Кіріспе

no Конфедерациядан кейінгі Канада (18671914) - Канаданың Доминион құрылғаннан бастап 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейінгі тарихы. Канадада 3,5 миллион адам тұрады, олар Кейп-Бретоннан бастап Ұлы көлдердің арғы жағына дейін, әдетте Канада мен АҚШ шекарасынан жүз мильдей жерде тұрады. Канадалықтардың үштен бірі француз, ал шамамен 100000 аборигендер (Азаматтар, инуиттер, метистер). Бұл шағын фермалар орналасқан ауыл. Монреаль 115.000 тұрғыны бар ең үлкен қала болды, одан кейін Торонто мен Квебек 60,000-ға жуық болды. Жаңадан құрылған шағын Оттава қаласының саз көшелерінде шошқалар қаңғып жүрді. Ауыл шаруашылығымен қатар экономика ағаш, балық және астық экспортына және Лондон мен Нью-Йорктан инвестициялық капитал импортына негізделген. Шағын фабрикалар болса, ауыл шаруашылығы құралдарын шығаратындары ғана болды. Жалпы алғанда, Конфедерацияның алғашқы жылдарында экономика өркендеді, бірақ 1873-1896 жылдардағы дүниежүзілік депрессия экспорттық экономикаға қатты зақым келтірді, шетелдік капиталдың ағынын азайтты және иммиграцияның ағынын азайтты. Жалпы ЖҰӨ-нің экономикалық өсуі (қалыпты доллармен) 1870 жылдан 1896 жылға дейін жылына орташа есеппен 2,4 пайызды құрады, содан кейін 6,2 пайызға дейін көтерілді, 1897-1913 жылдар. Бұл өсімнің бір бөлігі халық санының өсуіне байланысты болды. 1870-1896 жылдар аралығында жан басына шаққандағы ЖІӨ өсімі 1,3%-ды құрады, содан кейін 2,6%-ға дейін өсті, 1897-1913 жылдар аралығында. Өсім көрсеткіші жоғары болды, бірақ АҚШ-тан төмен болды және Конфедерацияның өркендеу уәдесін орындамағаны туралы көңіліне көңілі толмады. Саяси тұрғыдан Конфедерацияның атасы Джон А. Макдональд (1815-1891) және оның Консервативтік партиясы ("Торилер") оның өліміне дейін ұлттық саясатта басым болды (бір үзіліспен). Вильфрид Лориердің (1841-1919) басшылығымен либералдар (1841-1919) 1896 жылдан 1911 жылға дейін билікте болды, содан кейін Роберт Борденнің антиамериканизмге негізделген науқанында қуылды. Франкофондықтардың жер иелері мен діни қызметкерлері басқаратын ерекше және дәстүрлі мәдениеті болды. Англофондықтар өздерінің монархиялық ұстанымымен және АҚШ-қа бағынбаумен мақтанады. Бейсбол мен лакросс сүйікті спорт түрлері болды. Мәдениет нысандары шектеулі болды. Бүкіл жаңа елде тек екі ғана кітапхана бар еді; Квебектегі ересектердің жартысы оқи алмады. Барлық санаттағы адамдар ішімдік ішуді әдетке айналдырды; шын мәнінде, жаңа премьер-министр Джон Макдональд кейде жұрт алдында мас болып жүрді. Саяси тұрғыдан жаңа ұлт практикалық, реалистік және стоицистік сипатқа ие болды; теорияға немесе эстетикаға қызығушылық аз болды. Ең бастысы, отбасы, шіркеу, саяси партия және королева Викторияға деген адалдық болды. Тарихшылар кейіннен "Бейбітшілік, тәртіп және жақсы үкімет" ("paix, ordre et bon gouvernement") атты көрнекті сөз тіркесін конституциялық қағидалар ретінде атап көрсетті, бірақ сол кезде ол сирек келтірілді. 1914 жылы Ұлы соғыстың қарсаңында елдің халқы 8,1 миллионға жетті. Өсімнің басым бөлігі жаңа батыс провинцияларда, Манитоба, Саскачеван, Альберта және Британдық Колумбияда орын алды, ал шетелден келген иммиграция жылына 400 000-ға жетті. Ұлттық жетістік - далаларды қоныстандыруға жол ашқан трансконтиненттік темір жолдың құрылысы. Жаңа бай егістік жерлері, жоғары кеңістікте бидай өсіруді қамтамасыз ететін технологиялық жетістіктер және Ұлыбританиядан келген инвестициялардың артуы Канаданы бидай экспортының негізгі еліне айналдырды. Империалистік ұлтшылдыққа қарсы империалистік ұлтшылдық пен Корольге адалдық мәселесі жалғасты. Сонымен қатар, тіл мәселелеріне қатысты, әсіресе Квебектен тыс жерлерде француз тілінің рөлі туралы да даулар күшейе түсті. Этно-діндік шиеленістер француз канадалықтары мен ағылшын канадалықтары арасында, католик ирландтықтар ("жасылдар") мен протестант ирландтықтар ("қызғылт сары") арасында, сондай-ақ Батыс жағалаудағы еуропалықтар мен азиялықтар арасында жанды.

