Кіріспе

Уэльстегі саяси идеология, мемлекет басшысының сайлануын жақтап, Уэльстің республикашылдығы (Gweriniaetholdeb Gymreig) немесе Уэльстегі республикашылдық (Gweriniaetholdeb yng Cymru) - Уэльстің Ұлыбританияның монархиясына қарсы, республикашылдық жүйемен басқаруын жақтап жүрген саяси идеология. Әдетте, бұл идеология тәуелсіз Уэльсті қалыптастыру элементі ретінде ұсынылады, бірақ оны Ұлыбританияның саяси жүйесін реформалаудың бөлігі ретінде де қарастыруға болады, оған мемлекет басшысы ретінде сайланған лауазымды адамды енгізу кіруі мүмкін. Бұл Уэльстің тәуелсіздігімен бірдей емес, бірақ үкімет формасының бір түрі, өйткені Уэльс ағылшын билігінен бұрын жергілікті монархиялар болған, ал көрнекті тәуелсіздік ұйымдарының көпшілігі республикашылдықты ашық қолдамайды. Ал Уэльс жасыл партиясы республиканы қолдайды және референдумда тәуелсіздікті қолдайды.

Уэльстегі жергілікті монархиялар

Орта ғасырларда және Рим империясы Британия аралын тастағаннан бері Уэльсте көптеген монархиялық мемлекеттер болды, әсіресе Гвинед, Поуис және Дьюхьюбарт патшалықтары. Уэльстің ең маңызды патшалық үйі Гвиненд үйі болды, ол 401 жылы басталды және оның филиалдары Аберфрау, Динефур және Матрафал болды. Аңыздардағы Артур патша Уэльстің дәстүрі мен ұлттық әңгімелеріне англосаксондық күштердің басып алуынан кельттердің тәуелсіздігі үшін шайқастары арқылы енген. Уэльстің көптеген басшылары король Артурдың уэльс халқын құтқару және Англияға қарсы көтерілістерді басқару үшін мессиялық оралуын атап өтті. Уэльстің бірігуі уақыт өте келе әртүрлі патшалықтар арасында өзгерді, соның ішінде Англияның Англо-норман патшалығы, ол 11 ғасырдың аяғынан бастап оңтүстік Уэльсте жерді иеленді. Гвинендтің Ұлы Льюэллин 1216 жылы Уэльс княздігіне Уэльс князі атағымен Абердифи кеңесінде Уэльсті ресми түрде біріктірді. Уэльс принсі атағы патшаға бағынышты ретінде қолданылмаған (қазіргідей), бірақ римдік императорлық princeps атағын шақыру үшін. Кейбір жергілікті уэльстік ақсүйектер ағылшын жаулап алғаннан кейін Уэльсте бірнеше билік немесе мәртебелі лауазымдарды ұстап тұруды жалғастырды. Оуэн Глиндюр Матрафал әулеті мүшесі ретінде Уэльсті және Уэльстің тәуелсіз княздігін қайтадан бекітті 14001409. Уэльстік Тюдорлар Пенминдр Глиндрді қолдаған көрнекті патшалық үй болды, содан кейін Генри VII Розалар соғысын жеңгеннен кейін ағылшын монархтары болды.

Уэльстегі ағылшын монархиясының билігі

13 ғасырда Уэльстің соңғы ханзадасы Льюэллинді Англияның Эдуард I келісімге мәжбүр етті, ол Льюэллиннің өз билігін тек Гвинендке қайтарып алуын көрді. 1282 жылы Льюэллин Буйлт-Уэллс маңындағы Цилмериде қолдау жинауға тырысқанда, Эдуардтың сарбаздарының бірі өлтірді. Лливелиннің ағасы Даффид ап Груффид Уэльстегі әскерге қысқа уақыт жетекшілік етті, бірақ ол тұтқындалып, кейін Эдуардтың қолынан асылып, сүйреп, төрт бұрышты етіп өлтірілді. Жеңіс кезінде Уэльсте ағылшын билігіне қарсы көтерілістер болды. Соңғы және ең маңызды көтеріліс 1400 - 1415 жылдардағы Глиндюр көтерілісі болды, ол қысқа уақытқа тәуелсіздікті қалпына келтірді. Оуэйн Глиндюр 1404 жылы Макинллетте Уэльс князі деп жарияланған және 1405 жылы Харлехта екінші парламент өткізген алғашқы Уэльс парламенті (Сенед) өткізді. Глиндвар көтерілісінің жеңілісінен кейін және тәуелсіздіктің қысқа мерзімінен кейін 1999 жылы Уэльстің заң шығарушы органы Уэльстің Ұлттық жиналысы ретінде қайта құрылды, ол 2020 жылы Senedd Cymru / Уэльс парламенті деп қайта аталды. XVI ғасырда Тюдорлар әулетінің королі Генрих VIII (Уэльс тектес патшалық үйі) және ағылшын парламенті Уэльстегі заңдарды, сондай-ақ "Одақ актілері" деп аталатын Уэльсті Англия Корольдігіне толықтай қосып, заңдарды қабылдады.

