Кіріспе

Томислав Ладан (25 маусым 1932 – 12 қыркүйек 2008) – хорват эссешісі, сыншысы, аудармашысы және романисі. Ладан Сербияның Иванжица қаласында дүниеге келді, ал қалыптасу жылдарын туған Босния мен Герцеговинада (Травник, Бугойно) өткізді, онда Сараеводағы Философия факультетін бітірді. Сол кезде сербтер басымдығы болған босниялық мәдени өмірде, кейде өте айқын хорваттық өзіндігіне байланысты тұрақты жұмыс таба алмағандықтан, Ладан жеке репетитор, аудармашы және журналист ретінде үздіксіз жұмыс істеді – оған дейін хорват әдебиетінің көрнекті өкілі Мирослав Крлежа Загребтегі Югославия лексикографиялық институтында жұмысқа орналастырғанша. Ладан осы институттың директоры және сегіз тілдегі салыстырмалы сөздіктің бас редакторы болды. Ладан хорват тіліндегі қарғыс сөздер, адам мәдениетін анықтайтын сөздердің этимологиялық мағыналарымен ойнайтын ауқымды полиграфия, Құдайдан бастап жаһандануға дейін (Riječi, "Сөздер") және ортағасырлық рухани мәдениеттің нюанстары (Parva medievalia) сияқты алуан түрлі салаларды қамтитын бірнеше эсселер жинағын жазды. Ладанның жалғыз романы – «Босански грб» («Боснияның елтаңбасы») (1975) – Раблезиандық тілдік той және Орталық Босниядағы хорваттардың тарихи тағдыры туралы зерттемелердің үйлесімі ретінде жазылған постмодернистік туынды. Төрт он жылдан астам уақыт бойы сыншы болған Ладан хорват, серб және босния тілдерінде жазылған барлық туындыларды қарастырды, оның сын-ескертпелері кейде сынға ұшырағандарды қынжырды. Т.С. Элиот, Эзра Паунд және Фрэнк Кермодтың ізбасары Ладан деконструкционистерге (Деррида) немесе Фукоға көп көңіл бөлмеді, оларды құрғақ және сүректі деп санады. Оның ең жақсы сындық эсселерінде Уильям Фолкнер және Роберт Мусил сияқты жазушылардың шығармалары да талданды. Ладан грек, латын, ағылшын, неміс, швед және норвег тілдерінен де көрнекті аудармашы болды.