Конфедерация

1860 жылдары британдықтар Америка Азамат соғысынан кейін Канадаға американдық шабуыл жасау мүмкіндігінен алаңдаушылық білдірді. Британия америкалық қоныстанушылар солтүстікке қарай, әсіресе британдықтар қоныстанған жерлерге қарай кеңейе түседі деп қорқып отырды. Сонымен қатар, Канадаға фениандық бауырластардың, яғни Ирландияға тәуелсіздік беру үшін Британияға қысым жасағысы келген ирландтық американдықтардың тобы бастаған рейдтермен проблемалар болды. Канада 1840 жылдан бастап өзін-өзі басқару колониясы болды, ал Ұлыбритания оны колония ретінде ұстап тұрудың шығындарына тұрарлық емес деп санады. Екі жақ та Канаданың тәуелсіздігімен саяси және экономикалық жағынан жақсырақ болады деп саналады. Осы факторлар Канададағы нақты, ресми саяси одақ туралы алғашқы маңызды талқылауға әкелді. Алайда, алдымен ішкі саяси кедергілерді жеңу керек болды. Канада провинциясы тұрақты үкіметті ұзақ уақыт бойы ұстап тұруда сәл жетістікке жетті; Джон А. Макдональд пен Джордж Этьен Картье бастаған торилер Джордж Браун бастаған "Ашық Грит" партиясымен үнемі келіспей жүрді. 1864 жылы екі партия "Ұлы коалиция" құрамына бірігуге шешім қабылдады. Бұл Конфедерацияға қарай жасалған маңызды қадам болды. Осы уақытта шығыстағы колониялар - Нова-Скотия, Нью-Брансуик, Принс-Эдвард аралы және Ньюфаундленд - бір-бірімен саяси одақ құру туралы талқылау жүргізіп жатты. Канада провинциясының өкілдері 1864 жылы Принс-Эдвард аралындағы Шарлоттаун қаласында Шарлоттаун конференциясында барлық колониялардың одағы туралы талқылау үшін қосылды және бұл талқылаулар 1864 жылғы Квебек конференциясына дейін созылды. Колонияларының әрқайсысында қарсылық болған кезде, Принс-Эдвард аралы мен Ньюфаундленд жоспарланған Конфедерациядан тыс жерде қалуға шешім қабылдады. 1867 жылы басқа отарлардың өкілдері Ұлыбританияға барып, одақты аяқтады, ол 1 шілдеде Британдық Солтүстік Америка туралы заңмен (BNA Act) берілді. BNA актісінің алғашқы жобалары Макдональд пен басқа Конфедерация әкелері жаңа ұлтқа патшалық ретінде қарағанын көрсетті, елдің ресми атауы "Канада Корольдігі" болуы керек деп талап етті. Канада 1867 жылы "өз алдына патшалық" болды деп санала берсе де, Лондондағы отарлау кеңсесі Канада Корольдігі сияқты атау тым "ерте" және "өрескел" деп санады. Оның орнына "Домминий" термині қабылданды. 1879 жылы 1 шілде Конфедерацияны мерекелеу үшін Доминион күні ретінде ресми түрде бекітілді. BNA актісі Канадаға Британ империясы ішіндегі жоғары дәрежедегі автономия берді, бірақ бұл автономия тек ішкі істерге ғана қатысты. Сыртқы істерді, мысалы, АҚШ-пен шекара келіссөздерін әлі де Британиядан бақылайтын. Жаңа елге Консервативтік партияның жетекшісі, премьер-министр Джон А. Макдональд басқарды.

Әлеуметтік және саяси шиеленістер

Канаданың материалдық жағдайы нашар болды, 1867-1896 жж. психологиялық көңіл-күйі барған сайын ащы болды. Тарихшы Артур Лоуэр 1880-ші жылдардың соңында "Канада ешқашан бұрын да, одан кейін де мұндай төмен күйге жеткен емес; халқының арасында ұлттық рухтың мұндай аз дәлелі ешқашан болған емес". Экономика өте баяу өсті, ал үлкен аудандар, әсіресе Маритимдер мен Квебекте жыл сайын кедейлей бастады. Канада өте баяу индустрияланды, сондықтан жоғары жалақылы жұмыс орындары аз. Қиындықты жеңу үшін фермаларға американдық ауыл шаруашылығымен бәсекелесуге тура келді. Иммигранттар Канаданы айналып өтіп, АҚШ-қа қарай жылдам өсіп келе жатты. Көптеген канадалықтар АҚШ-қа көшіп кетті. Англофондар Нью-Йорк, Мичиган және Миннесотаға көшіп барды. Квебектер Оңтүстікке, Жаңа Англияның тоқыма фабрикаларына көшіп барады. Жарым миллион адам Маритим аралдарын тастап кетті, ал жаңадан келгендер аз болды. Конфедерацияның негізін қалаушылар трансконтиненттік темір жол желісін құру арқылы экономикалық өсімді жылдамдатуды көздеген. Бірақ ол 1880-ші жылдардың аяғына дейін аяқталмаған, және ол өркендеуден гөрі көбірек ұнжырғасы түсіп, қорқыныш туғызған сияқты. Мысалы, Манитобада жергілікті бизнесмендер мен шенеуніктер Канадалық Тынық мұхиты темір жолы кенеттен өз жұмысын провинцияның орталығынан оңтүстік шетке ауыстырған кезде ашуланды, ал оның заңгерлері мен саясаткерлері бәсекелес желілерді ашуға кедергі жасады. Канадалықтар өздерінің саясаткерлеріне сенбейді және бірнеше рет сыбайлас жемқорлық келісімдерді, әсіресе саясаткерлер жасаған және олардың пайдасына жасалған қаржылық келісімдерді іздестіріп, тапты. Конфедерацияның сәтсіздікке ұшырағаны туралы кеңінен түсінік тарады. Облыстық саясаткерлер орталық үкіметтің өкілеттігін әлсіретуге тырысты, ал жергілікті тұрғындар оны қолдап сөйлегендер аз болды.

