Кіріспе

Перу президенті 2011-2016 жылдар аралығында Оланта Мосес Хумала Тассо (оˈanta mojˈses uˈmala ˈtaso; 27 маусым 1962 жылы туған) - Перу саясаткері және бұрынғы әскери офицер, 2011-2016 жылдар аралығында Перу президенті болды. Бастапқыда ол социалистік және солшыл ұлтшыл болған, бірақ президент болған кезінде неолиберализмге және саяси орталыққа ауысқан деп саналады. Этнокацеристтік қозғалысқа қатысы бар көрнекті саяси отбасында туған Хумала - атақты кечуа еңбек заңгері Исаак Хумаланың ұлы. 1981 жылы Перу армиясына кірген Хумала ақырында подполковник дәрежесіне ие болды. Әскери қызметте болған кезінде ол солшыл террорлық топқа қарсы ішкі қақтығыста және көршілес Эквадормен болған Cenepa соғысында шайқасты. 2000 жылдың қазан айында Хумала өзінің режимі соңғы күндері президент Альберто Фухимориге қарсы сәтсіз төңкеріс жасауға тырысты; 2011 жылғы Перу жалпы сайлауында ол екінші турда Кейко Фухимориді азшылықпен жеңді. Мүмкін радикалды саясаттың қауіп-қатерін жою үшін Хумала өзінің өкілеттігін орталықтықтарды өзінің кабинетіндегі лауазымдарға таңдау арқылы бастады. Хумаланың танымалды емес президенттік билігі оны және оның саяси ықпалды әйелі Надин Хередианы қоршап тұрған сыбайлас жемқорлық жанжалдарымен ерекшеленді. Экологтар Хумаланың тау-кен саясатын қатты сынға алды және ол тау-кен компанияларын ұстап тұру туралы сайлау алдындағы уәдесін бұзды деп мәлімдеді. 2017 жылы Хумаланы Перу билігі жемқорлықпен айыптаған. Хумала 2021 жылғы президенттік сайлауда саяси қайта оралуға тырысты, бірақ 13 орынға ие болып, дауыс берудің тек 1,5% -ын алды.

Балалық шағы, отбасы, білім

Хумала 1962 жылы 27 маусымда Перудің Лима қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Исаак Хумала, кэчуа ұлтынан, еңбек заңгері, Перу Коммунистік партиясының мүшесі Қызыл Отан, Этнокацериста қозғалысының идеологиялық жетекшісі. Оллантаның анасы - Елена Тассо, Перуде 19 ғасырдың соңында құрылған ескі итальяндық отбасынан. Ол Антауро Хумаланың ағасы, ол 17 полиция қызметкерін 3 күн бойы ұрлап, оның 4-ін Андауалас көтерілісінде өлтіргені үшін 25 жыл түрме жазасын өтеп жатыр. Оның партиясы Перу үшін одақ 2020 жылы бұрынғы президент Мартин Вискараны және профессор Улисес Хумаланы жоюға қатысы бар. Хумала Перуде дүниеге келді және француз Перу мектебінде оқыды. Әскери мансабын 1980 жылы ағасы Антауро сияқты (бір жыл бұрын) Чоррильос әскери мектебіне түскеннен кейін бастады. 1983 жылы Америка мектебінде (SOA) кадеттер курсында оқыды. 1984 жылы 1 қаңтарда "Пукара мен Маркавалдің батырлары" класының құрамына еніп, артиллерия лейтенанты дәрежесін алды. 1997 жылы ESAN Graduate School of Business-те бизнес-әкімшілік мамандығы бойынша PADE дипломын алды. 2001 жылы Ұлттық қорғаныс саласындағы Жоғары ұлттық зерттеулер орталығында (CAEN) магистратураны, ал 2002 жылы Перудің Католиктік понтификалық университетінде саясаттану саласында магистр дәрежесін аяқтады.

Әскери мансап

Әскери мансабында Хумала соңғы 20 жылдағы Перудегі екі ірі қақтығысқа: көтерілісші Shining Path ұйымына қарсы шайқасқа және 1995 жылы Эквадормен болған Cenepa соғысына қатысты. 1991 жылы капитан дәрежесінде Хюмала Тинго-Марияда, Хуанукода "Шырақтайтын жол" саптарымен күресті, ал 1995 жылы Эквадормен шекарадағы Ценепа соғысында қызмет етті.

