Кіріспе
Оңтүстік Австралияның аборигендік тілі Адняматханха тілі (/'ɑːd/n/j/ə/m/ʌd/ə/n/), сонымен қатар юра нарвала және басқа да атаулармен танымал, ал Куяни, сонымен қатар Гуани және басқа да нұсқалары ретінде танымал, Австралияның аборигендік тілдері. Олар Оңтүстік Австралиядағы Адняматханха және Куяни халықтарының дәстүрлі тілдері, Флиндерс тауларының батысында және Флиндерс тауларының батысында. 2016 жылғы Австралия халық санағының мәліметтері бойынша, Адняматханта тілінде сөйлейтін 140 адам бар, бұл оны жойылып бара жатқан тілге айналдырады. 1975 жылдан бері Куяни тілінде сөйлейтін адамдар тіркелмеген. 2020 жылдың қараша айында тілдің алғашқы екі тілді сөздігі жарық көрді. Ақымақ құрттың аты Адняматханнан шыққан.
The Adnyamathanha language (pronounced /'//ɑː//d//n//j//ə//m//ʌ//d//ə//n//ə/), also known as yura ngarwala and other names, and Kuyani, also known as Guyani and other variants, are two closely related Australian Aboriginal languages. They are traditional languages of the Adnyamathanha of and the Kuyani peoples, of the Flinders Ranges and to the west of the Flinders respectively, in South Australia. As of the 2016 Australian census, there were around 140 speakers of Adnyamathanha, making it an endangered language; there have been no speakers of Kuyani recorded since 1975. The first bilingual dictionary of the language was published in November 2020. The name of the witchetty grub comes from Adnyamathanha.
Жіктеу
Р. М. В. Диксон адняматхан мен гуяниді бір тіл ретінде жіктесе, Этнолог, Глоттолог және АИАТСИС оларды бөлек тілдер ретінде қарастырады, L10: Адняматхан
Дауыс берушілер
Адняматхан тілінде сөйлейтін адамдардың саны туралы бағалаулар өзгеріп отырады, бірақ бұл өте қауіпті тіл. Оутс (1973) мәліметінше, 30 ғана адам сөйлейді, Шмидт 1990 жылы 20 адам, 1996 жылғы Австралия санағында 127 адам, ал 2016 жылғы санақта 140 адам сөйлеген. Канберралық лингвист және "Флиндрлер аймағының арманы" кітабының авторы Дороти Тунбридж 1980 жылдары осы аймаққа барған. Екеуі де тілдің білімін арттыруға көп үлес қосты, бірақ екеуі де жергілікті тілдерде сөйлейтіндерге белгілі барлық сөздерді жазбады. 2020 жылдың қараша айында әр тілден және әр тілге аударылған алғашқы екі тілді "Аднияматхана" / ағылшын тіліндегі сөздік және грамматика жарық көрді. Терренс Коултард пен оның әйелі Жозефина құрастырған 400 бетті Адняматхана мәдениетінің нұсқаулығы мен тіл кітабында мәдени тәжірибелердің, әндер (муда), Адняматхана туыстық жүйесі мен әлеуметтік тарихының сипаттамалары бар. Терренс, адняматханта тілінде сөйлейтін адам, 40 жыл бойы мәдениет пен тіл туралы ақпарат жинады, бұл Шебек пен Тунбридждің бұрынғы жұмысына негізделген. 19 ғасырдағы ағылшын ботаник Джон Линдли оны Capparis mitchelii деп атаған.
Фоналогия
Аджжаматанха мен Гайанидің дыбыстық инвентаризациясы бірдей.
Тарих
Гуани тілінде сөздің бастапқы аялдамалары сақталған, ал Адняматханада осы позицияда аялдамалар жүйелі түрде жойылған. Бұрынғысы болды, бұрынғысы және, мүмкін, сондай-ақ болды, ал бұрынғы мүлдем жоғалып кетті.