Тілге қарсы күрес

Діндік, тілдік және этникалық айырмашылықтар он жылдан кейін он жылға қарай нашарлады. Еуропалық канадалықтар дінге қатты құлшыныс танытқан, бірақ протестанттар мен католиктер бір-бірін жек көретін. Франкофондықтар өздерінің дәстүрлі мәдениетін англофондықтардың қоршауына алды, олар бүкіл Канададағы, соның ішінде Квебектегі бизнесті және қаржыны бақылады және Квебектен тыс француз тіліндегі мектептердің кеңейуін жүйелі түрде тоқтатты. 1885 жылы Луи Риелді опасыздық үшін асып тастау франкофондықтарды шабуылға ұшырағандарына сендірді және Квебектегі консервативті базаны тұрақты түрде әлсіретті. Француздық ұлтшылдық Квебек тарихында әлі күнге дейін басым фактор болып табылатын күш ретінде пайда болды. Ирландияның қоғамдастығында протестанттық Оранжевый және католикалық жасыл арасындағы ұзаққа созылған кексіздік әлі де жалғасып келеді. Оранждықтар англосаксон өркениетінің және протестанттық мәдениетінің артта қалған, ортағасырлық, діни қызметкерлерге бағынған католицизмге қарағанда үстемдігімен мақтанады. Олар француздар мен ирландтарды артта қалған және ақыр соңында құрып кеткендер деп мазақтады. Этнос-дін тілінің шекарасы айқын суреттелген. Аралас некелер сирек кездесетін, ал достық қарым-қатынас пен жай ғана қарым-қатынас ізделмеген. Алайда католиктер протестанттармен бірігіп, француз мектептерінің Квебектен тыс жерлерде ашылуына кедергі келтірді, бұл католиктер қауымындағы үлкен шиеленісті тудырды. Англофондар жалпы алғанда Ұлыбританияға және Ұлыбритания империясына сенім білдірді, бірақ Лондонның басқа идеялары болды. Лондон Американың азаматтық соғысынан кейін Канаданы ықтимал американдық шабуылдан қорғаудың үлкен шығынын болдырмау үшін Конфедерацияны алға тартты. Алясканың шекарасы туралы дауда АҚШ-тың игі ниеті Канада мүддесінен басым екенін көрсетті. Көптеген бизнесмендер, екінші жағынан, АҚШ-қа қосылғысы келді, бұл жоғары сыныптық клубтар мен кеңестерде саяси шиеленіске әкелді. Ақыры 1896 жылдан кейін батыс астықты мол өндіру жоспарлары ашылған кезде Канада экономикасы қалпына келді. Иммиграция күшейіп, Канадаға оптимизм рухы қайта оралды.

Алғашқы халықтар

Конфедерацияның бөлігі ретінде Канада енді алғашқы халықтармен жасалған келісім-шарт бойынша жауапкершілікке ие болды. Макдональдтың басшылығымен Канада 1869 жылы Гудзон шығанағы компаниясынан Руперт жерін және Солтүстік-Батыс аумағын (СБТ) сатып алды. Бұл жер алғашқы халықтардың жері болды және жаңа үкімет британдықтардың жерді алу саясатын бірнеше алғашқы халықтармен келісім келіссөздер арқылы жалғастырды. Бұл жағдайға Британдық Колумбияның бұрынғы колониясы ғана ерекше болды, ол жағалаудағы алғашқы халықтармен келісімшарт жасамады. Санды келісімдер Канада үкіметі мен әртүрлі алғашқы халықтар арасында келіссөздер жүргізілді, олар 1871 жылы 1-ші келісімнен басталды. Бұл келісімдерде алғашқы халықтар жердің үлкен көлеміндегі жерлерге аборигендік құқықтан бас тартып, оларды тек қана өздері пайдалануға арналған қорлар мен мектептер, азық-түлік және басқа да құқықтар туралы әртүрлі уәделер берді. Канаданың Прайридегі алғашқы халықтар аумағына енуі кезінде АҚШ-та болғандай толық көлемді үнді соғыстары болған жоқ. Алайда, бұл өрлеу толығымен бейбіт болмады. 1870 жылы метистердің көтерілісі Манитобаның құрылуына әкелді. 1873 жылы Канада үкіметі Солтүстік-Батыс аймағын күзету үшін Солтүстік-Батыс атлы полициясын құрды. Метистер және кейбір алғашқы ұлттар одақтастары Солтүстік-Батыс көтерілісін 1885 жылы бастады, ол әскери түрде басылды. Кішігірім масштабтағы қақтығыстар ақ қоныстанушылар, канадалық және американдық саудагерлер мен жергілікті халықтар арасында болды. Конфедерациядан кейінгі кезең көптеген Прайри алғашқы халықтары үшін қиын кезең болды. 1870 жылдары даладағы жабайы бизонның қоралары жоғалып кетті (ішінара отандық ірі қара малдан жұққан ауруларға байланысты). Көптеген жергілікті тұрғындар еуропалықтардың әкелген ашаршылық пен ауруынан зардап шекті және Канадамен келісімшартқа қол қою кезінде азық-түлік пен медициналық көмек іздеді. Жергілікті тұрғындарға көмек беру саяси мәселе болды және Макдональдтың үкіметі медициналық көмек көрсету және ашаршылыққа арналған азық-түлікпен қамтамасыз ету үшін Үндістан істері департаментіне арналған федералды бөлуді қысқартты. Бұл кезеңде жазық жерлердегі алғашқы халықтар арасында талма мен туберкулездің эпидемиясы болды. 1880 жылдары туберкулез ауруы қорларды жаулап алды. Канада үкіметі сонымен қатар интернаттарды енгізді, онда алғашқы ұлт балалары өз тілдері мен дәстүрлерін ұмытуға үйренді. Бұл саясат 20 ғасырға дейін жалғасты. Кейін Канаданың Ақиқат және татуласу комиссиясы мектеп жүйесін мәдени геноцид оқиғасы деп атайды.

