Батыс Африкадағы крахн тайпасының тарихы: Либерияға 16 ғ. қоныс аудару себептері, құл саудасындағы рөлі, жергілікті халықтармен байланысы. Крахн, Либерия, құл саудасы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Батыс Африкадағы этникалық топ.
Ethnic group in West Africa
Тарих
Крандар Либерияның бұрын "Астық жағалауы" деп аталатын аймағына 16 ғасырдың басында солтүстік-шығыстан және қазіргі Кот-д'Ивуардан көшіп келді. Бұл көші-қон ортағасырлық империялардың құлдырауынан кейін Батыс Суданнан шыққан этностық топтардың қоныс аударуынан және аймақтық соғыстардың күшеюінен туындаған жергілікті халықтарға жасалған қысым нәтижесінде болды. Осы кезеңде Либерияда африкалық құл саудасы белсенді дами бастады. Кейбір Кру топтары көршілері тарапынан құлдыққа сатылды, бірақ Крандар және Либерияның басқа да жағалау тұрғындары көбінесе батыс құл саудасында жергілікті делдалдар ретінде жұмыс істеді. Көптеген Кру құлдыққа түсуден гөрі өлімді таңдады.
The Krahn arrived in an area of Liberia previously known as the "Grain Coast" as part of early 16th century migrations from the northeast and what is now Ivory Coast. This migration occurred due to pressure on local populations resulting from the emigration of ethnic groups from western Sudan after the decline of medieval empires, as well as an increase in regional wars. At the time, the African slave trade was becoming more prominent within Liberia. Some Kru subgroups were sold into slavery by their neighbours, but it was more common for the Krahn and other coastal peoples in Liberia to serve as local traders, brokering deals within the Western slave market. Many Kru committed suicide rather than face enslavement.
Либериядағы азаматтық соғыстар
1970 жылдардың аяғында Либерияда америкалық либериялықтар мен Толберт үкіметіне қарсы наразылықтардың күшеюіне байланысты, жергілікті тайпа мүшелері ұйымдастырған әскери төңкеріс болды. 1980 жылдың 12 сәуірінде төңкеріс жемісті аяқталды, нәтижесінде Крахн этносының өкілі және төңкеріс ұйымдастырушыларының бірі – мастер-сержант Сэмюэл Кенион Доу билікті басып алып, Либерияның алғашқы жергілікті басшысы және мемлекет басшысы болды. Крахн тайпасынан шыққан басшының саяси аренадағы маңызды рөлі арқасында, бұрын кемсітілген Крахн тайпасы енді Либерия үкіметінде жақсырақ өкілдік етілді. Тейлорға қарсылығы мен бұрынғы үкіметке, сондай-ақ ULIMO сияқты көтерілісшіл топтармен байланысы болғандықтан, Тейлор Крахн тайпасына қарсы репрессиялық шаралар қолданды. 1998 жылы Тейлор өзінің саяси қарсыласы, бұрынғы соғыс лорды Рузвельт Джонсонды өлтіруге тырысты, бұл Монровияда қақтығысқа әкеп соқты, оның барысында және соңында жүздеген Крахн қаза тауып, тағы да жүздеген адамдар Либериядан қашып кетті. Осы оқиға екінші Либерия азамат соғысының басталуына ықпал етті. 2003 жылы Крахн тайпасының мүшелері Тейлорға қарсы "Либериядағы демократия үшін қозғалыс" (MODEL) атты көтерілісшіл топты құрды. Бұл топ екінші азамат соғысы аяқталғаннан кейін жасалған бейбіт келісімнің шарты бойынша таратылды.
During the late 1970s, Liberia faced heated civil unrest in which opposition to the Americo Liberian and Tolbert government led to a military coup, organized in part by indigenous tribal members. The tension culminated in coup on April 12, 1980, in which Master Sergeant Samuel Kanyon Doe, a member of the Krahn ethnic group and leader of the group involved in the coup, seized power, becoming Liberia's first native leader and head of state. With a Krahn leader serving as a key political figure, the once disparaged Krahn were now more prominently included in Liberia's governing body. Because of their opposition to Taylor and their affiliation with the previous regime and with rebel groups like ULIMO, Taylor initiated a crackdown against the Krahn. In 1998, Taylor attempted to murder one of his political opponents, the former warlord Roosevelt Johnson, causing clashes in Monrovia, during and after which hundreds of Krahn were massacred and hundreds more fled Liberia. This event was one of the factors that led to the outbreak of the Second Liberian Civil War. In 2003, members of the Krahn tribe founded a rebel group, the Movement for Democracy in Liberia (MODEL), opposing Taylor. The group disbanded as part of the peace agreement at the end of the second civil war.
