Кіріспе
Хорват тарихшысы, саясаткері, публицист және заңгер Иво Пилар (19 маусым 1874 3 қыркүйек 1933) - хорват тарихшысы, саясаткері, публицист және заңгері, хорват геосаясатының атасы деп саналады. Оның "Оңтүстік славян мәселесі" атты кітабы - оңтүстік славян геосаяси мәселелеріне арналған маңызды еңбек.
Ivo Pilar (19 June 1874 – 3 September 1933) was a Croatian historian, politician, publicist and lawyer, considered the father of Croatian geopolitics. His book The South Slav Question is a seminal work on the South Slav geopolitical issues.
Ерте мансап
Пилар Загреб қаласында дүниеге келді, ол жоғары мектепті бітірді. Ол Венада заңгерлік оқуды аяқтады және Париждегі беделді Ecole de Droit-те дәріс оқыды. Ол хорват модернизмі идеологтарының бірі болды және 1900 жылдан кейін Сильвие Страхимир Кранжчевич бастаған хорват жазушылары тобына қарады. Ол Парижден Венаға оралып, темір зауыты корпорациясында хатшы болып жұмыс істеді. Содан кейін ол Ұлттық банктің хатшысы болған Сараевоға кетті. Ол очерктер мен мақалаларды Kranjčević's Nada және Загребтегі әдеби журналдарда жариялады, онда ол Корольдік соттың үстеліне жұмысқа орналасты. 1905 жылы Тузлаға барып, жеке заңгерлік практикасын ашқан. 1920 жылға дейін Тузлада тұрып, күшті құқықтық және хорваттық патриоттық іс-әрекетті дамытты. Босния мен Герцеговинадағы жағдайларды, әсіресе хорват халқының жағдайын зерттей отырып, ол хорваттар Босния мен Герцеговинадағы мүдделерін қорғау үшін күштірек болуы керек деп сеніп, саясатқа белсене араласты. Ол Иосип Штадлер және хорваттар одағы (Сараево, 1908) атты кітапшасын шығарды, оған дін қызметкерлері қарсылық білдірді және ол мен Врхбосна архиепискобы арасында саяси алауыздық тудырды. Өзінің брошюрасында Пилар католик дінінің Босния мен Герцеговинадағы хорваттардың ұлттық болмысын сақтауда ерекше рөл атқарғаны сөзсіз, бірақ ол халықтың мүддесі мен шіркеудің ұйым ретінде белгілі бір айырмашылықтары бар деп сенді. 1910 жылы ол хорват халық одағын құрды, ол саяси тұрғыдан сергек хорват католиктерін оятып, оларды келе жатқан маңызды оқиғаларға дайындауға тырысты. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол әлі де Тузлада еді. Көптеген хорваттар жек көрінетін Австро-Венгрия монархиясының таралуын асыға күткен кезде, Пилар хорваттардың бірегейлігі үшін бұл жалғыз кепілдік екенін және ел реформалануы керек, бірақ жойылмауы керек деп ескертті. Ол "Дүниежүзілік соғыс және хорваттар" атты эссе жариялады. Хорват халқын соғыстың аяқталуына дейін бағыттауға тырысу 1915 жылы Загребте доктор Юрчич деген псевдониммен. Ол хорват саяси элитасының қазіргі оқиғаларға араласпай, сербтердің бастамашылықты қабылдауына жол беріп отырғанына, хорват халқының дүниежүзілік соғыстағы күресі мен бағдарламасының мақсаттарын нақтылап тұжырымдамаға алмағанына сенімді болды. Бұл эссе оқырмандардың жақсы білетінін таныды, сондықтан 1917 жылы екінші басылым болды. Монархияның Транслеитандық бөлігіндегі оқиғалар Пилардың қалауы мен сенімдеріне қайшы келе бастады, сондықтан ол 1918 жылы Сараевода 32 беттен тұратын кітапша жариялады. Ол "Хорватия жерлерінің саяси географиясы" деп аталды. Геосаяси зерттеулер Хорватия геосаяси негізін қалады. Пилар оның тарихи маңызын білген, өйткені ол былай деді: Бізде хорват әдебиетінде осындай саяси географияға қатысты ешқандай жұмыс туралы ешқандай ақпарат жоқ. Осылайша, бұл эссе біздің әдебиеттің осы саласында өзінің алғашқы түрі болып табылады. Бұл очеркте Пилар Хорватия жерлері 1908 жылдан бастап, яғни Босния мен Герцеговинаны Австрия-Венгрияның аннексиялағанынан бастап, Хорватияның өмір сүруіне кепілдік беретін және "бүгінгі хорватия жерлері бұрын-соңды болмағандай гүлденген" бір күшті мемлекетке қосылғанын атап өтті.
