Кіріспе

Испан мұрагерлік соғысындағы шайқас
1703 жылғы шайқас

Бірінші Хёхштедт шайқасы 1703 жылдың 20 қыркүйегінде Испан мұрагерлік соғысы кезінде болды. Бавариядағы Хёхштедт-ан-дер-Донау маңында Клод Луи Гектор де Вилларс басқарған франко-бавариялық күштер Герман Отто II Лимбург Штирум басқарған императорлық әскерді жеңді. 1703 жылдың жазында Дунай бойындағы франко-бавариялық шабуыл Габсбургтердің астанасы Венаға қауіп төндірді. Жауап ретінде Баден-Баденнің маркграфы Людовик Вильгельмнің қол астындағы императорлық күштер Баварияға еніп, Аугсбургті басып алды. Ол содан кейін Лимбург Штирумға 18 000 сарбазбен Дунайдан өтіп, Нордендорфтағы франко-бавариялық лагерьге шабуыл жасауға бұйрық берді. Лимбург Штирум 19 қыркүйекте Хёхштедт-ке келді, бірақ Вилларс пен Максимилиан Донауверт-ке жеткен еді. 20 қыркүйек күні таңертең Лимбург Штирум 15 000 сарбаздық франко-бавариялық әскердің Донауверттен оған қарай жылжып келе жатқанын, ал маркиз д’Хуссонның 8 000 сарбаздық корпусы арттан шабуылдап тұрғанын көрді. Сондықтан ол солтүстікке қарай Нердлингенге шегінуге шешім қабылдады, бірақ д’Хуссон оған шабуыл жасады. Императорлық әскерлер қарсыластарын, олардың саны көп болғанына қарамастан, кері шегіндірді. Баварияның негізгі франко-бавариялық күштері сағат 11:00-де шайқас алаңына келді. Солтүстікке қарай жолды бөгеуге жасалған әрекеттерге жақын келді, бірақ Ангальт-Дессаудан Леопольд басқарған пруссиялық әскерлердің қанатын қорғауы, қалған жаяу әскердің ретпен шегінуіне мүмкіндік берді. Императорлық әскерлер 4 500 сарбазды, ал франко-бавариялықтар 1 500 сарбазды жоғалтты, сондай-ақ көптеген мүліктерін қалдырды, бірақ Максимилиан оларды қууды жөн көрмеді. 1704 жылғы Бленхайм шайқасы да осы жерлерде болды.

Өмірбаян

1701 жылғы наурыз айында Испания мұрагерлігі соғысы басталғанда, ол бастапқыда Испанияның Нидерландысы және Солтүстік Италияға бағытталған еді. 1702 жылы шайқастар Германияға дейін кеңейді, қыркүйек айында Баден-Баден маркграфы Людовик Вильгельм бастаған император әскері Ландауды басып алды. Ұзақ өтпей Бавария француз коалициясына қосылды, ал Вилларс қазан айында Фридлингенде шағын жеңіске жетті. Дегенмен, бұл стратегиялық жағдайға көп әсер етпеді, екі тарап та қысқа уақытқа орналасты. 1703 жыл Баварияның сайлаушысы Максимилиан II Эммануилдің Дунай бойындағы науқанымен басталды. Сәуірдің соңына қарай ол Ульмнен Регенсбургқа дейін өзен бойындағы бекіністерді бақылауға алды, онда Императорлық диета орналасқан. Қысты француздық Эльзастың астанасы Страсбургте өткізген Вилларс 28 сәуірде Кельден Рейнді кесіп өтіп, мамырдың ортасында Эхингенде бавариялықтармен кездесті. Ол Максимилианды Дунай бойымен Венаға, австриялық астанаға қарай жорыққа қосылуға көндіруге тырысты, бірақ Максимилиан бұл жоспарға қарсы дауыс берді. Оның орнына бавариялықтар Тирольге оңтүстікке қарай жылжыды, бірақ тамыздың соңында кері шегінуге мәжбүр болды. Максимилиан осы әрекетпен айналысып жатқанда, Людовик Вильгельм Баварияға шабуыл жасап, Диллинген-дер-Донаудың солтүстігінде Хаунсхайм маңында орналасты. Оның қозғалысын бақылау үшін Вилларс Диллингеннің сыртында бекініс салды, 1 қыркүйекте Максимилиан оған қосылды. Екі қолбасшы келесі қадамдары туралы пікірталас жүргізіп жатқанда, Людовик Вильгельм Герман Отто II Лимбург Стирумды 18 000 әскермен қалдырды. 3 қыркүйекте ол өзі Мундеркингеннен оңтүстікке қарай Дунайды шағын күшпен кесіп өтті. Содан ол Аугсбургке бет алды, бұл Баварияның астанасы Мюнхенге қауіп төндірді. Күтпеген жағдайға тап болған Максимилиан мен Вилларс оны тоқтатуға тырысты, Диллингенде 13 000 әскерді маркиз д'Хуссонның басқаруында қалдырды. Олар Аугсбургті сақтап қалуға үлкермеді, ол 6 қыркүйекте берілді, және Диллингеннің шығысында Дунайдың оң жағалауындағы Нордендорф маңына орналасты. Людовик Вильгельм Лимбург Стирумға Дунайды Донаувертте кесіп өтуді және содан кейін франко-бавариялық лагерьге шабуыл жасауды бұйырды. Алайда, оның артиллериясы кешікті, Вилларс пен Максимилианға бірінші болып Донаувертке жетуге және Диллингеннен күштерді шақыруға уақыт берді. 19 қыркүйекте Лимбург Стирум Höchstädt an der Donau-да тоқтағанда, оның алға жылжуына 15 000 әскердің кедергі келтіріп тұрғанын, ал д'Хуссон мен 8 000 әскері артынан жақындап келе жатқанын білмеді.

