанын хабарлады. Гаудидің құлшыныспен берген хабары алғашында француз рейхсармиясының шегінісін растағандай болды, бірақ Фридрих уақыт-уақыт жердің толқындарынан көрінетін одақтас колонналары Зейхфельдтен шығысқа қарай бұрылып бара жатқанын байқады. Фридрих өзі көргенде, жау кавалериясы мен жаяу әскері Петтштедт қасына жақындап келе жатқанын түсінді, олар оның қанатын және артынан шабуыл жасап, байланыс желісін үзгісі келеді, тіпті оны толығымен жеңгісі келеді. Олар оған ол бекер іздеген шайқасты ұсынды, ол оны ойланбастан қабылдады. Одақтастар екі негізгі колоннада қалыпты тәртіппен жылжыды, бірінші шеп сол жақта, екінші шеп оң жақта; алайда, оң жақта аяқ әскерінен тұратын колонна жылжыды, ал бірінші және екінші шептер арасында...

At the start of the war, Frederick had one of the finest armies in Europe: his troops—in any company—could fire at least four musket volleys a minute, and some of them could fire five; his army could march a day, and was able to conduct, even under fire, some of the most complex manœuvres known. After overrunning Saxony, Frederick campaigned in Bohemia and defeated the Austrians on 6May 1757 at the Battle of Prague. Initially successful, everything after the Battle of Kolín, went awry: what had started as a war of movement by Frederick's agile army turned into a war of attrition. By summer 1757, Prussia was threatened on two fronts. In the east, the Russians, under Field Marshal Stepan Fyodorovich Apraksin, besieged Memel with 75,000 troops. Memel had one of the strongest fortresses in Prussia, but after five days of artillery bombardment, the Russian army successfully stormed it. The Russians then used Memel as a base to invade East Prussia and defeated a smaller Prussian force in the fiercely contested Battle of Gross Jägersdorf on 30 August 1757. However, the Russians were unable to take Königsberg, the capital of East Prussia, after using up their supplies of cannonballs at Memel and Gross Jägersdorf, and retreated soon afterward. The logistics of supplying a large army remained a problem for the Russians throughout the war. Although previous experiences in wars with the Ottoman Empire had exposed these problems, the Russians had not solved the challenge of supplying their army at a distance from Moscow. Even so, the Imperial Russian Army offered a new threat to Prussia, forcing Frederick to abandon his invasion of Bohemia and to withdraw further into Prussian territory. In Saxony and Silesia, the Austrian forces slowly reclaimed territory held by Frederick earlier in the year. In September, at the Battle of Moys, Prince Charles's Austrians defeated the Prussians commanded by Hans Karl von Winterfeldt, one of Frederick's most trusted generals, who was killed in the battle. As summer ended, a combined force of French and the Reichsarmee (Imperial Army) troops, approaching from the west, intended to unite with Prince Charles's main Austrian force, which itself advanced west to Breslau. Prince Soubise and Prince Joseph of Saxe Hildburghausen shared command of the Allied force. If these armies were to unite, Prussia's situation would be dire indeed. Recognizing this threat, Frederick used the strategy of interior lines to advance in a quick, arduous march reminiscent of the forced marches of his great grandfather, Frederick William I, the "Great Elector". An army marches only as fast as its slowest components, which are usually the supply trains, and Frederick obtained needed supplies ahead of the army, which enabled him to abandon his supply wagons. His army covered in only 13 days. Bringing his enemy to battle proved difficult, as the Allies flitted out of his reach. Both Frederick and his enemies moved back and forth for several days, trying to manœuvre around each other but ending up in a stalemate. During this time, an Austrian raiding party attacked Berlin and almost captured the Prussian royal family. The scene of the battle at Rossbach, lay southwest of Merseburg, on a wide plateau dotted by hillocks with elevations up to The locale was a wide plain largely without trees or hedges. The ground was sandy in some areas, and marshy in others; a small stream ran between Rossbach and Merseburg, south of which rose two low hills, the Janus and the Pölzen. Thomas Carlyle later described these as unimpressive, although certainly horses dragging cannons would notice them, as the animals slipped in loose stones and sand. To the west, the Saale flowed past a small town of Weissenfels, a few miles southeast of Rossbach. This gave Prussia a complement of 22,000 men. On 30 October, the King led the army out of Leipzig, toward Lützen, with Colonel Johann von Mayr and his Freibatallion, an independent unit of 1500 mixed troops, in the lead to flush out Allied pickets and reconnaissance parties; this cleared the way for the main army. The next day, Frederick moved out of Lützen at 3:00 pm, during heavy rain. Despite the weather, the Széchenyi Hussars harassed their line of march, but, in the hussars' eagerness to annoy the Prussians, they forgot to send a messenger to Weissenfels to warn the garrison of the Prussian approach. When Mayr appeared at about 8:00 a. m. on the 31st, followed by the King and the rest of his army, the French were completely surprised. The force there consisted of four battalions and 18 companies of grenadiers, all but three of them French: 5,000 men under command of Louis, Duke de Crillon. While the artilleries kept up their noisy exchange, holding the Duke's attention, Frederick sent scouts to find a decent crossing of the Saale, since the one at