Кіріспе

Батыс Африкадағы этнос Гребо немесе Глебо халқы - Африкадағы үлкен Кру тобының этностық тобы немесе кіші тобы, тіл және мәдени этносы және оның кейбір құрамдас элементтері. Либерияда бұл топтың мүшелері негізінен Мэриленд округінде және елдің оңтүстік-шығыс бөлігіндегі Гранд-Кру округінде, сонымен қатар Ривер-Ги округінде және Синое округінде кездеседі. Кот-д'Ивуардағы Гребо халқы Крумен деп аталады және сол елдің оңтүстік-батыс бұрышында орналасқан. 2001 жылы Либериядағы гребо халқының саны шамамен 387 000 деп бағаланды. Кот-д'Ивуарда 48 300 гребо бар, босқындарды есептемегенде. Либерияда 20 ғасырдың аяғы мен 21 ғасырдың басында болған азамат соғысы кезінде көптеген адамдар жер аударылғандықтан, нақты сандар жоқ.

Анықтама

Ертедегі еуропалық зерттеушілер мен америкалық либериялық отаршылар теңіз арқылы Палмас мысығына жеткенде, олар осы аймақта кездескен алғашқы жергілікті топтар болды. Олар ұзақ уақыт бойы қарым-қатынас орнатқан теңіз жағалауындағы Гребо немесе Глебо болды. Колонисттер оларды жалпы алғанда Гребо деп атады. Басқа анықтама болмағандықтан, Гребо термині қазіргі Либерияның оңтүстік-шығыс жағалау аймақтарын басып алған осы топқа қатысты. Гребо терминін қолдануда айтарлықтай екіталайлық пен дәлсіздік бар, өйткені жазушылар немесе спикерлер қай топты білдіргісі келетіндігі әрқашан анық емес. Кейбір түсініксіздігі тарихи түрде дамыды, өйткені атау Мэриленд округі ретінде қоныстанған аймақта америкалық либериялық отарлаушылармен байланысқан алғашқы топтың атауынан жалпыланды. Колонисттер бұл терминді ішкі аймақтардағы басқа, аз танымал топтарға қатысты қолданғандықтан, бұл термин толығырақ нақты болмады, өйткені мұндай топтар көбінесе басқа тілдік отбасыларға және этникалық топтарға тиесілі болды. Бұл шатасу жалғасты, өйткені Гребо осы аймақтағы топтар үшін жасырын термин ретінде қолданылды, олар қазір ғалымдар әртүрлі деп біледі, бірақ ыңғайлылық үшін бірдей болып саналады.

Тіл

Кру сияқты ірі және әртүрлі этникалық топтың көптеген кіші топтарын лингвистер өз мүшелері қолданатын тілдердің таксономиясына сілтеме жасай отырып анықтайды. Археологиялық дәлелдер мен ауызша тарихтар болуы мүмкін, бірақ тілдерді жіктеу көбінесе ең аз шатастыратын анықтамалық жүйе болып табылады. Гребо этносы сөйлеудің әртүрлі түрлерін сөйлейтін қауымдастықтан тұрады, олар кең ауқымды тілдік континуумды қамтиды, оны әдеттегі қалалар кластерлері сияқты мәдени ауырлық орталықтарының жиынтығы үзіп тұрады. Бұл сорттардың туыстығы айқын болса да, жіктелудің ішкі құрылымын кез келген дәрежеде дәлдікпен белгілеу қиын.

Еуропалық (америкалық) байланыс тарихы

Пальмас мысында тұратын, теңіз жағалауындағы Гребо (Глебо) тілін меңгерген (содан бері лингвистердің жіктеуі бойынша) жергілікті халық 1827 жылдан бастап Мэриленд колонизациясы қоғамының американдық өкілдерімен кеңінен байланыс орнатты. Глебо осы кезеңнен бастап көршілес топтарға қарағанда әлеуметтік-саяси үстемдікке ие болды, себебі олар батыс технологиясына қол жеткізді және отаршылармен және америкалық либериялықтармен одақтасты.