2000 жылғы көтеріліс

2000 жылдың қазан айында Хумала Токепалада көптеген жемқорлық жанжалдарына байланысты президент болған соңғы күндері Альберто Фухимориге қарсы көтеріліске шықты. Көтерілістің басты себебі - Перуден Панамаға баспана іздеп қашып келген бұрынғы барлау қызметінің бастығы Владимиро Монтесиностың ұсталуы. Монтесиностың оралуы Фухимори үкіметінде оның әлі де көп билігі бар деген қорқыныш тудырды, сондықтан Хумала және тағы 40 -қа жуық перуандық сарбаз өздерінің жоғары әскери қолбасшысына қарсы көтерілді. Хумаланың көптеген адамдары оны тастап кетіп, оған 7 сарбаз ғана қалды. Көтеріліс кезінде Хумала перуандық "патриоттарды" бүлік шығаруға шақырды. Оның шақыруына ағасы Антауро бастаған 300-ге жуық бұрынғы сарбаз жауап берді. Бұл көтеріліс Перу халқының кейбір симпатиясын тапты, ықпалды оппозициялық La República газетінде ол "Перудағы көпшіліктен айырмашылығынша, батыл және шешімді" деп аталды. Сондай-ақ, газет оқырмандарынан Оланта мен оның адамдарына мақтау хаттары көп болды. Осыдан кейін армия көтерілісшілерді тұтқындауға жүздеген сарбаз жіберді. Дегенмен, Хумала мен оның адамдары бірнеше күннен кейін президент Фуджимори биліктен шығарылып, Валентин Паниягуа уақытша президент болып тағайындалғанға дейін жасырынған. Ақырында, 10 желтоқсанда екі бауырлас та бас бостандығынан айырылып, Лимаға жеткізілді, онда олар елдің екінші сот аймағына берілді. Процесс басталғанда, бүлік, бүлік шығаруға және басшыны қорлауға айып тағылды. Адвокат Хавьер Валье Риэстра Хумала үшін рақымшылық жасауды өтінді, олар "заңсыз және тоталитарлық үкіметке қарсы көтеріліс құқығын" қолданды деп мәлімдеді. 2000 жылдың 21 желтоқсанында Конгресс оларға сұралған рақымшылықты берді, ол көтеріліске қатысқан әскери және азаматтық қызметкерлерге таратылды және Хумалаға әскери қызметке қайта оралуға рұқсат берілді.

Фудзимориден кейінгі режим

Ол Парижге, содан кейін Сеулге әскери атташе ретінде 2004 жылдың желтоқсанына дейін жіберілді, ол мәжбүрлі түрде зейнеткерлікке шықты. Оның мәжбүрлі түрде зейнеткерлікке шығуы 2005 жылы қаңтарда ағасы Антауро Хумала бастаған Андауайланың этнокацеристтік көтерілісіне себеп болды деп күтілуде. 2002 жылы Хумала Перудің Католиктік понтификалық университетінен саяси ғылымдар магистрі дәрежесін алды.