Weissenfels was unusable. There was little he could do at the burnt bridge; to cross the river under Saxe Hildburghausen's nose, in the face of fire, would have been foolish. Across the river, the Allies had a physical barrier to protect them; they could also use their position to watch Frederick's movement. Inexplicably, though, Saxe Hildburghausen gave up this advantage and retired toward Burgwerben and Tagewerben, counting on the intervening hills to protect him. Soubise had advanced from Reichardtswerben through Kaynau, and they met up at Großkorbetha. Their advanced guard patrolled Merseburg, and sought some information from the local inhabitants. Although the local Saxon peasants might have disliked the Prussians, they disliked the French and Austrian allied Reichsarmee even more, and they gave up little information. Neither Saxe Hildburghausen nor Soubise had an idea what Frederick intended, or indeed, what he was doing. Marshal Keith reached Merseburg and found the bridge there destroyed, with the Reichsarmee and French prepared to hold the other side of the river. The Allies possessed a numerical superiority of two to one, and their advanced post, commanded by Claude Louis, Comte de Saint Germain, overlooked all parts of Frederick's camp. The French and Hapsburg Imperial (Reichsarmee) troops consisted of 62 battalions (31,000 infantry), 84 squadrons (10,000) of cavalry, and 109 artillery, totaling some 41,110 men, under Soubise's and Saxe Hildburghausen's command. He also had several of the siege guns from Leipzig, which arrived late in the morning. He spent the morning watching the French from the Goldacker manor rooftop in Rossbach. The initial stages of Allied movement convinced him that the Allies had started retreating southward towards their magazines; he sent out patrols to learn from the peasants what could be gleaned. They reported back that Soubise had taken the Weissenfels road; it led not only to that village, but also toward Freiburg, where Soubise could find supplies, or to Merseburg, where they would cut the Prussians off from the Saale. At about noon Frederick went to dinner, leaving the young captain Friedrich Wilhelm von Gaudi to observe French movements. Two hours later, his watch captain reported the French approaching. Although Gaudi's excited report at first appeared to confirm a French Reichsarmee retreat, Frederick observed that Allied columns, which from time to time became visible in the undulations of the ground, appeared to turn eastwards from Zeuchfeld. When Frederick saw for himself that hostile cavalry and infantry were already approaching Pettstädt, he realized his enemy's intentions: to attack him in the flank and rear, and break his communications line, if not crush him completely. They now offered him the battle for which he had manœuvred in vain, and he accepted it without hesitation. The Allies marched in normal order in two main columns, the first line on the left, the second line on the right; farther to the right, though, marched a column consisting of the foot reserve, and between the first and second lines trundled the reserve artillery. The right wing cavalry advanced at the head and the left wing cavalry at the tail of the two main columns. Noting some Prussian movement, Soubise ordered a wheeling pivot to the east, a complicated maneuver under parade ground conditions, and difficult in the field, with troops unfamiliar with each other, on uneven terrain. At first, the columns retained regulation distance, wheeling eastward toward Zeuchfeld, but then part of the reserve infantry moved between the two main columns, hampering the movements of the reserve artillery. In addition, the troops on the outer flank of the wheel found themselves unable to keep up with the overly rapid movement of the inner pivot.|group=Note—bearing down on infantry or cavalry columns, lines, or squares. The horsemen could maneuver at a full gallop, to the left or right, or in an oblique. Seydlitz recalled his cavalry. This in itself was unusual: normally, a cavalry attacked once, maybe twice, and spent the rest of the battle chasing fleeing troops. Seydlitz led his rallied force toward the flank and rear of the Allied army, about out of the fighting and into a copse of trees between Reichardtswerben and Obschutz. There, horses and men could catch their breath. The Allies, relieved to see the last of the horsemen, became preoccupied with the Prussian infantry, about four battalions of it, threatening in linear formation to their left. Instead of forming into a similar line of attack, though, the Allied battalions formed into columns, fixed their bayonets and marched forward, prepared for a charge. As the Allies advanced, not yet in bayonet range, they came within range of Prince Henry's infantry; disciplined Prussian volleys shredded the orderly Allied columns. Then Moller's artillery, reinforced by siege guns from Leipzig, tore some additional gaps. The leading ranks faltered; the following ranks crowded into them, goaded on by their officers. Prince Henry's infantry advanced, still firing. Finally, seemingly out of nowhere, Seydlitz brought his cavalry in a flanking attack, this time all 38 squadrons in a massed attack; their sudden and energetic appearance at the flank and rear caused havoc and despair among the already demoralized Reichsarmee units assembled there. Three regiments of Franconian Imperial troops threw aside their muskets and ran, and the French ran with them. Seydlitz's troopers pursued and cut down the fleeing Allies until darkness made the chase impossible.