Оңтүстік славяндар мәселесі
Екі очерк те Пиллардың "Оңтүстік славян мәселесі" атты үлкен еңбегіне дайындық ретінде жазылған. Пилар оны Л. В. Сюдланд деген псевдониммен жазды. Неміс тіліндегі толық түпнұсқалық атауы: L. v. Südland, Die südslawische Frage und der Weltkrieg. Жалпы проблемалардың шолу бейнесі (Оңтүстік славян мәселесі мен дүниежүзілік соғыс. Бүкіл проблеманың баяндалуы). Ол 1918 жылы Венада басылып шыққан. Екінші басылым (осы басылым Венада да жарық көрді), Пучектің (төменде қараңыз) хорват аудармасына кіріспеде айтқандай, қатты цензура болды, өйткені XIX ғасырда Хорват жерлерінде Австрия саясатын осындай адал, бірақ формалды түрде жұмсақ сынға сол кездегі Австрия үкіметі рұқсат бермеді. Пилар кітапты неміс тілінде жазды, өйткені ол оны неміс тілдік аймағына, әсіресе австриялық оқырмандарға, сонымен қатар соғысқа ұшыраған монархияның әскери және саяси орталарына арнады. Оңтүстік славян мәселесінде Пилар растық детерминизмге үлкен мән берді, хорваттар "норд арий" деп аталатын нәсілдік және мәдени мұрамен анықталды, ал сербтер "балқандық романдық влахтармен" "араласқан".
Кітаптың қабылдануы
Алайда кітапқа қызығушылық күткеннен төмен болды. Дегенмен, Пючек айтқандай, алдын алу мақсатында ол тәркіленді. Хорват саясаткерлері мен зиялылары сербтермен болашақ одаққа бел буғандықтан, одан да аз қызығушылық танытты. Алғашында бұл кітап автордың ісіне ықпал ете алмады. Бірақ бұл жұмыс оңтүстік славян мәселесі бойынша сербтер мен оңтүстік славян одағының басқа да промоутерлері бірден мойындады, өйткені кітап хорваттарды олардың құлдырауына әкелетін мемлекеттерге кірмеу туралы ескертті. Олар оның көшірмелерін Венада және монархияның басқа қалаларында сатып алып, оларды жоюға тырысты. Осы себепті ол басылғаннан кейін көп ұзамай библиографиялық сиректікке айналды.
Хорват тіліне аударма
Сербтер, хорваттар және словендер патшалығы құрылғаннан кейін кез келген кітаптың жаңа басылымы қиындыққа ұшырады. Пучектің хорват тіліне аудармасының алғашқы екі бөлімі 1928 жылы Миле Старчевич пен Рикард Флогел редакциялаған Hrvatska mladica жастар журналында жарияланды, бірақ аудармашының айтуынша, "6 қаңтардағы диктатура Hrvatska mladica және осы аударманы тоқтатты". Кітаптың үшінші неміс басылымы 1944 жылы Загребте цензураланған екінші басылымның барлық кемшіліктерімен басылды. Ол ақыры хорват тіліне 1943 жылы, үшінші неміс басылымынан бір жыл бұрын, сонымен бірге аталған барлық қателермен аударылды. Оны еңбекқор оңтүстік славян сарапшысы Федор Пучек аударды, баптап, түсініктеме берді және Matica hrvatska баспасынан жариялады. Екі жылдан кейін, 1945 жылы Пучекті коммунистік режим жазасыз өлтірді. Хорватия тіліндегі екінші басылым (1990) тек бірінші басылымның қайта басылымы.
Цитаталар
Hrvatima oteše današnju zapadnu Srbiju, nekadašnju Duklju, a jedna od glavnih sila koja je dovela do današnjeg rata (Prvi svjetski rat S. T.), jest zagriženo nastojanje Srba, da Hrvatima konačno otmu i Bosnu i Hercegovinu [Сербтер] хорваттардан қазіргі заманғы Батыс Сербияны, яғни ежелгі Доклеаны алды, және бүгінгі соғысқа әкелген негізгі күштердің бірі - сербтердің үздіксіз іздеуі, ақыры, Босния мен Герцеговинаны хорваттардан тартып алу.
[The Serbs] took from the Croats modern day western Serbia, that is ancient Doclea, and one the main forces that brought to today's war [First World War] , is the continuous seeking of the Serbs, to finally snatch away both Bosnia and Herzegovina too from the Croats.
Кейінгі жылдар және өлім
1920 жылы Пиллар Загребке көшіп келді. Ол енді саясатта белсенділік танытпады. Адвокат болып жұмыс істеген кезінде ол жазуын жалғастырды. 1921 жылы ол Милан Шуффлаймен және басқа да Құқықтар партиясының мүшелерімен бірге бас сатқындық үшін жасалма саяси сот процесінде Хорватиялық комитетпен, сол кезде Венгрияда орналасқан хорват ұлттық ұйымымен байланыс орнатқаны үшін сотталды. Оны сотқа алып келді. Қылмысы дәлелденбегеніне қарамастан, Пиллар екі айға түрмеге қамалып, бір жылға шартты түрде босатылды. Бұл эссе жарияланғаннан кейін көп ұзамай Пиллар өз үйінде өлтірілген күйінде табылды. Белградтағы баспасөз бұл өз-өзіне қол жұмсау деп мәлімдеді, бірақ оның пәтерінің ашық терезесі және Пилар ешқашан қару ұстамағандығы оның өлімін күмәнді етті. Тіпті бүгінге дейін оның өлімі туралы екі теория бар: біріншісі, Пилар Югослав диктатурасынан қатты күйзеліп, өзін-өзі өлтірді; екіншісі, оны 1931 жылы Милан Шуффлай сияқты басқа хорват ұлтшыл жазушылары сияқты серб құпия агенттері өлтірді. Пилар Мирогой зиратында жерленген. 1997 жылы Загребтегі Әлеуметтік ғылымдар институты оның есімімен аталды.