2006 жылғы президенттік сайлау науқаны

2005 жылдың қазан айында Хумала Partido Nacionalista Peruano (Перу Ұлттық партиясы) партиясын құрды және 2006 жылы Перу үшін одақ (UPP) қолдауымен президенттікке үміткер болды. Перудің БҰҰ-ның бұрынғы Бас хатшысы және UPP-тің негізін қалаушы елші Хавьер Перес де Куэльлар 2005 жылы 5 желтоқсанда баспасөзге Хюмаланың партияның президенттік кандидаты ретінде сайлануын қолдамағанын айтты. Ол 1995 жылы UPP президенттікке кандидат болғаннан кейін UPP-мен ешқандай байланыс жасамағанын және сондықтан 2006 жылғы сайлауда партияның президенттікке кандидаты ретінде Хумаланы таңдауға қатыспағанын айтты. Кейбір айыптаулар бойынша, ол 1992-1993 жылдары Мадре-Мианың орманды аймағындағы әскери базаның командирі болған кезде "Капитан Карлос" ("Капитан Карлос") атты әскери атымен азаптауларға ұшырады. Оның ағасы Антауро Хумала 2006 жылы Хумаланың өз қызметі кезінде осындай есімді қолданғанын мәлімдеді. Хумала Хорхе Рамоспен сұхбаттасып, өзінің Капитан Карлос деген псевдониммен жүргенін мойындады, бірақ басқа сарбаздар да сол есіммен жүргенін және адам құқықтарын бұзуға қатысы бар екенін жоққа шығарды. 2006 жылдың 17 наурызында Хумаланың науқаны кейбір дау-дамайларға ұшырады, өйткені оның әкесі Исак Хумала: "Егер мен президент болсам, оған (Абимаэль Гусманға) және "Жұлдызды жолдың" басқа да тұтқынға алынған мүшелеріне рақымшылық жасайтын едім" деді. Ол Тупак Амару революциялық қозғалысының жетекшісі Виктор Полайға және MRTA-ның басқа да басшыларына рақымшылық жасау туралы осындай мәлімдеме жасады. Бірақ Олланта Хумала сайлау науқаны кезінде отбасының радикалды мүшелерінен аулақ болды. Осыған орай, 21 наурызда Хумаланың анасы гомосексуалдарды атуды талап еткен мәлімдеме жасады. Олланта Хумаланың ағасы Улисес Хумала сайлауда оған қарсы тұрды, бірақ өте кішігірім үміткер деп саналды және сайлауда 14-ші орынға шықты. 2006 жылдың 9 сәуірінде Перуде ұлттық сайлаудың бірінші туры өтті. Хумала 30.62% дауыс жинап, бірінші орынға шықты және дереу 4 маусымда сайлаудың екінші кезеңіне 24.32% дауыс жинаған Алан Гарсиямен кездесуге дайындалды. Апрель айының соңғы аптасында Хумала Апристаның көрнекті қаласы Трухильода сайлауалды науқан өткізді. Мамыр айында ол Аякучо департаментіне, содан кейін Пуно қаласына барды. 9 мамырда ол Боливия президенті Эво Моралеспен шекара маңындағы Копакабана қаласында кездесіп, жоғарыда аталған президенттің қолдауына ие болды. Перудің Оланта Хумалаға қарсы түрлі бұқаралық ақпарат құралдары белгілі бір уақытта канариялық журналист Рамон Перес Альмодовар екінші турда президент сайлауына үміткерге кеңес беретінін көрсетті, бұл журналисттің өзі мойындағанмен, ол бұл айыпты жоққа шығарды. 2006 жылы 20 мамырда, Алан Гарсия мен Оланта Хумала арасындағы алғашқы президенттік пікірсайыстың алдындағы күні, Перудің бұрынғы барлау қызметінің басшысы Владимиро Монтесиностың адвокаты Монтесиностың Хюмаланың 2000 жылғы 29 қазандағы Фухимори үкіметінің қарсы көтерілісін бастағанын, оның Перуден қашуын жеңілдету үшін жемқорлық жанжалдарына байланысты екенін мәлімдеген. Монтесинос бұл "арс, алдау мен манипуляциялау операциясы" деп айтқан. Хумала айыптауларға дереу жауап беріп, Монтесиносты Гарсияның Aprista партиясымен бірлесіп, оның кандидатурасын әлсірету ниетімен жұмыс істеген деп айыптады. Хұмаланың "Мен осы мәлімдемелерге ашуымды білдіргім келеді" деген сөздері келтіріледі. Ол "Олланта Хұмаланың атына кір келтіретін мәлімдемелерден кім пайда көреді? Олар Алан Гарсияға пайдалы екені анық". Монтесинос өзінің адвокаты арқылы бұқаралық ақпарат құралдарына жіберген басқа бір хабарламасында Хумала Куба президенті Фидель Кастро мен Венесуэла президенті Уго Чавестің АҚШ-қа қарсы "асимметриялық соғыста" "саяси пеш" болғанын мәлімдеді. Монтесинос Хумаланың "жаңа идеолог немесе саяси реформатор емес, ол - құрал" екенін айтты. 2006 жылдың 24 мамырында Хумала 4 маусымда өтетін сайлаудың екінші кезеңіне сайлаушылардың алдауы мүмкін екендігі туралы ескертті. Ол UPP жақтастарын "сайлау кестесі кезінде бізден дауыс ұрланбасын" деп, сайлау бақылаушылары ретінде тіркеуге шақырды. Хумала бірінші турда сайлауда алаяқтық орын алғанын айтып, оңшыл Ұлттық бірлік партиясының кандидаты Лурдес Флорес журналистерге "сайлауда емес, сайлау үстелінде жеңілгенін" айтты. CPN радиосының сұрағына жауап бергенде, Хумала "Менде дәлел жоқ. Егерде менің дәлелім болса, мен сайлау жүйесіне кінәлілерді дереу айыптайтын едім". Алан Гарсия Хюмаланың "алдамшылыққа зарлағанын" ...