Қызыл өзендегі көтеріліс

Конфедерациядағы Канаданың жаңа үкіметі далаға батысқа қарай қоныстануды көтермеледі. Алайда, сол жерде тұратын адамдар, жергілікті тұрғындар мен метистер, жергілікті тұрғындар мен француз-канадтық тері саудагерлерінің ұрпақтары, ағылшын тілді қоныстанушылардың өз жерлерін алуына қарсы болды. Луи Риел бастаған Ред-Ривер қонысының (қазіргі Виннипег, Манитоба) метистері Канада үкіметімен келіссөздер жүргізу үшін уақытша үкімет құрды, бірақ бұл келіссөздер тез арада бұзылып кетті. Риел 1869 және 1870 жылдары Қызыл өзен көтерілісіне басшылық етті, оның барысында ол протестанттық ағылшын-канадтықтардың арасында дүрбілетіп, протестанттық протестанттық ирландты өлтірді. Макдональд көтерілісті басу үшін милицияны жіберді, олар тез арада орындады, ал Риел АҚШ-қа қашып кетті. Көптеген метистер Саскачеванның батысына көшіп кетті. Көтеріліс 1870 жылы Манитоба провинциясының құрылуына әкелді, онда жергілікті тұрғындардың, метистердің, француз тілді және ағылшын тілді, католиктер мен протестанттардың құқықтарын қорғау мақсатында заңдар болды.

1885 жылғы Солтүстік-Батыс көтерілісі

Ред-Ривер бүлігінен кейін көптеген метистер батысқа, қазіргі Саскачеванға көшіп барды. Алайда темір жолдың батысқа қарай үнемі кеңейіп, қоныс аударушылар ағыны артып келе жатқандықтан, олар өмір сүру салтына қауіп төніп тұр деп қорқып жүрді. 1884 жылы Риелді қазір Саскачеван қаласында орналасқан метистердің басшылығы шақырып, метистердің наразылықтарын Канада үкіметінің алдында білдірді. Күтпеген жерден ол өтінішхаттан тыс әрекет жасап, әскери күш ұйымдастырды, ол кішігірім соғысқа, 1885 жылғы Солтүстік-Батыс көтерілісіне айналды. Риелді оның ересектері үшін қайғыланған католик миссионерлері және оның бұрынғы ақ нәсілді одақтастары тастап кетті. Оған көтеріліске қосылған Саскачеванның Кри және Ассинибоин алғашқы халықтары қолдау көрсетті. Оттава жаңа темір жол желісін мыңдаған жауынгерлерді, сондай-ақ атлы полиция мен отаршылдарды жіберу үшін қолданды. Олар бас қалалары Баточеде көтерілісшілерді жеңілді. Кейбір көтерілісшілер АҚШ-қа қашып кетті. Риел тұтқындалып, бас көтеріліс үшін сотталды. Көптеген наразылықтарды және халықтық өтініштерді, әсіресе Квебектен, қабылдамай, премьер-министр Макдональд оны асып тастауға шешім қабылдады. Метистер моңсуланып мойынсұнды; одан әрі үнді соғысы болмады. Франкофондықтар Риелді батыр құрбан ретінде идеалдастырды; оның өлімі Канадаға тұрақты теріс әсер етті, жаңа ұлтты этникалық және діни бағыттар бойынша екіге бөлді. Риелдің тарихи беделі ұзақ уақыт бойы қауіпті жартылай ақылсыз діни фанатик және канадалық ұлтқа қарсы көтерілісші ретінде немесе ағылшын тілді ұлттық үкіметтің әділетсіз қол сұғушылығынан франкофондық халқын қорғау үшін күрескен ерлік көтерілісші ретінде суреттеу арасында екі жаққа бөлінеді. Ол көп мәдениеттіліктің жақтаушысы ретінде танымал, бірақ бұл оның метистердің ұлтшылдығы мен саяси тәуелсіздігіне деген басты міндеттемесін төмендетеді. Дағдарыс қаржылық құлдыраудың алдында тұрған Канадалық Тынық мұхит темір жолы компаниясын құтқарып қалды. Ол өзінің әскери құндылығын көрсетті және консервативті саяси қолдауды жеткілікті мөлшерде тапты, бұл жолды аяқтау үшін қосымша қаржыландыруды қамтамасыз етті, осылайша Макдональдтың Канаданы біріктіруге көмектесетін трансконтинентальдық темір жол туралы арманын жүзеге асырды. Көтерілісті басу Канаданың алғашқы тәуелсіз әскери әрекеті болды. Ол шамамен 5 миллион долларды, сонымен қатар Канадалық Тынық мұхит теміржолын аяқтау үшін миллиондаған доллар жұмсалды. Бұл прерияларды басқаруға кепілдік берді және ұлттық үкіметтің шешуші әрекетке қабілетті екенін көрсетті. Алайда, бұл консервативті партияның Квебектегі көпшілігінің қолдауынан айырылды және франкофондықтардың ағылшын тілді қауымдастығына тұрақты сенімсіздікке әкелді.

