Кіріспе

Құрама Штаттарда мүгедектер туралы білім беру туралы заң (IDEA) - бұл мүгедектер үшін оқушылардың құқықтарын және олардың ата-аналарының құқықтарын қорғау үшін ережелерді енгізуді талап ететін арнайы білім беру заңы. IDEA барлық оқушылардың тегін және тиісті мемлекеттік білім алуын және осы оқушылардың ең аз шектеулер ортасында білім алуын талап етеді. Студентке қандай ортаның қолайлы екенін анықтау үшін жеке білім беру жоспары (IEP) тобы студенттің күшті жақтарын, әлсіз жақтарын және қажеттіліктерін қарастырады және кез-келген білім беру ортасына орналасудың білім беру пайдасын қарастырады. Заң бойынша топқа оқушының ата-анасы немесе қамқоршысы, жалпы білім беретін мұғалім, арнайы білім беретін мұғалім, жергілікті білім беру агенттігінің өкілі, бағалау нәтижелерін түсіндіруші және қажет болған жағдайда оқушы кіруі тиіс. Мүгедектер үшін қандай ортаның қолайлы екенін анықтау IEP тобының міндеті, бұл әр оқушы үшін әр түрлі болады. IEP мақсаты - оқушының білім алуы үшін LRE құру. Кейбір оқушылар үшін стандартты сыныпқа кіру орынды болуы мүмкін, ал басқа оқушыларға арнайы білім беру сыныптарында толық уақыт болу қажет болуы мүмкін, бірақ көптеген оқушылар осы спектрдің бір жеріне жатады. Оқушылар, сондай-ақ қосымша көмек пен қызметтерді (аудармашы, ресурстық бөлме немесе көшпелі мұғалім сияқты) қажет етуі мүмкін, өйткені олар оқу мақсаттарына жету үшін мүгедектігі жоқ оқушылармен сыныпқа орналасады, бұл ресурстар қажеттілігіне қарай ұсынылады. Мектептер мен мемлекеттік мекемелер мүгедек оқушыларға арналған балама оқу орындарының үздіксіз болуын қамтамасыз етулері қажет. Бұл балама орындарға жеке сыныптар, арнайы мектептер және үйде оқыту кіреді. Бұл мектептердің барлық мүгедек оқушылардың қажеттіліктерін қанағаттандыруға қабілетті екендігін қамтамасыз ету үшін жасалды. Бұл сабақ үнемі толық қамтылу немесе толық бөлек оқу болып табылмайды, бірақ стандартты сыныптар мен баламалы сабақтардың қоспасы болуы мүмкін. ЖОО-ның ең көп таралған төрт түрі - бұл жалпы білім беретін сыныптар, негізгі/инклюзивті сыныптар, арнайы білім беретін сыныптар, мектептен тыс арнайы бағдарламалар. Жалпы білім беретін сыныпта оқушы күні бойы жалпы білім беретін сыныпта болады, оған қосымша көмек, көмекші технологиялар немесе оқу бағдарламасына бейімделу / өзгертулер сияқты қызметтер ұсынылады. Негізгі/инклюзивті сыныпта оқушы күннің бір бөлігін жалпы сыныпта, бір бөлігін арнайы сыныпта өткізеді. Арнайы білім беру сыныптарында оқушы күнді ұқсас қажеттіліктері бар оқушылармен арнайы сыныпта өткізеді. Мектептен тыс арнайы бағдарламада оқушы жеке мектепке, арнайы бағдарламаға немесе тұрғын үй бағдарламасына қатыса алады.