Сайлаудан кейінгі кезең

2006 жылдың 12 маусымында Хумаланың вице-президенттікке үміткері және Перу одағының (UPP) конгрессмені болған Карлос Торрес Каро, УПП фракциясы Хумаламен келіспеушіліктерден кейін партиядан бөлініп, Торрес "құрылысшы оппозиция" деп атаған нәрсені құруға болатынын мәлімдеді. Бұл екі топтың бөлінуіне Хұмаланың солшыл партияларды Конгресстегі негізгі оппозициялық партия болу үшін UPP-мен одақ құруға шақыруы себеп болды. Хумала Перу Коммунистік партиясының Қызыл Отан және Жаңа солшыл қозғалысының өкілдерімен кездесті. Хумала оппозиция "Гарсияның сайлаудағы уәделерін орындауын қамтамасыз ету үшін жұмыс істейтінін" мәлімдеді және 2006 жылдың 28 шілдесінде Гарсияның инаугурациясына бойкот жасамайтынын тағы да мәлімдеді. 2006 жылдың 16 тамызында Перу прокуратурасы Хумалаға қарсы адам құқықтарын бұзу, оның ішінде Сан-Мартинде қызмет еткен кезінде "Жастырғыш жол" партизандарына қарсы күштеп жоғалту, азаптау және өлтіру сияқты айыптар бойынша айып тақты. Хумала айыптауларды жоққа шығарып, "саяси қуғын-сүргін құрбаны" болғанын айтты. Ол бұл айыптауларды "Алан Гарсияның әкімшілігі оның билігіне кез келген баламаларды бейтараптандыру үшін ұйымдастырды" деді.

2011 жылғы сайлау

Хумала 2011 жылы 10 сәуірде Перуде өткен жалпы сайлауда қайтадан үміткер болды. Оның кандидаты бірінші вице-президент Марисоль Эспиноза, екінші вице-президент Омар Чехаде болды. Бұл сайлау үшін ол "Гана Перу" сайлаушыларының альянсын құрды, ол қазірдің өзінде бар Перу ұлттық партиясы. Кейін ол Перу коммунистік партиясы, Социалистік партия, Революциялық социалистік партия, Социалистік дауыс саяси қозғалысы және Лима барлық саяси қозғалысының маңызды секторы сияқты бірнеше солшыл партиялармен саяси келісімге қол қойды. 10 сәуірде өткен бірінші турда Хумала жалпы жарамды дауыстардың 31,72% -ын алып, бірінші орынға шықты. Ол жарамды дауыстардың 50%-дан астамын ала алмағандықтан, кандидат Кейко Фудзиморимен екінші турға өтті, ол 5 маусымда өтті. 19 мамырда Сан-Маркос ұлттық университетінде және көптеген перуандық зиялылар мен суретшілердің қолдауымен (оның ішінде Марио Варгас Льоса да бар) Оланта Хумала "Демократияны қорғау келісімін" қол қойды. Ол елдегі негізгі табиғи ресурстардың байлығын бөлу үшін әділдікке негізделген негіздеме құруға көмектесуге, елдегі шетелдік инвестицияларды және экономикалық өсімді сақтау мақсатында кедей көпшіліктің жағдайын жақсартуға көмектесуге ниеттенген солтүстік орта көшбасшысы ретінде науқан жүргізді. 5 маусымдағы сайлаудың екінші кезеңіне қатысқанда, ол қарсыласы Кейко Фудзиморимен статистикалық теңдікте болды. Ол Перудің 94-ші президенті болып 51,5% дауыспен сайланды. Сайланудан үш күн өткен соң Хумала Бразилия, Уругвай, Парагвай, Аргентина, Чили, Боливия, Эквадор, Колумбия, АҚШ, Венесуэла, Мексика және Кубаның мемлекет басшыларымен кездесу үшін Латын Америкасына сапар шегеді.

Төрағалық (2011-2016 жж.)