Салдары

Соғыс 90 минуттан аспады, ал жаяу әскердің соңғы шайқасы он бес минутқа созылды. Жауымен тек жеті прус батальоны қақтығысты, олар әрбір сарбазға бес-он бес оқтан жұмсады. Басқа тарихшылар тұтқынға түскендердің санын үштен біріне жуық, шамамен 13 800 деп есептейді. Пруссиялықтар 72 зеңбірек (одақтас артиллериясының 62%), жеті ту және 21 штандартты олжа ретінде алды. Пруссиялықтардың шығындары туралы пікірлер қарама-қайшы: Фридрих шығынның аз екенін мақтан тұтады. Режимент тарихын мұқият зерттеген Бодарт 169-170 прус сарбазының (ішінде жеті офицер) қаза тапқанын, 430-ының жарақат алғанын (соның ішінде ханзада Генрих, Зейдлиц және тағы екі генерал, 19 офицер) санады, бұл прус армиясының жалпы санының 2,4% құрайды; бұл шығын прус армиясының қатысқан бөлігінің 10% аз. Басқа дереккөздер пруссиялықтардың 300-ден 500-ге дейін жарақат алғанын хабарлайды. Қазіргі заманғы зерттеулердегі деректер Бодарт көрсеткеннен де аз шығын болғанын көрсетеді: бір полковник, тағы екі офицер және 67 сарбаз қаза тапқан. Император армиясы кішкентай болғанымен, одан кем емес еді, және пруссиялықтар Колин шайқасында кездескендей, жақсы дайындықтан өтпеген. Бұл – қасиетті Рим империясының құрамындағы мемлекеттерден келген әскерлер. Олардың қолбасшысы оқу, басқару, қару-жарақ, тәртіп және басшылық жағынан кемшіліктері бар екенін мәлімдеді. Олардың қолбасшысы, Саксе-Гильбургхаузен де белсенді емес, жайпақ адам болды. Императорлық полк офицерлерінің көпшілігі тіпті қарапайым гарнизондық дайындықтан да өте алмады. Бұл бөлімшелердің бірлесіп жұмыс істеу тәжірибесі аз, тіпті бірге шайқасу тәжірибесі де болмады, бұл мәселе апатты дөңгелектеу кезінде айқын көрінді. Сонымен қатар, Рейхсармия контингенттері көптеген княздықтардан келді, олардың кейбіреулері протестант болды, ал көпшілігі французбен одақтасуға қарсы болды; көпшілігі пруссиялықтарға қарағанда французға жағымсыз болды. Шайқастың тең емес аяқталуы туралы жаңалық тарағаннан кейін, кейбір немістер қанағаттанды, шайқасты Людовик XIV соғыстары кезінде Рейнланд пен Пфальцтағы француз зұлмынан ұзақ уақыт бойы зардап шеккендерге жаза ретінде қарастыруға болады. Бірақ Россбах Фридриктің ағасы Георг патшамен және Георгтың басқа да поддандыларымен Пруссияның қарым-қатынасын нығайтуға көмектесті. Британдықтар француздарды континентте ұстап тұрудың тиімділігін түсінді, ал олар Солтүстік Америкадағы француз аумақтарына қарсы шабуылдарын жалғастырды. Фридрих одақтас әскерлермен батысқа қарай шайқасқанда, сол күзде австриялықтар Силезияны қайта басып алды: Лоррейннің ханзадасы Карл Александр Швайдниц қаласын басып алып, Төменгі Силезиядағы Бреслауға қарай жылжиды. Силезияға қайтып келе жатқанда Фридрих Бреслаудың түскенін естіді (22 қараша). Ол 22 000 сарбазымен бірге жолын өзгертіп, Россбахтан Лейтенге (қазіргі Лютиния, Польша) дейін, Бреслаудан батысқа қарай он екі күнде жетті. Жолда олар Лейгницте Бреслау шайқасынан аман қалған пруссиялық әскерлерге қосылды. 33 000-ға жуық сарбаздан тұратын күштің толықтырылуымен Лейтенге келгенде, олар 66 000 австриялықтың басып алғанын көрді. Россбахтан жылдам сапардан шаршаған әскеріне қарамастан, Фридрих Лейтенде тағы бір шешуші жеңіске жетті.