Аутизм

IDEA-ның айтуынша, аутизм - "баланың білім алуына кері әсер ететін, сөйлеу және сөйлеусіз қарым-қатынас жасау, әлеуметтік қарым-қатынас жасау қабілеттеріне айтарлықтай әсер ететін даму кемшілігі". IDEA-да айтылғандай, егер оқушыда аутизм белгілері үшінші туғаннан кейін пайда болса, осы сипаттамаларға сәйкес келетін адам арнайы білім беру қызметтерін ала алады. Аутизм спектрінің бұзылуына байланысты белгілер үш топқа бөлінеді: әлеуметтік қарым-қатынас, мінез-құлық және қарым-қатынас. Жалпы симптомдарға ерекше белгілер, ерекше күнделікті іс-әрекеттер, бұзылушылық мінез-құлық, ерекше қарым-қатынас әдеттері және әлеуметтік қарым-қатынасты түсіну қиындығы жатады. 2015 жылдың күзінде аутизм диагнозы қойылған 6-21 жас аралығындағы оқушылардың 39,7%-ы уақытының 80% немесе одан көп бөлігін жалпы сыныпта өткізді. Бұл көрсеткіш 63,9%-ға жетеді, ал бұл көрсеткіш эмоциялық жағынан ауытқулары бар оқушылардың 47%-ын құрайды.

Құлақ-көрісі

IDEA-ның айтуынша, саңырау-соқырлық "бір мезгілде естіп, көру қабілетінің нашарлауы, сөйтіп, балалардың есту қабілетінің нашарлауы, басқа да даму және білім беру қажеттіліктерінің нашарлауы, сондықтан оларды тек саңырау немесе соқыр балаларға арналған арнайы білім беру бағдарламаларында қамтуға болмайды" деп түсіндіріледі.

Құлағы естімеу

Ең аз шектеулі орта туралы ережеде студенттер "мүгедектігі жоқ әріптестермен" ортада білім алуы керек деп айтылған. Алайда, саңырау оқушылар үшін әдеттегі сынып ең көп қамтылатын немесе ең аз шектеулер болатын орта болмауы мүмкін. Тура мектепте саңырау оқушыға көбірек қолайлы болу үшін кейбір үйлестірулер жасалуы мүмкін, мысалы аудармашылар, саңырау әріптестері мен тіл үлгілері бар негізгі мектепте саңыраулар бағдарламасы немесе CART қызметтері. Алайда бұл әдістер естімейтін оқушылардың бәріне бірдей тиімді бола бермейді. Мүгедектер үшін интернаттар мен күндізгі мектептер әдеттегі МДБ-да жоқ кейбір артықшылықтарды ұсынады, мысалы, саңырау оқушыларды өз жасындағы және есту қабілетінің төмендеуі бар балалармен сыныптарға орналастыру, сондай-ақ әлеуметтік қарым-қатынасты жеңілдету үшін саңыраулармен жұмыс істеуге сертификатталған қызметкерлер. Мүгедектер үшін арнайы білім беру құралдары мен сыныптан тыс іс-шаралар болуы мүмкін. Құлақсыздарды қамтудың үлгісі пайдалы екені дәлелденген зерттеулер. Бір зерттеуде есту қабілеті төмен, естімейтін және есту қабілеті нашар оқушылармен бірге сыныптың болуы есту қабілетін дамытуды жақсартқанын көрсетті. Сондай-ақ, кейбір тесттерде, мысалы, сөздіктерді оқу/түсіну және математикалық мәселелерді шешуде жақсару байқалды. IDEA-да баламалы мектептерде орналасу туралы қосымша бөлім бар. Осы бөлімге арнайы мектептер кіреді. NAD (Елдік саңыраулар қауымдастығы) саңыраулар үшін ең аз шектеулер болатын орта - бұл студенттің әлеуметтік, танымдық және эмоционалдық дамуын ең аз қарым-қатынас пен тілдік кедергілермен қамтамасыз ететін орта. NAD саңырау және есту қабілеті нашар оқушыларды стандартты білім беру орталығына орналастыруды қолдайды, егер орналасу туралы шешім оқушы мен олардың қажеттіліктерін мұқият бағалауға негізделген болса. Олардың пікірінше, студенттерге орналасу және оларға берілетін ресурстар қарым-қатынасқа негізделуі керек және шешім қабылдайтын IEP тобы ым тілінің мәселелері мен саңырау адамдардың қажеттіліктері туралы толық білім алуы керек.

Ақыл-ой қабілеттері төмендер

IDEA-ға сәйкес, ақыл-ой қабілетінің бұзылуы "баланың білім алуына кері әсер ететін, адаптациялық мінез-құлықтағы кемшіліктермен қатар [бір уақытта] жүретін, жалпы ақыл-ой қабілетінің орташа деңгейінен едәуір төмен" деп анықталады.