Кеңейту

1866 жылы Британ Колумбиясы (бұрынғы Жаңа Каледония) және Ванкувер аралы біріктірілді. Британ Колумбиясы Британдықтардың Тынық мұхитты бақылауы үшін маңызды болды және Ұлыбритания, АҚШ, Ресей, Испания және Қытай арасындағы тері саудасының орталығы болды. Ол бастапқы Конфедерация конференциясына қатыспады, бірақ Макдональд оған трансконтиненттік темір жол салуға уәде бергенде, 1871 жылы Канадаға қосылуға келісті. Көп ұзамай Канадалық Тынық мұхит темір жолы мен Доминион жерін зерттеу басталды. 1873 жылы Принс-Эдвард аралы ақыры теміржол борышын төлеу және колонияның соңғы жер иелерінен сатып алу үшін ұсынылған ынталандыруларды қабылдады. Ол Доминионға қосылды. Макдональд Солтүстік-Батыс атлы полициясын 1873 жылы Солтүстік-Батыс аумақтарын күзетуге және америкалықтардың аз қоныстанған жерге қол сұғуларына қарсы Канаданың тәуелсіздігін нығайтуға көмектесу үшін құрды. "Мунтилер" Батыс елдерінің заңдылық пен тәртіпті сақтау үшін әйгілі болды.

Темір жолдар

Федералды үкімет темір жолды саяси мақсаттар үшін дамытуға қатты қолдау көрсетті. Біріншіден, ол алыс провинцияларды біріктіргісі келді, ал екіншісі, экономикалық сателлитке айналудан аулақ болу үшін Канаданың ішкі саудасын барынша арттырып, АҚШ-пен сауданы барынша азайтуды қалады. 1872-1876 жылдары салынған колонияаралық темір жол Квебек пен Онтариоға теңіздік аймақтарды байланыстырып, Ұлыбританияға мұзсыз қысқы жолға ықпал етті. Дипломатиялық тұрғыдан алғанда, ол соғыстың кезінде Вашингтонның рұқсатын алудың қажеттілігін болдырмады. Бұл жоба мемлекеттік меншіктегі және басқарылатын темір жол жүйесіне үлгі болды. Батыс жағалауға үш трансконтиненттік желілер салынды, бірақ бұл жол көлігі көтере алмайтындай болды, бұл жүйе өте қымбат болды. Алайда, ұлттық бюджетке қарағанда ұлттық бірлік басым болды. Бірінен соң бірі федералды үкімет желілерді өз қолына алып, олардың тапшылығын жабуға мәжбүр болды. Жабдықтардың көпшілігі Ұлыбританиядан немесе АҚШ-тан әкелінгендіктен, және тасымалданған өнімдердің көпшілігі фермалардан, шахталардан немесе ормандардан келгендіктен, өндіріске ынталандыру аз болды. Екінші жағынан, темір жолдар даладағы бидай аймақтарының өсуіне, сондай-ақ көмір өндіру, ағаш өңдеу және қағаз жасау саласының кеңейтуіне өте маңызды болды. Сент-Лоуренс су жолының жақсаруы қарқынды жалғасты, және көптеген қысқа желілер өзен порттарына салынды. 1875 жылы үкімет өзінің бюджеттің төрттен бір бөлігін ұзақ Канадалық Тынық мұхит жолының құрылысына, сондай-ақ Интерколониалдық жолды аяқтау үшін жұмсады. 1880 жылы Канадалық Тынық мұхит темір жолының синдикатымен жасалған келісімдер Канаданың жетекші банкирлері мен қаржыгерлерін, сондай-ақ американдық және еуропалық банкирлерді алып келді. Географиялық кедергілер - өзендер, батпақтар, таулар және ауа райының нашарлауы үлкен кедергі болды, бірақ желі Монреальдан Ванкуверге дейін 1885 жылдың соңында ашылды. Жаңа жеке синдикат Канаданың Солтүстік-Батыс жерлер лагері компаниясы арқылы жер сатуды бастады, модельдік фермалармен қоныс аударушыларды тартады және құрғақ шаруашылық техникасын насихаттайды, сондай-ақ Альбертада суландыру жүйесін құрады. Темір жол көмір және қорғасын кен орындарын, баспасөз қызметін және ашық телеграф желілерін ашты. Ол тауларда туристік қонақ үйлер құрды, ең танымалдары - Альберта штатының Банф қаласында және жақын маңдағы Шато Лейк Луизада, сондай-ақ ірі қалаларда көрнекті бекеттер. CPR Канада арқылы Еуропа мен Азия арасындағы жылдам жолаушылар мен жүк тасымалын қамтамасыз ету үшін флотын құрды. Америка теміржолдарына байланыс құнды болып шықты. 1890 жылы Америка шекарасы негізінен жабылғандықтан, құнарлы жерлерді қоныстанғысы келген көшіп келушілер Америка Құрама Штаттарынан Прерия провинцияларына көшіп барды. Олар бидайларын теміржол арқылы жеткізіп, Онтариодан заказ берді. 1873 жылы бір даулы жағдай орын алды. Макдональд пен Консервативті үкімет үлкен саяси дағдарысқа тап болды, өйткені Канадалық Тынық мұхит темір жолы компаниясы 1872 жылы Макдональдтың сайлау науқанын қаржыландыруға көмектескенін білдірді. 1874 жылы жаңа сайлау өткізілді, ал премьер-министр Александр Маккензи болды. Қоғамның Макдональдқа деген күмәні 1878 жылы Макдональд пен консерваторлар қайта сайланғанда еңселенді.