The battle had lasted less than 90 minutes and the last episode of the infantry fight no more than fifteen minutes. Only seven Prussian battalions had engaged with the enemy, and these had expended five to fifteen rounds per man.|group=Note for a total of 8.3% wounded or dead, and 12.2% (approximately 5,000) missing or captured. Other historians might place the numbers of captured higher, at almost one third, or about 13,800. The Prussians took as trophies 72 cannons (62% of the Allied artillery), seven flags, and 21 standards. Prussian losses are more controversial: Frederick boasted of negligible casualties. In his thorough study of regimental histories, Bodart counted 169–170 Prussian dead (including seven officers), and 430 wounded (including Prince Henry, Seydlitz and two other generals, and 19 officers), or about 2.4% of the total Prussian force; these casualties amount to less than 10% of the engaged Prussian force. Other recent sources agree that the Prussians lost as few as 300 and as many as 500 among the wounded. In an assessment of surviving regimental records, modern sources place Prussian losses at even fewer than Bodart did: one colonel was killed, plus two other officers, and 67 soldiers. The Imperial army, although smaller, was not much better, and certainly not the battle hardened army the Prussians had faced at Kolín. This was the Reichsarmee, an army consisting of units sent by the constituent members of the Holy Roman Empire. Their commander had reported that they were defective in training, administration, armaments, discipline and leadership. The same might be said of their commander, Saxe Hildburghausen, an indolent and slow moving man. The Imperial regimental officers often lacked even basic garrison training. These units had little experience working together, much less fighting together, a problem that expressed itself most evidently in the disastrous wheeling pivot. Furthermore, the Reichsarmee contingents came from many principalities, some of which were Protestant, and many of which were unhappy about any alliance with the French; most were more adverse to the French than they were to the Prussians. Once news of the battle's uneven resolution spread, some Germans felt satisfaction; the battle could be seen as retribution for the years of suffering under the French atrocities in the Rhineland and Palatinate during the wars of Louis XIV like the Nine Years' War. Mostly, though, Rossbach was significant for the strengthening of Prussia's relationship with Frederick's uncle, King George, and George's other subjects. The British could now see the advantage of keeping the French occupied on the Continent while they continued their offensives against French territories in North America. While Frederick was engaging the combined Allied forces further west, that autumn the Austrians had slowly retaken Silesia: Prince Charles Alexander of Lorraine had captured the city of Schweidnitz and moved on Breslau in lower Silesia. While heading back to Silesia, Frederick learned of the fall of Breslau (22 November). He and his 22,000 men reversed tracks, and covered from Rossbach to Leuthen (now Lutynia, Poland), west of Breslau in twelve days. On the way, at Liegnitz, they joined with the Prussian troops who had survived the fighting at Breslau. The augmented army of about 33,000 troops arrived at Leuthen to find 66,000 Austrians in possession. Despite his troops' exhaustion from the rapid march from Rossbach, Frederick won yet another decisive victory at Leuthen.

