Кіріспе

Британдық Хокинс класындағы ауыр крейсер HMS Effingham Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік флот үшін салынған бес ауыр крейсердің бірі болды. Ол соғыс кезінде аяқталмаған, соғыс аяқталғаннан кейін 1918 жылы құрылыс өте баяу жүргізілді. 1925 жылы кеме аяқталып, Шығыс Үндістан станциясына тағайындалды. 1932 жылы ол еліне оралып, келесі төрт жыл бойы резервтік флоттың флагманы болып тағайындалды. Эффингем 1937-1938 жылдары қайта қаруландырылып, жаңғыртылды, содан кейін бұрынғы рөлін қайтадан бастады. 1939 жылы қыркүйекте Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Эффингем Солтүстік патрульге тағайындалды, бірақ ауыр қозғалтқыш проблемалары келесі алты айдың көп бөлігін жөндеуде өткізді. Кеме кемежайға сапар шегіп, Канадаға алтын баллондарды тасымалдайтын және қысқа уақытқа Солтүстік Америка мен Батыс Индия станциясына тағайындалатын. 1940 жылдың басында ұзақ уақытқа созылған жөндеуден кейін Эффингем Норвегия науқаны кезінде одақтас әскерлерді қолдады, негізінен неміс позицияларын бомбалады және жағалаудағы әскерлерге теңіздік оқпен қолдау көрсетті. 18 мамырда Бодёға әскерлер мен заттарды тасымалдай отырып, кеме навигациялық қатеге байланысты жағаға соғып, суға батқан. Екіпаж ешбір зардапсыз эвакуацияланды, ал крейсерді сүйемелдеуші эсминецтен шыққан екі торпеда жойды. Соғыстан кейін оның апаттан құтқарылған, тек кейбір кішігірім қалдықтары қалды.

Дизайн және сипаттама

Хокинс класының крейсерлері ашық мұхитта коммерциялық рейдтерді аңшылыққа шығаруға арналған, бұл үшін оларға ауыр қару-жарақ, жоғары жылдамдық және ұзақ қашықтық қажет болды. Эффингем кемесі 184 метр ұзындықта, 20 метр арқалықта және тереңдікте 6 метр су астында болды. Кеме (стандартты жүктеме) және терең жүктемеде ығысты. Эффингем кемесі отындық маймен жабдықталған. Хокинс класының кемелерінің негізгі қару-жарағы - 7 Mk VI пулеметтері. Олар ортаңғы желіде бес пушкамен орналастырылды, олардың төртеуі суперструктураның алдыңғы және артқы жағында, бесінші пушка төртінші палубада, ал соңғы екеуі артқы түтікпен қатар қанатты пушкалар ретінде орналастырылды. Олардың зениттік жиынтығы үш Mk V және екі фунттан тұратын екі пушкадан тұратын. Mk V-дің екі пулеметінің негізгі мачтаның түбінде, ал үшінші пулемет төрттен бір палубада орналастырылды. Екі фунттан тұратын ұшақ түтікшелердің арасына орнатылған. Кемелерге сондай-ақ, әр жағында су астында және су үстінде орналасқан алты 21 дюймдік (533 мм) торпеда түтігі орнатылған. Эффинхэмс қарулары механикалық Mark III Дрейер атыс басқару үстелімен басқарылатын. Ол үш табанды мачтаның басындағы нүктелеу төбесінің астына орнатылған артиллериялық директордағы 5 метрлік далёкометрдің деректерін қолданды. Сондай-ақ кемеге 4 метрлік қашықтық өлшегіш құрылғысы орнатылған. 1937-1938 жылдары кеменің барлық қарулары алынып тасталды, сонымен қатар оның су асты торпеда түтіктері алынып тасталды. Алдыңғы суперструктура мен көпір екі суперстрельщик триода алдыңғы және артқы екі суперструктурада тоғыз 6 дюймдік қаруды орналастыру үшін қайта құрылды. Олардың ең жоғары биіктігі +30°, қару-жарақтардың қашықтығы болды Эффингемнің ұшаққа қарсы қарулануы төрт Mk V қару-жарағына дейін арттырылды және екі фунт Vickers AA пулеметтері үшін үш төрт еселік монтаждаумен ауыстырылды. Оның артқы қазандықтары алынып тасталды және артқы қазандық бөлмесі мұнай резервуарына айналдырылды, бұл оның мұнай сақтауын арттырды және оның қашықтығын арттырды. Екі қазандықты алып тастау оның жалпы күшін азайтты. Бұл E. IV үшін ортаңғы орынды болды. H катапульті мен ұшақтарды басқару краны, бірақ катапульті мен оның Supermarine Walrus ұшу қайығы сол кезде жабдықталмаған.