Шайқас

Император әскері түнді Швеннингеннің сыртындағы тегіс жерде, Хёхштадттан келіп, лагерьде өткізді. 20 қыркүйек күні таңғы сағат 6:00-де Донауверттегі бавариялық атқыштар тобы Тапфхаймдағы прусстың алғы шебімен қақтығысты, ал императорлық азық іздеушілер генерал Шейладет басқаратын д'Хуссонның алдыңғы жасағына кездесті. Екі жақтан қауіп төндіргенін дұрыс түсінген Лимбург Штирум, өзінің орынбасарлары генерал-лейтенант Иоганн Маттиас фон дер Шуленбургпен және прусстық контингенттің жетекшісі Ангальт-Дессау князі Леопольд I-мен шұғыл кеңес өткізді. Қазіргі позициялары қорғанысқа келмейтініне шешім келтіріп, олар Швеннингеннен Нөрдлингенге қарай солтүстікке созылған жолмен шегінуге келісті. Дайындық ретінде, артиллериясы үш рет оқ атты, бұл барлық әскерлердің бас әскерге қайтуының сигналы болды. Айыныштысы, бұл Вилларс пен д'Хуссонның шабуылға дайын екенін білдіретін алдын ала келісім бойынша белгі де еді. Осыны болжай отырып, соңғысы Вилларс әлі де алыста болғанда таңғы сағат 8:00-де шабуылға шықты. Бұл шегінуді тоқтатты, екі тарап та қанаты қанға батқан шайқастарда ауыр шығынға ұшырады, бірақ император әскері ақырында қарсыластарын кері қайтарды. Француз бөлімдері Хёхштадт және оның қамалы маңында прусстың бірнеше шабуылын тойтарды, бірақ сағат 11:00-ге қарай д'Хуссон корпусы ыдырап кетті. Лимбург Штирум жеңіске жеткенін ойлады, бірақ франко-бавариялық әскердің бас бөлігі енді шайқас алаңына жетті. Граф фон Арко басқаратын бавариялық атқыштар императорлық қатарға дереу шабуыл жасады, бұл олардың баяу қозғалатын жаяу әскеріне Нөрдлингенге баратын жолды кесіп тастауға уақыт берді. Сағат 13:00-ге қарай императорлық атқыштар шайқаста бес сағатқа жуық болды және ауыр зардап шекті. Лимбург Штирум оларға шегінуге рұқсат берді, ал жаяу әскер өздерінің күшімен шығуға мәжбүр болды, жағдай қиын болды, өйткені олар өздерінің мүліктері мен оқ-дәрілерін тастап кетуге тиіс болды. Бір сәтте француз жаяу әскерінің төрт батальоны олардың шегіну жолын кесіп өтті, және жол тек қана бірнеше батыл шабуылдар арқылы қайта ашылды. Артқы күзетті Ангальт-Дессаудың пруссиялықтары құрады, олардың табанды қарсыласуы императорлық жаяу әскердің қалған бөлігіне қашуға уақыт берді.

Салдары

16:00-ге дейін императорлық жаяу әскердің соңғысы шайқас алаңынан шығып, түн ортасында Нордлингенге жетті. Зардаптар туралы бағалаулар әртүрлі; өзінің "Естеліктерінде" Вилларс 12 000-нан астам адамды өлтіргенін, жараланғанын немесе тұтқынға алғанын, ал өзі 1000 адамды жоғалтқанын мәлімдеді. Басқа дереккөздер 4500 императорлық әскердің қаза болғанын, ал франко-бавариялық күштердің шамамен 1500 адамдық шығынға ұшырағанын көрсетеді. Пруссия мұрағаттары өздерінің 6000 сарбаздан 900-ін жоғалтқанын, ал қалған 3000-ы армияның қалған бөлігіне тиесілі екенін хабарлайды. Вилларс қуып жете беруді қаласа да, Максимилиан олардың әскерлерінің он екі сағатқа жуық жол жүріп, содан кейін шайқасқаннан кейін мұндай іс-қимылға қабілетсіз екенін айтты. Оның орнына ол қазан айының басында берілген Аугсбургті қоршап алды, бірақ бұл Вилларспен арақатынасын түгелдей бүлдірді, ол Францияға қайта шақырылды. Бавариялық шабуылдары сәтсіз аяқталғанына қарамастан, Столлхофен шебінде орналасқан императорлық бөлімдер француз әскерлерінің солтүстік Рейнландқа ену әрекеттерін тоқтатты. Людовик Вильгельм 1704 жылғы Бленхайм шайқасында маңызды рөл атқарды, ол көптеген ортақ жерлерде болды және голландтар мен немістерге екінші Хёхштедт шайқасы ретінде белгілі болды.