Оллантаның президент болып сайлануы туралы хабардан кейін Лима қор биржасы ең үлкен құлдырауды бастан кешірді, бірақ кейіннен ол Хумаланың кабинетінің тағайындалған адамдарының жарияланысынан кейін тұрақталды, олар орташа және сабақтастыққа сәйкес деп бағаланды. Алайда, оған Алан Гарсиядан "сумен қамтамасыз ету, егін егу және аң аулау алаңдарына кен өндіру, ағаш кесу және мұнай мен газ өндіру арқылы келтірілген зиянға жергілікті топтардың наразылығынан туындаған даулардың уақыт бомбасы" мұра болып қалды. Ол "кедей және құқығынан айырылған" перуандарға қарқынды дамып келе жатқан ұлттық экономикада үлкен үлес қосуды уәде еткенмен, оның "өзгерістер мандаты - бұл орташа өзгерістер мандаты" деп қарастырылды; оның орташалығы "ортодоксальды" кабинетке тағайындалған адамдарда және инвесторлардың құқықтарын, заңның үстемдігін және конституцияны құрметтеуге арналған Киелі кітапқа берген антында көрініс тапты. Ол 2011 жылдың 28 шілдесінде ант берді. Үгіт-насихат кезінде "әлеуметтік ықпалдастық" деген сөздерді қолдану мақсатында оның премьер-министр Соломон Лернер Гитис бастаған үкіметі әлеуметтік бағдарламаларының тиімділігін үйлестіру үшін даму және әлеуметтік ықпалдастық министрлігін құрды. Лернер Гхитис кейін 2011 жылдың 10 желтоқсанында қызметінен кетті, оның орнын Оскар Вальдес Данкуарт алды. 2012 жылдың 23 шілдесінде Хуан Хименес Мэйор бір жылдан аз уақыт ішінде үшінші рет жаңа министрлік кабинетінің президенті болды. 2013 жылдың 24 шілдесінде үш жаңа министрдің тағайындалуымен (Өндіріс және әлеуметтік қамту бойынша Моника Рубио Гарсия, Сыртқы сауда және туризм бойынша Магали Силва және Мәдениет бойынша Диана Альварес Кальдерон) Перу тарихында алғаш рет министрлік кабинет құрастыруда гендерлік теңдікке қол жеткізілді (9 ерлер мен 9 әйел, премьер-министрден басқа). 2013 жылдың 31 қазанында Сан-Мартин аймақтық үкіметінің президенті болып қызмет еткен Сесар Вильянуэва Хумала үкіметінің Министрлер кеңесінің төртінші президенті болып ант берді. 2014 жылдың 24 ақпанында бесінші министрлік кабинетке Рене Корнехо төрағалық етті, ол сол кезге дейін Тұрғын үй, құрылыс және санитарлық тазалық министрі қызметін атқарған болатын. Екі сәтсіз әрекеттен кейін, бұл кабинет ақыры 17 наурызда өткен сессияда Конгрессте сенім білдірді. 2014 жылдың 22 шілдесінде Рене Корнехо отставкаға кетті, оның орнына Ана Джара Веласкес келді, ол сол кезге дейін Еңбек және жұмыспен қамтуды қолдау министрлігінің басшысы болды, бұл қызметті билік басындағы конгрессмен Фредди Отарола Пенаранда қолға алды. Осы өзгерістердің арқасында президент Хумаланың алтыншы кабинеті ант берді. 2015 жылдың 30 наурызында Конгресс премьер-министр Ана Жара мен оның бүкіл кабинетін 72 дауыспен жақтады, 42 қарсы және 2 дауыспен дауыс бермеді. Мұндай жағдай 1963 жылдан бері орын алған жоқ, ол кезде парламент Хулио Оскар Трельес Монтес басқарған кабинетті айыптап отырды. Жараға қарсы дәлел ретінде Ұлттық барлау басқармасының (DINI) саясаткерлер, бизнесмендер мен журналистерді бақылауы қолданылды. Педро Катериано 2015 жылдың 2 сәуірінде Жараның орнын бас министрлікке ауыстырды. Бастапқыда ол социалистік және солшыл ұлтшыл болып саналған, бірақ президент болған кезінде неолиберализмге және саяси орталыққа ауысқан деп саналады. 2006 жылы президент сайлауына үміткер болған және 2011 жылы жеңіске жеткен кезде, Хумала Латын Америкасындағы және Оңтүстік Америкадағы басқа да қызғылт толқын басшыларымен тығыз байланыста болды. 2011 жылы билікке келгенге дейін ол Американың бірнеше елдерін аралап, Перу мен Боливия Конфедерациясын қайта біріктіру идеясын білдірді. Сондай-ақ, Бразилия, Колумбия, АҚШ және Венесуэлаға барды.

Даулар

2016 жылдың ақпан айында Перу президенттік жарысының ортасында Бразилияның Федералды полициясының баяндамасында Хумала Бразилияның құрылыс компаниясы Odebrecht-тен тағайындалған қоғамдық жұмыстарға айырбастау үшін пара алған деп айыпталды. Президент Хумала бұл сөздерді жоққа шығарып, бұқаралық ақпарат құралдарына бұл туралы сөз айтудан аулақ болды.