Макдональдтың "Ұлттық саясаты"

Премьер-министр лауазымына қайта оралғаннан кейін Макдональд ұлттық саясатты енгізді, бұл Канада экономикасын нығайту үшін қорғаныш тарифтері жүйесі. Саясаттың бір бөлігі - темір жолдың салынып бітуі, бұл өнімдерді ел ішінде оңай тасымалдауға мүмкіндік береді. Бұл Канаданы басып кету қаупі төнген, экономикасы әлдеқайда күшті болған АҚШ-қа жауап болды; АҚШ-тың 1854 жылдан 1866 жылға дейін Канаданың Біріккен провинциясымен сауда өзара келісімшарты болды, бірақ Конфедерацияға дейін келісімшартты бұзды. Көптеген адамдар бұл саясат тек Онтариоға пайдалы деп санайды, өйткені Маритимдер әсіресе АҚШ-пен саудаға тәуелді. Канаданың тәуелсіздігін нығайту үшін бұл біршама пайдалы болса да, индустриалды емес теңіз және батыста өте пайдалы болмады.

Онтарионың провинциялық құқықтар үшін күресі

БНА Акты Оттавадағы орталық үкіметке күш береді деп үміттенсе де, кейбір провинциялар, әсіресе Онтарионың премьер-министрі Оливер Моваттың басшылығымен, конституцияның провинциялық емес, Доминион мүдделеріне оңтайлы түсіндірілуін талап етті. Моват, премьер-министр 1872 жылдан 1896 жылға дейін премьер-министр Макдональдтың "жаусыз жауы" болды. Бұл шешімдер арақ лицензиясына, өзендерді пайдалануға және минералды құқықтарға қатысты провинциялық юрисдикцияға қатысты сот шешімдерінің нәтижесінде болды. Онтарио мен Манитоба арасындағы шекара қызу даулы мәселеге айналды, федералды үкімет Манитобаның юрисдикциясын шығысқа қарай Ұлы көлдерге, Онтарио талап еткен аймақтарға дейін кеңейтуге тырысты. 1882 жылы Премьер-министр Моват осы мәселеге байланысты Онтарионы Конфедерациядан шығарып тастаумен қорқытты. Моват полицияны даулы аумаққа Онтарионың талаптарын бекіту үшін жіберді, ал Манитоба (ұлттық үкіметтің тапсырысы бойынша) солай етті. Канаданың ең жоғары апелляциялық соты ретінде қызмет ететін Ұлыбританиядағы Тайлық кеңесінің Сот комитеті бірнеше рет провинциялық құқықтарды қолдап шешім шығарды. Бұл шешімдер орталық үкіметтің билігін белгілі бір дәрежеде бейтараптандыруға мүмкіндік береді, бұл федерацияны оқшауландырады. Джон Иббитсон 1914 жылға қарай Конфедерация Джон А. Макдональдтың ең жаман түсіне қарағанда, жаратылыс болып дамыды деп жазады. Құдіретті, тәуелсіз провинциялар, өздерінің сфераларында егемендік иелері, меншік құқықтарын манипуляциялады, өздерінің салықтарын - тіпті табыс салығын да, бірнеше жағдайда - табиғи ресурстарын пайдаланды және мектептер, ауруханалар мен кедейлерге көмек берді, ал әлсіз және тиімсіз орталық үкімет Оттава жағалауындағы аз капиталдың көп бөлігін басқармады.

Манитоба мектептерінің мәселесі

Ред-Ривер бүлігінен кейін және Манитобаның Конфедерацияға кіруінен кейін жаңа провинцияға ағылшын Канадасынан қоныс аударушылар көптеп келді. 1890 жылы провинциялық үкімет Манитоба мектептері туралы заң қабылдады, бұл католикалық мектептерге мемлекеттік қаржыландыруды жою және провинцияны құрған Манитоба актісіне қайшы келетін француз тілін ресми тіл ретінде жою. Бұл тағы бір федералдық саяси дағдарысқа әкелді, ал 1896 жылы премьер-министр Маккензи Боуэлл отставкаға кетуге мәжбүр болды. Квебектегі католик Вильфрид Лориер премьер-министр болды. Лаури француз тілін мектептерде француз тілінде сөйлейтін оқушылар көп болған кезде ғана қолданатынын мәлімдеген компромисті жасады; бұл компромисті екі тарап та айыптап, бірақ жалғыз мүмкін шешім ретінде танылды. Алайда Луи Риелдің өлім жазасына кесілуімен бірге Манитоба мектептері мәселесі француз канадалық ұлтшылдықтың артуына әкелді.

