Кіріспе
Буддизм мен индуизмдегі термин Экаяна (, ) санскрит тілінен алынған сөз, "бір жол" немесе "бір көлік" деген мағынаны білдіреді. Бұл сөз Упанишадтар мен Махаяна сутраларында қолданылады.
Ekayāna (, ) is a Sanskrit word that means "one path" or "one vehicle". It is used in the Upanishads and the Mahāyāna sūtras.
Упанишадтар
Брихадарняка Упанишада "экаяна" рухани саяхаттың метафорасы ретінде ерекше мәнге ие болды. Vedānāṃ vāk ekayānam деген сөз тіркесі шамамен "Ведалардың бірден-бір мақсаты - сөздің рухы" деп аударылады.
Махаяна буддизмі
Экаяна сутраларының негізгі ықпалы - Лотос сутрасы, Шрималедеви Симханада сутрасы, Ратнаготравибхага және Татагатагарбха сутралары, сондай-ақ Татагатагарбха сутрасы, Махаяна Махапаринирвана сутрасы және Анггулималия сутрасы. Осыған ұқсас ілімдер бар сутралар арасында Ланкаватара сутрасы мен Аватамасака сутрасы бар.
Қытай буддизмі
"Бір көлік" буддизмі Үндістанда буддизмнің қалған бөлігімен бірге құлдырап кеткен кезде, ол буддизмнің қытайлық мәдениеттілігі мен қабылдануының негізгі аспектісіне айналды. Буддизмнің қытайлық ассимиляциясы буддистік мәтіндердің үлкен алуандығында буддистік ілімнің өзегін сұрыптау мәселесімен кездесті. Бұл мәселені қытайлық будда ұстаздары буддизмнің әртүрлілігін түсіну үшін Экаяна сутраларының бірін немесе бірнешеуін орталық ретінде қабылдап шешті. Тиантай (жапондық Тендай) және Хуайен (жапондық Кегон) буддалық секталарының ілімдері мен іс-әрекеттері буддизмнің алуан түрлілігін қытайлық дүниетанымымен түсінікті және дәмді синтездей алды.
Чан буддизмі
Чан буддизмі бұл синтезге ерекше әсер етті, өйткені ол Экаяна ілімдерін жеке жүзеге асырудың негізгі әдісі ретінде Ланкаватара Сутрасында үйретілген медитация практикасына назар аударды, сонымен бірге Аватамасака Сутрасы мен Лотос Сутрасы білдіретін трансценденттік және адалдық аспектілерін мойындады. Чан буддизмін негізін қалаушы деп саналатын Үнді буддасының монах Бодхидхарма (5-шы - 6-шы ғасырлар) "Оңтүстік Үндістанның Экаяна мектебін" Қытайға әкелді және оны Ланкаватара Сутрасымен бірге өзінің негізгі шәкірті Дадзу Хуэйкеге (487 593) берді. Гуифен Цзонгми (780 841) Чан және Хуайян тұқымдарының аккредиттелген шебері болды. "Түпнұсқалық адам туралы пікірталас" атты трактатында ол Экаяна ілімдерін рухани ұғынудың ең терең түрі ретінде анық атайды және оны өз табиғатының тікелей ұғынуымен теңестіреді: Осылайша, Хуаян мен Чанның да шебері болған Зонгмиге сәйкес, ол Экаяна мен Махаяны айқын ажыратады, ал Йогакараның Махаяна ілімдері (оның Махаяна 3-сыныбы) және Мадхьямаканың Махаяна 4-сыныбы) "табиғат көрінісі" туралы терең Экаяна ілімімен тұйықтандырылды.
Guifeng Zongmi (780 841) was an accredited master of both the Chan and Huayan lineages. In his treatise, The Original Person Debate , he explicitly identifies the Ekayāna teachings as the most profound type of spiritual realization and equates it with the direct realization of one's own nature:
Thus, according to Zongmi who was a lineage master of both Huayan and Chan, he clearly distinguished the Ekayana from the Mahayana, and the Mahayana teachings of Yogacara (his Mahayana class 3) and Madhyamaka (his Mahayana class 4) were eclipsed by the more profound Ekayana teaching of "manifesting nature."