Бағалау

Соғыстан кейін Фридрих: "Мен Россбах шайқасын жаяу әскерімнің көп бөлігі мылтықтарын иығына көтеріп тұрғанда жеңіп алдым", - деді. Бұл рас еді: оның барлық күшінің жиырма бес пайызынан да аз бөлігі қатысты. Фридрих оперативтік маневрлерді ашты және өзінің күшінің бір бөлігімен – 3500 атты әскер, 18 артиллерия және үш жаяу әскер батальоны – еуропаның екі ең күшті державасының армиясын жеңді. Фридрихтің Россбахтағы тактикасы әскери өнер тарихындағы маңызды оқиғаға айналды. Россбах сонымен қатар Фридрихтің екі офицерінің – артиллерия полковнигі Карл Фридрих фон Моллер және оның кавалерия генералы Фридрих Вильгельм фон Зейдлицтің ерекше қабілеттерін көрсетті. Екеуі де әскери көзқарасқа ие болды, яғни жердің тактикалық артықшылықтары мен кемшіліктерін бірден анықтай білуге қабілетті еді. Бұл оларға артиллерия мен кавалерияны толыққанды пайдалануға мүмкіндік берді. Фридрихтің өзі мұны "[Ж]аудың қиындықтарына қалай қарсы тұру керектігін және қай жерге әскер орналастырудың артықшылықтары мен кемшіліктерін бірден және нақты көруге үйренудің кемелдігі. Бір сөзбен айтқанда, бұл – нағыз әскери көзқарас, онсыз офицер өте ауыр қателіктер жасауы мүмкін" деп атады. Шайқас күні Фридрих екі жоғары шенді генералдан бас тартып, Зейдлицті барлық кавалерияға қолбасшы етіп тағайындады, бұл сол генералдардың наразылығын және Зейдлицтің қуанышын тудырды. Зейдлиц бейбітшілік кезеңін (1748–1756) кавалерияны ең жоғары жылдамдықпен және күшпен жаттығуға арнады. Екінші ерекше офицер, полковник Моллер, осы уақытты жоғары мобильді артиллерия күшін дамытуға жұмсады. Оның артиллерия инженерлері драгун сияқты, шайқасқа атпен келіп, жаяу әскер ретінде соғысуға дайындық көрді; артиллерия жағдайында олар қажет болған жағдайда қаруларын шайқас алаңында сүйреп әкелді. Бұл Фридрихтің кейінірек дамытқан жылдам артиллериясы емес еді, бірақ оның құрылымы мен функциясы ұқсас болды. Келешектегі жақсартулар жаттығу мен қолдануды жетілдірді. Француздардың «пруссиялық соғысқа» деген қызығушылығы Россбахтағы сәтсіздіктен кейін күрт төмендеді және 1759 жылғы наурызда Версаль келісімінің үшінші шартына қол қою арқылы Франция Коалицияға берген қаржылық және әскери үлесін азайтты, Орталық Еуропада Пруссиямен күресуді Австрияға қалдырды. Француздар Ганноверге және Пруссияның Рейнланд аймақтарына қарсы науқанды жалғастырды, бірақ Фридрихтің ең жақсы офицерлерінің бірі Фердинанд Брауншвейг басқарған Ганновер армиясы оларды соғыстың соңына дейін Батыс Германияда ұстап тұрды.

After the battle, Frederick reportedly said: "I won the battle of Rossbach with most of my infantry having their muskets shouldered." This was indeed true: less than twenty five percent of his entire force had been engaged. Frederick had discovered the use of operational maneuvers and with a fraction of his entire force—3,500 horsemen, 18 artillery pieces, and three battalions of infantry—had defeated an army of two of the strongest European powers. Frederick's tactics at Rossbach became a landmark in the history of the military arts. Rossbach also highlighted the extraordinary talents of two of Frederick's officers, the artillery colonel Karl Friedrich von Moller and his cavalry general, Friedrich Wilhelm von Seydlitz. Both men possessed the much coveted coup d'œil militaire, the ability to discern at one glance the tactical advantages and disadvantages of the terrain. This attribute allowed them to use the artillery and cavalry to full potential. Frederick himself called this "[T]he perfection of that art to learn at one just and determined view the benefits and disadvantages of a country where posts are to be placed and how to act upon the annoyance of the enemy. This is, in a word, the true meaning of a coup d'œil, without which an officer may commit errors of the greatest consequence." On the morning of the battle Frederick had passed over two senior generals and placed Seydlitz in command of the whole of his cavalry, much to those men's annoyance and to Seydlitz' satisfaction. Seydlitz had spent the interim of the peace (1748–1756) training the cavalry to perform at optimum speed and force. The other outstanding officer, Colonel Moller, had invested the interim in developing a highly mobile artillery force. His artillery engineers were trained similarly to dragoons, to ride to a battle and fight dismounted; in the case of the artillery, they dragged their guns around the battlefield as needed. This was not yet the flying artillery that Frederick developed later, but it was similar in structure and function. Later developments refined the training and usage. French interest in the so called Prussian war declined sharply after the Rossbach debacle and, with the signing of the Third Treaty of Versailles in March 1759, France reduced its financial and military contributions to the Coalition, leaving Austria on its own to deal with Prussia in Central Europe. The French continued their campaign against Hanover and Prussia's Rhineland territories, but the Army of Hanover—commanded by one of Frederick's finest officers, Ferdinand of Brunswick—kept them tied down in western Germany for the rest of the war.