Құрылыс және мансап

Эффингем, 1587 жылы испандық армаданы жеңген флоттың басшыларының бірі, Эффингемнің Лорд-Адмирал Ховардтың есімімен аталған, Корольдік флотта қызмет еткен оның есімімен аталған жалғыз кеме болды. Кеме 1917 жылы 6 сәуірде Портсмут кеме жасау зауытында салынып, 1921 жылы 8 маусымда іске қосылды. Кеме 1925 жылы шілдеде Капитан Сесил Рейнемен бірге аяқталды. Ол Шығыс Үндістан станциясындағы 4-жеңіл крейсерлік эскадрильяға (LCS) тағайындалды. Капитан Брюс Фрейзер (кейіннен Бірінші теңіз лорды) 1929 жылдың қыркүйегінде кемеге қолбасшылықты қабылдады. Эффингем өкілдері 1930 жылы 2 қарашада Эфиопия императоры Хайле Селассидің таққа отырғызу рәсіміне қатысты. 1932 жылы 14 маусымда кеме қысқа уақытқа Шығыс Үндістан станциясының бас қолбасшысы контр-адмирал Мартин Данбар Насмиттің флагманы болды, бірақ ол 1 қазанда өз туын түсірді және крейсер 4-ші LCS-ге қайта қосылды. 1933 жылдың наурыз-сәуір айларында Бенгал шығанағында круиздік сапардан кейін Эффингем үйіне оралды. 30 шілдеде Вице-адмирал Уильям Мунро Керр оның бортында өз байрағын көтергенде ол Резервтік флоттың флагманы болды. Керрдің орнын вице-адмирал Эдвард Астли Раштон басқарды. 1935 жылы маусымда оның мерзімінен бұрын қайтыс болғаннан кейін 28 маусымда вице-адмирал Джеральд Чарльз Диккенс командалық міндетін қолға алды. Кеме 16 шілдеде король Георг V үшін өткізілген "Күміс юбилейлік флоттың шолу" рәсіміне қатысқан. 1936 жылы 29 қыркүйекте ол жеке кемеге айналды.

Екінші дүниежүзілік соғыс қызметі

3 қыркүйекте британдықтар Германияға соғыс жариялағаннан кейін Солтүстік патрульдің міндеттері Атлантикаға шығуға тырысатын кез келген неміс сауда рейдерлерін ұстап алуды қамтиды. Эффингем 6 қыркүйекте алғашқы патруль кезінде зақымдалған. Ол 3 қазанда Девонпорттың HM Dockyard кемежайына келіп, 9-ға дейін созылатын жөндеу жұмыстарын жүргізді. Кеме алты күннен кейін KJ 3 конвойын сүйрейтін ауыр крейсерді алмастырды, бірақ 25-і күні қозғалтқышты жөндеу үшін Девонпортқа оралуға мәжбүр болды. Қазандықты тазалау 7 қарашаға дейін жалғасты, ол 2 миллион фунт стерлинг алтынмен Канаданың Новая Шотландия штатындағы Галифакске тасымалдауға жүктелген. 10 күннен кейін келгеннен кейін Хаусонды Батыс Үндіс патруліне аға әскери офицер етіп тағайындады, ал Эффингем 24-і күні оңтүстікке қарай Бермудаға, Австралияның жеңіл крейсерімен бірге Кингстон, Ямайка және Галифакс аралығын қарауылдауға кетті. Эффингем тек 3-6 желтоқсанда патрульге қатыса алды, сонда тағы да қозғалтқыштарда проблемалар пайда болды. Кеме Бермудадағы HM Dockyard кемежайсына жөндеуге жіберілді, бірақ қазандық құбырлары ақаулы болып шықты және крейсерге оларды үйде ауыстыру керек болды. Ол ХАК 14 конвойын Атлантика арқылы алып өту үшін 29 желтоқсанда Галифакске қайтып келді. Эффингем Портсмутқа қажетті жөндеулер үшін 1940 жылы 9 қаңтарда келді. Оның қозғалтқыштары алынып тасталып, қазандық құбырлары ауыстырылды; оның "пом-помы" және олардың директорлары осы уақыт ішінде, оның катапульті сияқты орнатылды. Кеме 12 сәуірде Скапа-Флоуға жеткенге дейін әрекетке дайын болған жоқ. Әскери-теңіз флоты Эффингемді R4 жоспарына қатысуға ниеттенді, оның барысында британдық әскерлер Норвегиядағы Нарвикті және Швециядағы Кируна мен Малмбергеттегі темір шахталарын басып алады. 8 сәуірде немістер шабуылға шыққанда британдық жоспар ескірген.