Санаты

Тарихи және тарихи дәуірлерде Гребо деген жалпы белгімен қамтылған әртүрлі топтар арасында жиі қарулы қақтығыс болды. Кейбір ішкі этникалық топтар Америка Құрама Штаттары мен сауда-саттық, сондай-ақ білім беру мен технологияның артықшылықтары арқылы басымдықты орнатып, америкалық либериялықтармен қарым-қатынастары болғандықтан, теңіз жағалауындағы Гребоға қарсы ұзақ уақыт бойы наразылық білдірді. Біріншіден, ішкі аймақтардағы топтар Греболарды американдық отаршылдарға өздерінің дәстүрлі жерлерін "сату" үшін ақымақ деп санайды. Колониалды кезеңнің әсерін ескере отырып, ішкі топтар өздерінің тілінің ағылшын тілінен қарыз алуына мүмкіндік берді деп санайды, бірақ тілді бақылау мен шектеу әрекеттері әдетте көптеген өңірлерде сәтсіз болды. Үшіншіден, аймақтағы жаңа адамдармен салыстырғанда аз не көп ассимиляцияланған топтар арасындағы ерекшелік ретінде, ішкі топтар Либерия немесе Еуропалық американдықтардың сәнін қабылдау үшін дәстүрлі жолдардан бас тартқанына алаңдаушылық білдірді. Өз кезегінде, теңіз жағалауындағы Гребо мүшелері ауыл топтарын "Буш" Гребо деп атайды, олар пұтқа табынушылар және варварлар. XX ғасырдың соңынан бастап, осы мәселелердің кейбіреулері пан Гребоның бірігуіне ықпал етті. Оның ең жоғарғы түрінде ол Мэриленд, Ривер Ги және Гранд Кру округтеріндегі Гребо тілінің барлық тілшілерін біріктіру үшін саяси қозғалыстың бөлігі болды. Оның соңғы түрінде қозғалысы 20-шы ғасырдың аяғындағы азаматтық соғыстар кезінде "саяси тайпалардың" (фракциялардың) пайда болуының бір бөлігі ретінде пайда болды (Бірінші Либериялық азаматтық соғыс және Екінші Либериялық азаматтық соғыс). Олар өздерін америкалық либериялықтардың күш базасына қарсы деп танытты. Бұл бір жағынан 19-ғасырдағы Гребо соғыстарының жалғасы болды.

Мәдениет

Дәстүрлі Гребо халқының бұта мектептері (ерлер үшін поро және әйелдер үшін санде) деп аталатын; олар және олардың қауымдастықтары мәдениеттің бір бөлігі болып қала берді. Тарихи тұрғыдан алғанда, поро жаңа жағдайға бейімделіп, еуропалық-американдық стильдегі бауырлас қоғамның масондық ложаларын құрды.

Тіс сызатын

Еуро-американдық ықпал елеулі болғанға дейін топ мүшелері жиі тістерін өткір нүктелерге дейін кескілеп, қатыгез бет-әлпетті жасау үшін, сондай-ақ эстетикалық себептермен.

Адалдық

Жергілікті адалдар көзге түсу арқылы болжауды жүзеге асырады және мұндай болжаудың нәтижелерін қылмыс жасаушыны анықтау үшін қолдана алады.

Қиындықтар

Егер адам қайтыс болса, олар кінәлі деп саналады. Көбінесе олар өледі, өйткені шырша өте улы. Мэриленд округінің газетінде жазылғандай, осы жайттан кейін бір әйел қаза тапты.

Экзогамия

Аталық тектес топтың (кланның) мүшелері табу бұзылған жағдайда басқа кланнан жұбай табуы керек. Вирилокалды тұрғылықты жері - норма.

Көптілділік

Мұндай жағдайда біртұтас тіл / екі диалектілік деңгейі қалыпты жағдай, өйткені экзогамия мен коммерциялық өзара іс-қимылдың қажеттіліктері соны талап етеді. Диглоссия (кеңейтілген немесе жоқ), көбінесе либерия (пиджин ағылшын) тілдерімен бірге, жоғарыда сипатталған көптілді күрделілікке қосымша өлшем береді.