Бүгінгі соғыс алаңы

1865 жылдан 1990 жылға дейін бұл аймақта тас көмір өндірілді. Кен ашық әдіспен өндірілуі жер бедері мен халыққа елеулі өзгерістер әкелді: кен өндіру және өңдеу барысында барлығы 18 елді мекен мен 12 500-ге жуық адам қоныс аударды. Россбах тұрғындары 1963 жылы қоныс аударды, ал қаланың көп бөлігі сол жылы кен өндіру жұмыстары салдарынан қиратылды. Бүгінде шайқас алаңының көп бөлігі егістік жерлермен, жүзімдіктермен және ескі тас көмір кенішін сумен толтыру арқылы құрылған табиғат паркімен жабылған; нәтижесінде пайда болған көлдің ауданы ; ең терең жерінде көл терең. Ескі карьерді толтыру кезінде палеонтологтар 251–243 миллион жылдық қазбаларды тапты. Рейхардцвербен қаласында шайқасқа арналған төрт ескерткіш орнатылды. Алғашқы ескерткіш 1766 жылдың 16 қыркүйегінде, шайқас кезінде Рейхардцвербен қаласын сақтап қалғаны үшін Құдайға алғыс айту мақсатында орнатылды. Бургвербен қамалындағы тас 1844 жылдың 9 шілдесінде орнатылды және келесі жазуды ұстады: Россбах шайқасынан бұрын, 1757 жылдың 5 қарашасында, Жеті жылдық соғыстағы неміс рейхсармиясының қолбасшысы, Саксен-Хилдбургхаузен принці Йозеф Мария Фридрих Вильгельм Холландиус осы қамалдағы штабын орнатты. Осы жерден ол 1757 жылдың 31 қазанында Вейссенфельстегі Саале көпірін өртеп жіберуге бұйрық берді. Россбах шайқасынан кейін, 1757 жылдың 5 қарашасында, кешкі сағат алтыда Пруссия королі Ұлы Фридрих II шағын сүйемелдемемен қамалға келді. Барлық бөлмелерде жараланған офицерлер жатты. Патша әміршісі [жараланған] офицерлерге ешқандай мазалауға жол бермеді және алковке далалық кереуетін орнатып, күндізгі бұйрықтарды бергеннен кейін түнді сонда өткізді. Ол кезде қамалдың иесі – Функе суперинтенданты болды, ал оның немересі, Гауптман [Франц Леопольд] фон Функе, оның естелігін сақтау үшін бұл шараны ұйымдастырды. Шлосс Бургвербен, 1844 жылдың 9 шілдесі, Франц Леопольд фон Функе. K2169, Рейхардцвербен қаласынан өтетін округтік тас жолы, фон Сейдлиц көшесі деп аталады.

From 1865 to 1990, the area was mined for lignite. The extensive open cast mining operations caused fundamental changes in the landscape and the population: a total of 18 settlements and some 12,500 people were resettled over the time of the mining and manufacturing. Residents of Rossbach itself were resettled in 1963 and most of the town was destroyed by mining operations that same year. Today, most of the battlefield is covered in some farmland, vineyards and a nature park created from flooding the old lignite mine with water; the resulting lake has a surface area of ; at its deepest point, the lake is deep. In the course of filling the old pit, paleontologists found fossils 251–243 million years old. Four separate monuments dedicated to the battle were erected in the town of Reichardtswerben. The first monument was erected 16 September 1766, in gratitude to God for sparing the town of Reichardtswerben during the battle. The stone at Burgwerben castle was erected 9July 1844, and bears the following inscription:
Before the Battle of Rossbach, on 5November 1757, Joseph Marie Friedrich Wilhelm Hollandius, Prinz von Sachsen Hildburghausen, commandant of the German Reichsarmee in the Seven Years' War, established his headquarters in this castle. From this location, he gave the order on 31 October 1757 to burn the Saale bridge at Weissenfels. After the Battle of Rossbach on 5November 1757, at six o'clock in the evening, the King of Prussia Frederick II, the Great, with only a small entourage, arrived at the castle. All rooms were occupied by wounded officers. His Majesty would not allow any of the [wounded] officers to be disturbed, and set up his field bed in an alcove and, after giving the orders for the day, spent the night there. The owner at that time was Superintendent Funcke; his grandson, Hauptmann [Franz Leopold] von Funcke, organized this in his memory. Schloss Burgwerben the 9July 1844, Franz Leopold v. Funcke. K2169, the county highway passing through Reichardtswerben, is named Von Seydlitz Straße.