Норвегиялық науқан

17 сәуірде "Эффингем" ауыр крейсермен, авиация кемесіне қарсы крейсермен және бірнеше эсминцтермен бірге Ставангерден ұшақпен байқалған бес неміс эсминцін іздеуге жіберілді. Бұл жалған хабар болды, бірақ кемелер 17-18 сәуірде Ромсдалсфьордтың кіреберісінен шықпады, өйткені британдықтар фьордтың ішіндегі Молде мен Андалснеске әскерлерді түсіре бастады. 1938 жылы U 38 кемесі іске қосылды. 19 сәуірдің таңертеңгісін крейсерге сәтсіз шабуыл жасады. Эффингем және оның серіктері сол күні Скапа-Флоуға оралды. 20-сы күні Норвегиядағы одақтас әскерлердің жаңадан тағайындалған жоғарғы қолбасшысы флот адмиралы Лорд Корк крейсердің бортына өз туын көтерді. Төрт күннен кейін кеме 24-ші күні қарлы дауыл кезінде неміс қол астындағы Нарвикті бомбалаудың тиімсіз әрекетін жасады. 1 және 3 мамырда ол Анкенес және Бьерквик қалаларындағы нысаналарды бомбалауға көмектесті. Эффингем 12-13 мамырда Бьерквиктегі қону үшін командалық кеме болды, Лорд Корк пен француз командирі бригадир генерал (Général de brigade) Антуан Бетхоуарт; генерал-лейтенант Клод Аучинлек де кемеде болды, бірақ тек бақылаушы ретінде. Эффингем сонымен қатар Шетелдік легионның 13-ші жартылай бригадасынан десанттық күштің 750-ге жуық адамын (13e Demi Brigade de la Légion Etrangère) алып, шабуыл кезінде теңіздік оқ-дәрімен қолдау көрсетті. 2-ші батальон, Оңтүстік Уэльс шекарашыларын Анкенестен Харстадқа көшіру мүмкін болған кезде, Аучинлек оларды және 24-ші гвардиялық бригаданың штабын Бодё қорғанысын нығайту үшін жіберуді шешті. Әуе шабуылы қаупі баяу әскер кемелерін пайдалануды болдырмады, сондықтан Әмірлік әскерлерді тасымалдау үшін Эффингемді таңдады. Хаусон 1020 британдық және француз әскеріне қоса крейсерде жеткілікті мөлшерде азық-түлік пен оқ-дәрілер орналастырылмайтынын талап етті, бірақ ол армиямен келіспеді және он Брен-Кэриерге қосымша жүк жүкті болды, бұл кеменің алты және төрт дюймдік қаруларының кейбірін пайдалануға кедергі келтірді. 20-шы крейсерлік эскадрильяның қалған бөлігімен бірге, әуе кемелеріне қарсы крейсерлер Ковентри және Эффингем деструкторларымен бірге 17 мамыр күні сағат 01:00-де Харстадтан кетті. Әуе шабуылы қаупін азайту үшін Адмиралтейство Тьелдсундт тұзағы мен Вестфьорден арқылы өте қысқа жолды пайдаланудан аулақ болды, дегенмен бұл жолдағы орташа жылдамдықты әлдеқайда жоғары етіп, белгіленген сағат 20:00-де келуге және кемені түнде, Люфтваффе шабуылдарынан қауіпсіз жүк түсіруге мүмкіндік берді. Кемелер Бодоға жақындаған кезде Хаусон су асты кемелерінің шабуылы басты арнада жоғары екенін және эскадрилья оның орнына Бликсвер аралы мен Терра архипелагы арасындағы тар боғазды пайдалана алатынын айтты. Эффингемнің аймақтың үлкен масштабтағы картасы болды және Хоусон эскадрильядағы ең үлкен кеме үшін өту мүмкін деп сенді. Ковентридегі эскадрильяның командирі контр-адмирал Джон Вивиан картаның көшірмесін алмады, бірақ келісіп, Эффингемді эскадрильяның жетекші кемесі болуға бұйырды, басқа барлық кемелер оның қозғалысына сәйкес келеді. Матабеле алға шығып, Эхо оң жақтан артта қалып, Эффингем Матабеледен кейін келе жатты. Эскадрон тығыздауға 19:47 шамасында кіргенде, эсминец Факсен шолының су астындағы тасына тиіп, оның порттік винті мен оның тіреуін жыртып алды, бірақ кемеге одан әрі зақым келтірмеді. Бір минуттан кейін Эффингем өзі де жағаға соқты. Оның корпусында үлкен тесіктер пайда болды. Крейсердің күші су басудан тез жоғалып, ол жағадан өтіп, дрейфке ұшырай бастады. Кеме тепе-теңдікке жетіп жатқанмен, Хаусон екіпаж мен жолаушылардың көпшілігін жоғалтып, суға батып кетуі мүмкін деп уайымдады және Эхоға Эффингемді жағалауға шығаруға рұқсат ету үшін оны 20:15 шамасында жағаға сүйретуді бұйырды. Жүкті сүйрейтін кеме көп алға жете алмады, сондықтан Вивиан оны 20: 45-те тастап, крейсерді немістер құтқара алмайтын терең суға батуды бұйырды. Осы уақыт ішінде Эхо барлық жолаушыларды және кеме экипажының 200-ден астам мүшесін алып шықты. 22:10-да ол барлық ерлерді Ковентриге көшіріп, қалған экипаж мүшелерін алып кету үшін Эффингемге оралды. Сол кезде крейсер Скьолдш аралының маңында, Бликсвердің шығысында, судың шамамен бір бөлігінде тұрып қалды. Матабеле кемелері де кейбір адамдарды құтқарып, оларды Каирге көшірді. Кеме Бодден көмек сұраған кемелерді шақырғаннан кейін қайтып оралды, өйткені Ковентриде орын болмады. Екі әуе шабуылына қарсы крейсерлер мен Матабеле сол түні Харстадқа жөнелтілді. Эхо артта қалды, ал Хаусон Бододан шағын кемелер арқылы м...