20 ғасыр

Уэльстік республикашыл қозғалысының негізін қалаушы Клифф Бере 1950 жылдардың басында "Англияның короны әлі де ағылшынның билік ету тетігінің маңызды бөлігін құрайды, ол барлық түстердегі саясаткерлерді ағылшынның коронының пайдалылығын Ұлыбританияның кельт ұлттарына билікті сақтау құралы ретінде пайдалануға дайын деп айыптайды" деп мәлімдеді. 1969 жылы Уэльс принсі Чарльздің инвиститурасы Уэльс ұлтшылдарының қатаң қарсылығын көрді, инвиститурадан бұрын жағдай "Үкімет полициясы мен Уэльстің жастары арасындағы ашық соғысқа жақын" деп сипатталды. Уэльстік социалистік республика қозғалысы - 1979 жылы Уэльстің тәуелсіз және социалистік тәуелсіз республикасын құру үшін үгіт-насихат жүргізген референдумнан кейін пайда болған қысқа мерзімді саяси топ. Ағылшындық McCarthy инди-поп тобының "Charles Windsor" әнін 1994 жылғы Life Becoming a Landslide EP-де Уэльстің Manic Street Preachers рок тобы шығарған. Ол Чарльздың биліктен шығарылуын сипаттайтын сөздерді қамтиды.

21 ғасыр

Уэльстің ең ірі тәуелсіздік жақтауындағы партиясы Plaid Cymru және Gwlad бейтарап ұстанымға ие және тәуелсіздік алғаннан кейін Уэльстегі монархияның болашақ мәртебесі туралы референдум өткізуді ұсынады. Plaid Cymru партиясының бірқатар республикалық мүшелері мен қолдаушылары бар, соның ішінде бұрынғы партия жетекшісі Лианн Вуд бар. Бетхан Сайед М.С. 2019 жылы Сенат мүшелерінің патшайымға адалдық ант беруіне болмайды, оның орнына Уэльс халқына адалдық, адалдық және қызмет ету антын беруге рұқсат етілуі керек деп мәлімдеді. 2021 жылдың қыркүйегінде қысым тобы Республика монархияны жоюды талап ететін бүкіл Ұлыбританиядағы билбордтарды жаппай қаржыландырды. Уэльстегі Абердар, Суонси және Кардифф қалаларында "Уэльске ханзада қажет емес" деп Уэльс және ағылшын тілдерінде жариялаған билбордтар пайда болды. Уэльс жасыл партиясы Уэльс тәуелсіздік алған жағдайда Уэльс республикасын қолдайды. Партия егер Уэльстің тәуелсіздігі мәселесі бойынша референдум өткізілсе, онда Уэльстің тәуелсіздігін қолдайтынын мәлімдеді. Propel және Sovereign Wales монархия немесе тәуелсіз Уэльстегі болашақ мемлекет басшысы туралы ұстаным ұстамайды, ал Socialist Party Wales "Уэльстің социалистік федерациясының бөлігі ретінде социалистік Уэльсті, Англия, Шотландия және Ирландияны" қолдайды.