Жалпы және келтірілген сілтемелер

Американдық тракехнер қауымдастығы, тұқымдық ерекшеліктері. 1998 жыл. 2017 жылдың 19 тамызында қол жеткізілді. Андерсон, Фред. Соғыстың қайнар көзі: Жеті жылдық соғыс және Британдық Солтүстік Америкадағы империяның тағдыры, 1754–1766. Knopf Doubleday Publishing Group, 2007. Аспрей, Роберт Б. Фридрих Ұлы: Таңғажайып жұмбақ. Ticknor & Fields, 1986. Бэрд, Роберт (MD), "Спорттық жылқының сыртқы пішіні" (1-ші басылым, 1997), Американдық тракехнер қауымдастығы, 2017 жылдың 19 тамызында қол жеткізілді. Бау, Дэниел. Әлемдік Жеті жылдық соғыс 1754–1763. Routledge, 2014. Блэк, Джереми. "Мақала және ойлар: XVIII ғасырдың «Ескі жүйесі» және «Дипломатиялық революциясы» туралы". International History Review (1990) 12:2, 301–23 беттер. Бланнинг, Тим. Фридрих Ұлы: Пруссия патшасы. Random House Publishing Group, 2016. Бургвербен. Тарих. Burgwerben Weindorf (веб-сайт). Burgwerben сарайы. 2017 жылдың 30 мамырында қол жеткізілді. Бодарт, Гастон. Әскери тарихтық соғыс сөздігі, (1618–1905). Stern, 1908. Кларк, Кристофер. Темір патшалық: Пруссияның өрлеуі мен құлдырауы, 1600–1947. Penguin Books Limited, 2000. Колетт, Чарльз Хейстингс. Компаниялық жаттығулар және практикалық нұсқаулық кітабы. Houlston & Wright, 1862. Германияның су тасқыны карталары. Браунсбедраның биіктігі, неміс су тасқыны карталары. 2014 жыл. 2017 жылдың 16 тамызында қол жеткізілді. Фридрих, Пруссия патшасы. Арнайы нұсқаулар, 16-бап. T. Egerton, Әскери кітапхана, 1824. Фуллер, Дж. Ф. К. Батыс әлемінің әскери тарихы, 2-том. Испан армадасының жеңілісінен Ватерлоо шайқасына дейін. Da Capo Press, 1987. Ханд, Карлхайнц Фишер. "Неймарк Норд және Грёберннің орман бұғылары". Дитрих Мания (ред.). Неймарк Норд – орта палеолит адамының мұз аралық экожүйесі. Veröffentlichungen des Landesmuseums für Vorgeschichte in Halle (62), Halle/Saale 2010, 361–37 беттер. Хорн, Д. Б. "Дипломатиялық революция" Дж. О. Линдсей (ред.). The New Cambridge Modern History, 7-том. Ескі режим: 1713–63 (1957): 449–64 беттер. Капп, Фридрих, Джордж Банкрофт. Ф. В. фон Штубеннің өмірі, Г. Банкрофттың кіріспесімен, 1859. Кольрауш, Фридрих. Германия тарихы: ерте заманнан қазіргі уақытқа дейін. Chapman and Hall, 1844. Лоули, Роберт Невилл. Генерал Сейдлиц, әскери өмірбаян. W. Clowes & Sons, 1852. Марстон, Дэниел. Жеті жылдық соғыс. Osprey, 2001. Майнольф, Хеллмунд (ред.). "Das Geiseltal 2000 жобасы. Алғашқы ғылыми нәтижелер". Hallesches Jahrbuch für Geowissenschaften, Beiheft 13, Halle, 2001. Mitteldeutsche Zeitung. "Трио су тасқынының аяқталуын тойлайды". 30 сәуір 2011 жыл, 1 қыркүйек 2011 жылға қол жеткізілді (цифрлық нұсқа). Потен, Бернард фон. Майер, Иоганн фон. Allgemeine Deutsche Biographie. Bayerischen Akademie der Wissenschaften, 21-том (1885), 108–09 беттер. Потен, Бернард фон. Мёллер, Карл Фридрих фон. Allgemeine Deutsche Biographie. Bayerischen Akademie der Wissenschaften, 22-том (1885), 127–28 беттер. Редман, Герберт Дж. Фридрих Ұлы және Жеті жылдық соғыс, 1756–1763. McFarland, 2015. Шоуолтер, Денис Э. Фридрих Ұлы: Әскери тарих. Frontline Books, 2012. Стоун, Дэвид. Ресейдің әскери тарихы: Иван Грозныйдан Чечнядағы соғысқа дейін. Praeger, 2006. Такер, Спенсер. Тарихты өзгерткен шайқастар: Әлемдік қақтығыстар энциклопедиясы. ABC CLIO, 2010. Вейгли, Рассел. Шайқастар дәуірі: Брайтенфельдтен Ватерлооға дейін шешуші соғыс іздеуі. Indiana University Press, 2004. Уилсон, Питер Х. Еуропаның жүрегі: Киелі Рим империясының тарихы. Penguin, 2016.