Бірнеше мүгедектік

IDEA-ға сәйкес, бірнеше мүгедектік "бір мезгілде [бір мезгілде] бұзылулар (мысалы, интеллектуалды мүгедектік соқырлық, интеллектуалды мүгедектік ортопедиялық бұзылу және т.б.) ), олардың үйлесімділігі өте ауыр білім беру қажеттіліктеріне әкеледі, сондықтан оларды тек қана бір кемшілікке арналған арнайы білім беру бағдарламасына орналастыру мүмкін емес. Бұл терминге саңырау-соқыр деген ұғым кірмейді".

Ортопедиялық бұзылулар

IDEA-ның айтуынша, ортопедиялық ақау "баланың оқу қабілетіне кері әсер ететін ауыр ауру" деп анықталады. Бұл терминге "туылғаннан-туылған аномалиядан (туғандағы ақаулар) пайда болған, аурудан (мысалы, полиомиелит, сүйек туберкулезі) пайда болған және басқа да себептерден (мысалы, ми параличи, ампутация, сынықтар немесе контрактураларға әкелетін күйіп-жану) пайда болған ақаулар" жатады.

Басқа да денсаулық бұзылулары

IDEA-ның айтуынша, басқа да денсаулық бұзылулары "күш-қуаттың, өмір сүру қабілетінің, сергектігінің, соның ішінде қоршаған ортаның әсеріне, оқу ортасына қатысты сергектігінің төмендеуіне әкелетін, а) созылмалы немесе жедел денсаулық проблемаларына, мысалы, астма, зейін тапшылығы немесе зейін тапшылығы, диабет, эпилепсия, жүрек аурулары, гемофилия, қорғасынға улану, лейкемия, нефрит [бүйрек ауруы], ревматикалық қызба, серпімді жасушалы анемия және Туретт синдромы сияқты; және б) баланың оқу қабілетіне кері әсер етеді".

Оқу қабілетінің ерекше кемшіліктері

IDEA-ға сәйкес, білім алу қабілеттері шектеулі оқушылар қызмет алушылардың ең көп бөлігін құрайды. Оқу қабілеттері төмен оқушылар көбінесе жалпы сыныптарда оқиды. Жалпы оқу қабілеттері бұзылуының түрлері: дислексия, дискалькулия, дисграфия, есту және көру процестерінің бұзылуы, және сөзбен емес оқу қабілеттері. Ерте араласу барлық мүгедектер үшін пайдалы, бірақ оқу қабілеті нашар оқушылардың көп болуына байланысты ол одан да пайдалы. Оқу қабілеті нашар оқушылардың 80% оқу қиындықтары бар. Егер бірінші сыныпқа дейін көмек көрсетілсе, оқушылардың 90 пайызы әдеттегідей оқи алады. Тоғыз жастан кейін көмекке ие болған оқушылардың 75 пайызы өмір бойы қандай да бір қиындықтарға кезігеді. Оқу қабілеті нашар оқушылар үшін үй-жайлар мен өзгерістер оқу қабілетінің ерекше түріне және оқушының жеке және ерекше қажеттіліктеріне байланысты әр түрлі болады. Оқу қабілеті нашар оқушылар үшін ең аз шектеулер болатын ортаны құрудың кейбір мысалдары: нұсқаулар мен үзінділердің аудио жазбасын ұсыну, мәтінді үлкен қаріппен қамтамасыз ету, мәтін жолындағы сөз санын азайту және оқушыға жазбаша нұсқауларды дауыстап беру үшін арнайы оқырманды тағайындау. Тағы да мысалдарға ауызша жауап беруге рұқсат беру, хатшы болу, жауаптар үшін дауыс жазуды пайдалану және т.б. жатады. Кейбір студенттерге емтихандарды өткізу үшін ұзақ уақыт қажет болуы мүмкін, бөлек емтихан өткізу орындары, алдын ала жазбалар болуы, тек қана қағаз бетіне қара-ақ түстегі жазбалар болуы және т.б. Әр оқушының ерекше қажеттіліктері болады.