2022 жыл

Уэльстің бірінші министрі Марк Дрейкфорд Уэльстегі мемлекет басшысы туралы болашақта талқылаулар болатынын, бірақ "бұл аптада" королева үшін аза тұту кезеңінде емес екенін мәлімдеді. Британ монархына қарсы наразылық білдірген наразылық білдірушілердің аз бөлігі Кардиффте Карл III патшалық билікке кіруін жариялаған іс-шараларға қатысты. Карл Кардифф қасына келген кезде, Бетхан Саид бастаған кәсіподақтар, Тәуелсіз Уэльс үшін лейбористер және теңдік қорғаушылар монархияға қарсы үнсіз наразылық білдіреді. CNN телеарнасы Уэльсті Чарльздің сапарына ең "қастық" ел деп сипаттады. Бір кісі: "Біз үйімізді жылыту үшін күресіп жүрміз, ал сіздердің парадтарыңызға ақша төлейміз", - деді. Патша Чарльз "о" деп үшкүрінді де, бұрылып кетті. Сол кезде ол кісі: "Біз сіз үшін жылына 100 миллион фунт төлейміз, ал не үшін?". Кардифф қамалының сыртындағы наразылық білдірушілер "Монархияны жою", "Азамат бағынбайды", "Демократия енді" деген сөз тіркестерін қамтитын баннерлерді ұстады. Уэльстің орта және батыс аймағындағы Сенат мүшесі Сефин Кэмпбелл қазіргі "көпшілікке қамтылатын" және "сараптамалық" қоғамда "бізге монархия қажет пе" деп сұрады. Уэльстік академик, бұрынғы халықаралық футболшы және спорттық басқарушы Лора МакАллистер монархия туралы былай деді: "Мен республикашылмын, бірақ шын айтсам, бұл менің басымдықтарым тізімінде өте төмен. Мен өз ұлтымның өкілі болу үшін тұқым қуалайтын билік иесін таңдамаймын, бірақ мен кедейлік, білім және климаттың өзгеруі туралы осы жеке пікірталасқа қарағанда көбірек ойлаймын".

Уэльс ханзадасы

Принц Чарльздың 1969 жылы тағайындалуы Уэльсте "көп жағдайда жылы қабылданады", бірақ рәсімге дейінгі күндері наразылық акциялары да болды. Көптеген Уэльстік ұйымдар мен жеке тұлғалар бұл оқиғаға қарсы болды, соның ішінде Даффид Иван, Эдвард Миллвард, Cofia 1282 ("1282 есте сақтау") және Уэльстік тіл қоғамы. Инвеститура күні бірнеше наразылық білдірушілерді тұтқындады. Содан бері Уэльстегі басқа да көрнекті ұйымдар мен тұлғалар Уэльс принсі атағына тоқтатуды талап етті. Бұл 2006 жылы Уэльс принсі атағын жою үшін референдум өткізуді шақырған Plaid Cymru депутаты Адам Прайс. Уэльстік актер Майкл Шин 2017 жылы OBE-ге оралды, сондықтан ол атақты тоқтату үшін науқан жүргізе алды. Карл III 2022 жылдың 8 қыркүйегінде таққа отырғанда, Лорд Даффид Элис Томас БАҚ-қа Уэльс принсі атағының "конституцияда ешқандай мәні жоқ" екенін және тоқтатылуы мүмкін екенін айтты. Бірнеше күн ішінде титул принц Уильямға берілсе, қарсылық тағы да көтерілді. "Республика" атты науқан тобы "Уэльске ханзада қажет емес" деген жарнама тақталарын қою үшін 25 000 фунт жинады. "Уэльс принсі" атағын жоюға шақыратын петиция ашылды, оған 35 000-нан астам қол қойылды. Бірінші министр Марк Дрейкфорд, Адам Прайс, Джейн Доддс және YesCymru пікір алмасу мүмкіндігі бар екенін мойындады немесе Уэльстің шешімі болуы мүмкін екенін айтты. 6 қазанда Гвиненд кеңесі, Карлдің тағайындалған жергілікті билігі, "Уэльс принсі" атағына қарсылық білдіруді және Уэльсте тағы бір тағайындауға қарсылық білдіруді дауыс берді.

Қоғамдық пікір

2019 жылы UnHerd тапсырған Focaldata сауалнамасы Уэльстегі британдық патша отбасына қолдау көрсету ("Мен патша отбасының билігін жалғастыруды қатты қолдаймын") Суонси-Ист қаласында 40% -ға (21% қарсы) және Монтгомери-Шайрда 61% -ға (18% қарсы) ең төмен екенін көрсетті. Уэльс үшін жалпы сандар жоқ. YouGov-тың соңғы сауалнамасы 2022 жылдың наурыз айында өткізілді. Сауалнамада Уэльстегі 3041 адамнан монархияға қатысты пікір сұралды, оның 55% монархияны қолдайды, ал 28% сайланған мемлекет басшысын артық көреді (66,3% -ға қарсы 33,7% -ды қоспағанда, білмейтін / екіжақты). 2022 жылдың ақпан айында Omnisis компаниясының сауалнамасы 52% монархияны жақтап, 48% қарсы екенін көрсетті. 2022 жылдың мамыр айында Omnisis компаниясының сауалнамасы монархияны 57% қолдап, Уэльсте 43% қарсы екенін көрсетті, бірақ үлгіні Уэльсте 42 адам ғана қабылдады.