Кіріспе
Жердің географиялық процестері Басты жақтағы эрозия - бұл ағын арнасының бастауындағы эрозия, бұл ағын арнасының бағытынан кері қозғалып, ағын арнасын ұзартады. Бұл сондай-ақ каньонның эрозия арқылы оның ең жоғарғы жиегі бойымен кеңейуін білдіре алады, онда су қабаттары бірінші рет каньонға одан жоғарығы тегіс беттен, мысалы Юта штатындағы Каньонлендс ұлттық паркі сияқты, кіреді. Шамамен жазық бетке су қабаттары алғаш рет оның ішіндегі ойысқа кіргенде, бұл ойыстың жоғарғы жиегін ерозиялайды. Ағын өзеннің ең жоғарғы жағында ұзағырақ өсуге мәжбүр болады, бұл өз бастамасын кері жылжытады немесе процесс қайталанатын сайын ағыстың құраған каньонын кеңейтеді. Каньонның ішіндегі эрозиядан, каньонның жоғарғы жиегінен төмен немесе шығу тегі немесе өзеннің ішіндегі ағыстың салдарынан болатын эрозия сияқты каньонның кеңейуі алдыңғы эрозия деп аталмайды. Басты эрозия - өзеннің, аңғардың немесе арықтың басында ұзарған және сондай-ақ оның су ағызу алабы кеңейген эрозияның өзендік процесі. Өзен өзенінің ағысына қарама-қарсы бағыттағы тас-топырақтарды ерозиядан жояды. Ағын судың ағысын азайта бастағаннан кейін, судың төмен қарай ағып түсуі эрозияны тездетеді. Су өзенінің бастауынан аузына дейін судың тоқтаусыз ағып кетуіне байланысты, ол бірден жағалауға қарай тереңдікті азайтуға тырысады. Бұл ең тік жерлердің эрозиясының артуына әкеледі, бұл - басына қарай эрозия. Егер бұл ұзаққа созылса, өзен көршілес су айдынына еніп, бұрын басқа өзенге ағып кеткен суды ұстап алады. Мысалы, Шенноа өзенінің эрозиясы, АҚШ-тың Вирджиния штатындағы Потомак өзенінің қонысы, Шенноаға Потомактың үш кіші қонысы - Бивердам, Гэп және Гус өзендерінің бастапқы ағынды сегменттерін біріне-бірі басып алуға мүмкіндік берді. Әр тұтқындау Шенноаның ағынды суын немесе ағынын арттыра отырып, ол Шенноа көк таулардың батысындағы Потомакқа барлық су ағысын басып алғанға дейін эрозия процесін жеделдетті.
Headward erosion is erosion at the origin of a stream channel, which causes the origin to move back away from the direction of the stream flow, lengthening the stream channel. It can also refer to the widening of a canyon by erosion along its very top edge, when sheets of water first enter the canyon from a more roughly planar surface above it, such as at Canyonlands National Park in Utah. When sheets of water on a roughly planar surface first enter a depression in it, this erodes the top edge of the depression. The stream is forced to grow longer at the very top of the stream, which moves its origin back, or causes the canyon formed by the stream to grow wider as the process repeats. Widening of the canyon by erosion inside the canyon, below the canyon side top edge, or origin or the stream, such as erosion caused by the streamflow inside it, is not called headward erosion. Headward erosion is a fluvial process of erosion that lengthens a stream, a valley or a gully at its head and also enlarges its drainage basin. The stream erodes away at the rock and soil at its headwaters in the opposite direction that it flows. Once a stream has begun to cut back, the erosion is sped up by the steep gradient the water is flowing down. As water erodes a path from its headwaters to its mouth at a standing body of water, it tries to cut an ever shallower path. This leads to increased erosion at the steepest parts, which is headward erosion. If this continues long enough, it can cause a stream to break through into a neighboring watershed and capture drainage that previously flowed to another stream. For example, headward erosion by the Shenandoah River, a tributary of the Potomac River in the U. S. state of Virginia, permitted the Shenandoah to capture successively the original upstream segments of Beaverdam Creek, Gap Run and Goose Creek, three smaller tributaries of the Potomac. As each capture added to the Shenandoah's effluent, or discharge, it accelerated the process of headward erosion until the Shenandoah captured all drainage to the Potomac west of the Blue Ridge Mountains.
Басты эрозиядан пайда болған ағын түрлері
Ағынның үш түрі ерудің алдын алу арқылы қалыптасады: бірінен соң бірі ағып жатқан ағыстар, бірінен соң бірі ағып жатқан ағыстар, бірінен соң бірі ағып жатқан ағыстар (Қараңыз: Ағынның сулы жер бедері). Кейінгі ағыстар ертедегі эрозиядан, әдетте судың жер беті бетіндегі су ағысынан пайда болады. Су жылдамдығы мен эрозиялық күші өсетін арналарға жиналады, олар арықтардың басына кесіліп, содан кейін кеңейеді. Кейінгі ағыстар жер бетіндегі кедергісі аз тау жыныстарын кесіп, селективті эрозия арқылы қалыптасады. Бір-біріне ілеспелі немесе ілеспелі ағынды аймақтарда бір уақыттан кейін пайда болатын ағынды және резективті ағындылар. Оқиғаға байланысты ағыстар - бұл бастапқы дренаж үлгісіне қарама-қарсы бағытта ағып жатқан ағыстар. Келесі ағыстар - бұл бастапқы дренаж үлгілерінен бағытын өзгерткен кейінгі ағыстар.