Мәдениет
Либерияның крандары бастапқыда аңшылар, балықшылар және фермерлер болды, дәстүрлі түрде күріш және маниок өндірісіне баса назар аударды. Көптеген крандар қоныстанған аймақтардың жай дамуы немесе дамудың тоқтап қалуы көптеген жас крандарды Монровия сияқты жерлерге көшіп кетуге мәжбүр етті. Либериядағы крандар сияқты, Уи дәстүрлеріндегі аң аулау мен егін шаруашылығы дамуға келмей қалды, ал соңғы жылдары көптеген адамдар алмаз кеніштерінде және каучук плантацияларында жұмыс істеуге мәжбүр болды. Ертедегі крандардың саяси ұйымдары Либерия мен Кот-д’Ивуарда дәстүрлі түрде орталықтандырылмаған болып келді.
Liberia's Krahn were originally hunters, fishermen and farmers, traditionally focusing on rice and cassava production. Slow or failing development of regions with many Krahn settlers led many of the younger Krahn generations to migrate to areas such as Monrovia. Like the Krahn in Liberia, the Wee traditions of hunting and farming have become unsustainable, and in more recent years many have taken work in diamond camps and on rubber plantations.]] Early Krahn political organizations were traditionally decentralized in both Liberia and Ivory Coast.
Дін
Көптеген Кран халқы заттардың рухы немесе жаны бар деп сенеді (анимизм). Ақсаяқ жағалауындағы Ви халқы да табиғи әлем "орман рухтарынан" тұрады деп санайды.
Many Krahn people believe that objects have spirits or souls (animism). The Wee of Ivory Coast also believe that the natural world is made up of "bush spirits."
Тіл
Крахн тілі – Нигер-Конго тілдер тобындағы Кру тілдерінің бірі. Көптеген Кру тілінде сөйлейтін тайпалар ағылшын тілін екінші тіл ретінде қабылдағанмен, соңғы зерттеулер Кру тілінде әлі де көптеген либериялықтар сөйлейтінін көрсетті. Кру тілдерінің ішінде бірнеше кіші топтар бар, ал Шығыс және Батыс Кру тілдері тайпалық тілдердің алғашқы маңызды бөлінісін ұсынады. Крахн Батыс Кру тілінің Уи кіші тобына жатады. Кейбір ғалымдар Шығыс және Батыс Крахн тілдері арасындағы айырмашылықты атап көрсетеді, Шығыс нұсқалары көбінесе Либерияның солтүстік-шығысында, ал Батыс Крахн тілі Гранд Геде округінің және Кот-д’Ивуардың барлық аймақтарында қолданылады. 2020 жылғы мәліметтер бойынша Либерияда шамамен Шығыс Крахн тілінде сөйлейтін адам болды, Либерияда оған қосымша Батыс Крахн тілінде сөйлейтін адамдар және 1993 жылғы бағалау бойынша Кот-д’Ивуарда адам болды.
The Krahn language is one of the Kru languages in the Niger–Congo language family. Although many Kru speaking tribes have adopted English as their second language, recent studies have shown that Kru is still spoken by many Liberians. Within the Kru languages there are several subcategories, with Eastern and Western Kru offering the first significant division of tribal language breakdowns. Krahn falls under the Western Kru, Wee subgroup. Some scholars further denote a difference between Eastern and Western Krahn, with Eastern variations typically spoken in northeast Liberia and Western Krahn spoken throughout Grand Gedeh County and Ivory Coast. As of 2020, there were approximately Eastern Krahn speakers within Liberia, with an additional Western Krahn speakers in Liberia and, according to a 1993 estimate, in Ivory Coast.