Батыс елдеріне көшіп келу

Ұлттық саясат, КТК және Доминион жерлері туралы заң бірнеше онжылдықтар бойы қолданыста болғанмен, Канаданың далалық аймақтарына жаппай көші-қон тек 1896 жылы ғана басталды. Оның неліктен басталғаны тарихшылар арасында әлі де талқылануда. Джон Дейлз бұл жағдайды бидай бағасының өсуі, теңіз тасымалының арзандауы, технологиялық өзгерістер, бидайдың жаңа түрлері және АҚШ-тағы жердің жетіспеушілігімен байланысты деп түсіндірді. Норри бұл жетістіктердің ешқайсысын маңызды деп санамайды және құрғақ шаруашылығының жаңа әдістері жаңа серпіліс әкеледі деп айтады. Жақында Уорд технологиялық өзгерістердің ең маңызды фактор екенін, осы кезеңде әртүрлі өнертабыстар арзан және сенімді болып, кеңінен қолданылатынын айтқан. Батыс қоныстану кезеңі Канада тарихындағы ең табысты кезеңдердің бірі болды. 1896 жылдан 1911 жылға дейін Канада әлемдегі ең жылдам дамыған экономикаға ие болды. Шығыс Еуропадан және бұрынғы Австро-Венгрия империясының шығыс бөліктерінен көшіп келу көптеген ескі әлем фермерлерін батысқа қоныстандырды және ағылшын тілін білмеуіне қарамастан, олардың көбі өздерінің туған жерлеріне ұқсас болған ауыл шаруашылығы ортасына тез бейімделді.

Клондайк алтынға толы астан

1896 жылы тамызда Skookum Jim Mason бастаған топ Клондайк өзенінің қонысында алтын тапты. 1897 жылы табылған алтын туралы хабарланғаннан кейін, 1897-1898 жылдың қысы мен көктемінде Клондайк алтын кен орындарына жету үшін шамамен 30 000-нан 40 000-ға дейін адам көптеген қиындықтарға төтеп берді. Америкалық босқындардың ағынымен үкімет Солтүстік-Батыс территорияларының әкімшілігін халықтың, экономикалық қызметтің және канадалық еместердің ағынын бақылау міндетінен босатуға шешім қабылдады. 1898 жылдың 13 маусымында Юкон өз алдына бөлек аумақ болып құрылды. Көптеген адамдар қайтып кеткеннен кейін, 1901 жылы халық санағы территорияның тұрғындарын 27 219-ға жеткізді, бұл көрсеткіш 1991 жылға дейін қайтадан қол жеткізілген жоқ. Адамдардың ағылуы Юконның басқа бөліктеріндегі минералдық барлауды қатты ынталандырды және Атлин, Британдық Колумбия және Ном, Аляска қалаларында екі қосалқы алтынға ұмтылуға, сондай-ақ бірқатар шағын асығыстарға әкелді. Алтын кен орындарына көлік қажеттілігі Уайт-Пасс пен Юкон жолының салынуына әкелді.

Аляска шекарасы туралы дау

Алясканың Канадамен шекарасы Клондайк өзенінде алтын табылғаннан кейін маңызды болды. Мұнда кеншілер Аляска арқылы кіруі керек еді. Канада өзінің Тынық мұхит портын қалаған және оны жалға алу туралы американдық ұсыныстарды қабылдамаған. Оның орнына, ол өзінің тарихи шекарасын Ресей Аляскасымен қосады деп мәлімдеді Линн каналы және Скайгуэй порты, екеуі де АҚШ-тың билігімен. Дау 1903 жылы төрелікке барды, бірақ канадалықтардың ашуына орай британдық делегат американдықтардың жағына шықты. Бұл Канаданың есебінен Лондон мен Вашингтон арасындағы жақсы қарым-қатынасты қамтамасыз ету мәселесі болды. Бұл наразылық 1911 жылғы сайлауда Уилфрид Лориер мен оның Либералды партиясының жеңілісіне себеп болды, өйткені олар АҚШ-пен тарифтік кедергілерді төмендететін өзара сауда шартын ұсынды.

Британдық Колумбияда антиазиялық сезімнің өсуі

1885 жылға дейін иммиграцияға шектеулер жоспарлы саясат шешімдеріне қарағанда көбінесе иммиграцияның үлкен толқынына жауап ретінде қойылды, бірақ ресми саясат ретінде бір топқа немесе этникалық топқа арнайы бағытталған жоқ. Кейін 1885 жылы алғашқы қытайлық салық заңнамасы қабылданды, бұл Канадалық Тынық мұхиты темір жолында жұмыс істейтін қытайлардың санының өсуіне жауап болды. Британ Колумбиясындағы Солтүстік-Батыс Еуропа Канадалықтары Азиядан келген иммиграция туралы үнемі қорқып, ашулана бастады, олар өздерінің жұмыс орындарына, британдық мәдениетке және өмір сүру деңгейіне қауіп төндірді деп санайды. 1886 жылы қытайларға бас салығы қойылды, 1900 және 1903 жылдары қытай иммиграциясын Канадаға шектейтін салықтар көбейтілді. 1904 жылы Канадаға кіру үшін бір адам үшін 500 долларға дейін жетті. 1897 жылы Британдық Колумбияға көшіп келудің алғашқы толқындары басталғаннан кейін Оңтүстік Азиядан (негізінен Панджаби сикхтері) қоныс аударушылар 1908 жылы Иммиграциялық заңға өзгертулер енгізуге тура келді. Бұл заңға сәйкес, Үндістандықтар Канадаға келген кезде 200 доллар болуы керек еді. Иммиграцияға тек жолаушы Үндістаннан үздіксіз сапармен келген жағдайда ғана рұқсат етілетін, бұл мүмкін емес еді. 1907 жылы провинциялық құқықтан айыру Британдық Колумбиядағы Оңтүстік Азиялықтарға тиді, олар федералдық дауыс беруден және саяси кеңсеге, қазылар алқасының міндетіне, кәсіптерге, мемлекеттік қызмет орындарына және қоғамдық жұмыстарға қол жеткізуден бас тартты. 1942 жылы жапондық канадалықтар тұтқындалып, соғыс уақытына дейін ішкі лагерьлерге жіберілді. Азиялық канадалықтарға 1947 жылы тең мәртебе мен дауыс беру құқығы берілді. 2006 жылы 22 маусымда Қытайдан келген қоныс аударушылар мен иммигранттарды кемсіткен үшін ресми түрде өкiметтен кешірім сұралып, өтемақылар тағайындалды. Сонымен қатар, 2016 жылы Канада үкіметі парламентте Комагата Мару оқиғасы кезінде Оңтүстік Азиядан келген қоныс аударушылар мен иммигранттарды кемсіткені үшін толық кешірім сұрады.