American Trakehner Association, Breed characteristics. 1998. Accessed 19 August 2017. Anderson, Fred. Crucible of War: The Seven Years' War and the Fate of Empire in British North America, 1754–1766. Knopf Doubleday Publishing Group, 2007
Asprey, Robert B. Frederick the Great: The Magnificent Enigma. Ticknor & Fields, 1986 Baird, Robert (MD), "Sport Horse Conformation" (1st Edition, 1997), The American Trakehner Association, Accessed 19 August 2017. Baugh, Daniel. The Global Seven Years' War 1754–1763. Routledge, 2014

Black, Jeremy. "Essay and Reflection: On the 'Old System' and the Diplomatic Revolution' of the Eighteenth Century". International History Review (1990) 12:2 pp. 301–23. Blanning, Tim. Frederick the Great: King of Prussia. Random House Publishing Group, 2016 Burgwerben. Geschichte. Burgwerben Weindorf (website). Schloss Burgwerben. Accessed 30 May 2017. Bodart, Gaston. Militär historisches Kriegs Lexikon, (1618–1905). Stern, 1908
Clark, Christopher. Iron Kingdom: The Rise and Downfall of Prussia, 1600–1947. Penguin Books Limited, 2000,
Collette, Charles Hastings. The Handy Book of Company Drill and Practical Instructor, Etc. Houlston & Wright, 1862

Flood Maps of Germany. Elevation of Braunsbedra, German flood maps. 2014. Accessed 16 August 2017. Frederick, King of Prussia. Particular Instructions, Article 16. T. Egerton, Military Library, 1824
Fuller, J. F. C. A Military History Of The Western World, Vol. II: From The Defeat Of The Spanish Armada To The Battle Of Waterloo, Da Capo Press, 1987, Hand, Karlheinz Fischer. "Die Waldelefanten von Neumark Nord und Gröbern." In Dietrich Mania (Hrsg.). Neumark Nord – Ein interglaziales Ökosystem des mittelpaläolithischen Menschen. Veröffentlichungen des Landesmuseums für Vorgeschichte in Halle (62), Halle/Saale 2010, S. 361–37, Horn, D. B. "The Diplomatic Revolution" in J. O. Lindsay, ed., The New Cambridge Modern History vol. 7, The Old Regime: 1713–63 (1957): pp. 449–64, Kapp, Friedrich, George Bancroft. The Life of F. W. Von Steuben with an Introduction by G. Bancroft, 1859
Kohlrausch, Friedrich. A History of Germany: From the Earliest Period to the Present Time, Chapman and Hall, 1844
Lawley, Robert Neville. General Seydlitz, a Military Biography. W. Clowes & Sons, 1852. Marston, Daniel. The Seven Years' War, Osprey, 2001, Meinolf, Hellmund (Hrsg.). "Das Geiseltal Projekt 2000. Erste wissenschaftliche Ergebnisse." Hallesches Jahrbuch für Geowissenschaften, Beiheft 13, Halle, 2001, Mitteldeutsche Zeitung. "Ein Trio feiert das Flutungsende." 30. April 2011, Zugriff am 1. September 2011 (digital version ). Poten, Bernhard von. Mayer, Johann von, Allgemeine Deutsche Biographie. Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Band 21 (1885), S. 108–09. Poten, Bernhard von. Moller, Karl Friedrich von, Allgemeine Deutsche Biographie. Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Band 22 (1885), S. 127–28. Redman, Herbert J. Frederick the Great and the Seven Years' War, 1756–1763. McFarland, 2015 Showalter, Dennis E. Frederick the Great: A Military History. Frontline Books, 2012 Stone, David. A Military History of Russia: From Ivan the Terrible to the War in Chechnya, Praeger, 2006. Tucker, Spencer. Battles that Changed History: an Encyclopedia of World Conflict. ABC CLIO, 2010,
Weigley, Russell. The Age of Battles: The Quest for Decisive Warfare from Breitenfeld to Waterloo, Indiana University Press, 2004, Wilson, Peter H. The Heart of Europe: A History of the Holy Roman Empire. Penguin, 2016, .