Сөйлеу немесе тілдің бұзылуы

IDEA тіл немесе сөйлеу қабілетінің бұзылуын "оқушының оқу қабілетіне кері әсер ететін, сөйлеу қабілетінің бұзылуы, сөйлеу қабілетінің бұзылуы, сөйлеу қабілетінің бұзылуы, сөйлеу қабілетінің бұзылуы сияқты қарым-қатынас бұзылуы" деп анықтайды. Мектептің сөйлеу тілінің патологтары (SLP) мектептің бағалау топтарымен бірге қызмет бастамас бұрын белгілі бір критерийлерге сай келетін оқушыларды анықтау үшін жұмыс істеуі керек. Мектептің сөйлеу тілінің патологтары (SLP) мектептің бағалау топтарымен бірге қызмет бастамас бұрын белгілі бір критерийлерге сай келетін оқушыларды анықтау үшін жұмыс істеуі керек. Соңғы жылдары осындай талаптарға сай келетін студенттердің ауқымы мен ауырлығы айтарлықтай кеңейді. Сөйлеу немесе тілге деген қабілеті нашар оқушы үшін ең аз шектеулі ортаны анықтау кезінде олардың жағдайының ауырлығын ескеру маңызды. Ауыр ауытқулары бар студенттер жеке қызметтен көбірек пайда көретін болса, IDEA сөйлеу тілі қызметінен пайдаланатын студенттер мүмкіндігінше өз құрбыларымен бірге білім алуы керек деп реттейді. Бұл көбінесе оқушымен бірге жалпы сыныпта жұмыс істейтін және жалпы білім беретін мұғалімнің көмегімен жүзеге асырылады. Оқушы сабақта жеке қажеттіліктерін қанағаттандыруы үшін, оқушы сабақта жеке қажеттіліктерін қанағаттандыруы керек. Жоғарыда айтылғандай, ауыр ауытқулары бар оқушылар жалпы сыныптан тыс жеке қызметтен көбірек пайда көруі мүмкін. Жалпы сыныптан тыс шағын топтардағы кездесулер ұқсас кемшіліктері бар немесе қажеттіліктері бар адамдар үшін пайдалы болуы мүмкін. Қоршаған ортаға қарамастан, жалпы оқу бағдарламасында ілгерілеуге ұмтылып жатқанда, студенттің IEP-і әрқашан қарастырылуы керек.

Травматикалық ми зақымдануы

IDEA-ның айтуынша, мидың жарақаттануы "баланың білім алуына кері әсер ететін, оның толық немесе ішінара әрекетке қабілетсіздігіне немесе психоәлеуметтік бұзылуына әкелетін, немесе екеуіне де әкелетін сыртқы физикалық күштің әсерінен миға келтірілген зақым" деп анықталады.

Көру қабілетінің нашарлауы, соқырлық

IDEA-ға сәйкес, көру қабілетінің бұзылуы, соның ішінде соқырлық "көріс қабілетінің бұзылуы, тіпті түзетумен, баланың білім беруіне кері әсер етеді. Бұл сөзге жартылай көру және соқырлық деген екі ұғым да жатады".

Дене тәрбиесі саласындағы ең аз шектеулер

Мүгедектер білім беру туралы заң (IDEA) дене тәрбиесін 3 жастан 21 жасқа дейінгі барлық адамдар үшін маңызды компонент ретінде сипаттайды. Мүгедектер ата-аналары мен студенттер үшін ешқандай шығынсыз IDEA негізінде тиісті білім алу үшін ең аз шектеулер ортасына (LRE) орналастырылуы керек. Мүмкіндігінше мүмкіндігі шектеулі оқушылар жалпы білім беру орталығында мүгедектермен бірге орналасуы керек, бұл мүгедектер мүгедектермен бірдей білім алуын қамтамасыз ету үшін. Студенттің баламалы орналасуы оның IEP-ге және дене шынықтыру іс-әрекетінің талаптарына негізделген студенттің қажеттіліктеріне байланысты. Баламалы орналасу студенттерге басқа жерде орналаспаған студенттер сияқты бірдей байытуды қамтамасыз етуі тиіс.