Танымал мәдениет

XIX ғасырдағы канадалықтар ұзақ, қатал қыстардан кейін өзін ерекше "солтүстік сипаты" бар деп санай бастады, бұл тек денесі мен ақыл-ойы берік адамдар ғана аман қалуы мүмкін. Бұл қаталдық Канаданың ерекшелігі деп танылды, ал мұз үстіндегі хоккей мен қар аяқ киімі сияқты спорт түрлері бұл ерекшелікті көрсетеді деп мәлімдеді. Аренадан тыс жерде канадалықтар бейбіт, тәртіпті және сыпайы болудың ұлттық ерекшеліктерін көрсетеді. Олар мұз үстіндегі хоккей ойындарында қатты айқайлап, жылдамдықты, қатыгездікті және зорлық-зомбылықты дәріптейді, бұл хоккейді Канаданың белгісі етеді. Дегенмен, ең танымал спорт бейсбол болды, оны АҚШ-пен бөлісті және әсіресе қалаларда ирланд католиктері қолдады.

Лориер және Канаданың империядағы рөлі

Лориер француз және ағылшын Канадасын Канаданың бірегей ұлтшылдық сезімімен біріктіруге үміттенді, британдықтарға деген сенімділіксіз. Кейбір американдықтармен бірге ол Солтүстік Америкаға назар аударуды күтті, бұл саясатты көбінесе "континентализм" деп атайды. Алайда, 1899 жылы британдықтар Канаданың Оңтүстік Африкадағы Бура соғысына әскери қолдау көрсететінін дереу болжады және шын мәнінде әскери іс-қимылға ағылшын Канадасынан үлкен қолдау болды. Француз Канадасы Британияның империалистік соғыстарына әскери қолдау көрсетуге қатаң қарсы болды. Оппозицияны Анри Бурасса басқарды, ол Лауриер сияқты біріккен, тәуелсіз Канаданы артық көрді. Борасса Лауридің соғыс кезінде ерікті күштерге рұқсат беру туралы шешім қабылдағанда, Лауридің соңынан бас тартты, тіпті басқа нұсқа ресми әскер шақырса да. Премьер-министр ретінде Лориер 1905 жылы Саскачеван мен Альбертаны Конфедерацияға әкеліп, сол провинцияларды Солтүстік-Батыс аумақтарынан бөліп шығарды. Ол Канаданың әлемдік державаға айналуының алдында екенін сезініп, ХХ ғасыр "Канадаға тиесілі" болатынын мәлімдеді. Алайда 1910 жылы "Көмескеулік қызметі туралы" заң енгізген кезде ол одан да көп сынға ұшырады. Бұл Канаданы Ұлыбритания мен британ империализміне тәуелділігін азайту үшін жасалды, бірақ Бурса британдықтар қазір қажет болған кезде Канаданың әскери-теңіз флотын шақырады деп сенді, дәл олар Канада армиясымен істегендей. Британдық империалистер Канаданы империядан алып тастауға қарсы болды. Теңіз қызметі туралы заң жобасы 1911 жылғы сайлауда Лориердің құлдырауына әкелді. Роберт Лэрд Борден бастаған консерваторлар АҚШ-пен өзара қарым-қатынасқа шабуыл жасады, мықты экономикалық байланыстар империяны әлсіретіп, көршіге экономиканы көбірек игеруге мүмкіндік береді деп ескертті. Сол кездегі британдық саясаткерлер және одан кейінгі тарихшылар Британ империясы британдық бюджет үшін тым қымбат болған-болмағанын зерттеді. Жозеф Чемберлен осылай ойлады, бірақ 1902 жылғы Императорлық конференцияда шетелдегі әріптестерден өз үлестерін арттыруды сұраған кезде сәттілік жоқ еді. Канада мен Австралия әскери кемелерді қаржыландыру туралы сөз қозғады, бірақ Канада Сенаты 1913 жылы оны қабылдамады. Осы арада Корольдік әскери-теңіз флоты өзінің соғыс жоспарларын Германияға бағыттауға бейімдеп, Тынық мұхиты мен Үнді мұхиты сияқты шеткі аймақтардағы қауіп-қатерлерге қарсы қорғанысты үнемдеуге тырысты. Канаданы қорғау төменгі басымдыққа ие болды.