Кіріспе

Ресей Азамат соғысындағы армия / фракция Ақ армия немесе Ақ гвардия (Блая гвардия / Белая гвардия), сонымен қатар ақтар немесе ақ гвардияшылар (блогвардейцы / белогвардейцы) деп аталады, Ресей Азамат соғысы кезінде ақ қозғалысының және большевиктерге қарсы үкіметтердің қарулы құралымдарының жалпы атауы болды. Олар Кеңес Одағының Қызыл Армиясына қарсы соғысты.

Тарих

"Ақ" атауы Революцияға дейінгі тәртіптің ақ символдарымен байланысты, ол Француз революциясы кезінде пайда болған, ал Қызыл гвардия жасақтарының, кейіннен Қызыл армияның атауымен қарама-қайшы. Ресейде алғаш рет "Ақ гвардия" атауын фин полициясының 1906 жылы революциялық қозғалысқа қарсы күрес үшін құрылған жасақтары үшін қолданды. Олардың мүшелері жеңінде ақ бинт киген; алайда бұл Ресей Азамат соғысы кезінде Ақ армиямен тікелей байланысы жоқ. Ақ әскерлер бірнеше түрлі топтардан құралған, олар тәуелсіз жұмыс істеді және бір идеологияны немесе саяси мақсатты бөліспеді. Олардың басшылары консервативті немесе орташа деңгейдегі генералдар мен саяси көшбасшылар болды, әрқайсысының әртүрлі мақсаттары мен оларға жетудің жоспарлары болды, және бұл әскерлердің көпшілігі өз әрекеттерін үйлестірмеді. Әрқайсысында командалық тізбек, сондай-ақ жеке мүшелері әртүрлі болды, Бірінші дүниежүзілік соғыстың тәжірибелі ардагерлерінен бастап жаңа еріктілерге дейін. Ақ гвардияшылар қызылдармен тікелей күресуден басқа, сондай-ақ Махновцы, жаппай өлім жазаларына қатысып, жаппай өлім жазасына ұшыраған, соның ішінде одақтас шетелдік интервенттерге көмек көрсеткен (мысалы, 1919 жылы Ивановка ауылында жапон армиясы мен ақ гвардияшылар партизандардың большевистік жасақтарына қарсы күрес барысында 257 бейбіт адам қаза тапты). Ақ террор кезінде қаза тапқандардың жалпы саны большевиктердің қызыл террорынан айтарлықтай аз, ол большевиктердің басшылары қасақана ұйымдастырған және басқарғандықтан, оның аналогтарынан күрт ерекшеленді. Коммунизмнің қара кітабында Николас Верт қызыл және ақ террорларды салыстырып, біріншісі большевик үкіметінің ресми саясаты екенін атап өтті: большевиктердің террор саясаты жүйелірек, жақсы ұйымдастырылған және бүкіл әлеуметтік таптарға бағытталған. Оның үстіне, ол азамат соғысы басталғанға дейін ойланып, жүзеге асырылған болатын. Ақ террор ешқашан мұндай жүйеге енгізілген емес. Бұл іс әрқашанда бақылаудан тыс болған бөлімшелердің жұмысы болды және ресми түрде әскери командалықпен рұқсат етілмеген шараларды қабылдады, ол көп жетістікке жетпей, үкімет ретінде әрекет етуге тырысты. Егер Деникин өзі айыптайтын погромды есепке алмасақ, ақ террор көбінесе әскери қарсы тыңшылық күштер ретінде әрекет ететін полицияның жазалау сериясы болды. Чека мен Республиканың ішкі қорғанысы әскерлері - бұл мүлдем басқа тәртіптің репрессияның құрылымдалған және күшті құралы болды, ол большевиктік режимнің ең жоғары деңгейінде қолдау тапты. Алайда, ақ террордың жалпы санын анықтау қиын, себебі бірнеше әкімшіліктер рөлін ойнады және тәртіпсіз, тәуелсіз антибольшевистік күштердің зорлық-зомбылығы. Тарихшы Рональд Суньи антисемиттік шабуылдардың басым бөлігін Ресей Азамат соғысы кезінде яһудилерге қарсы жасалған зұлымдықтардың 17% -ын ақ әскер жасағанын атап өтті. Сюни ақ террордың құрбандары қызыл террордан асып түсетінін, сонда да антисоветтік зорлық-зомбылық пен еврейлер арасында болған қырғынды қоса алғанда, өлім-жітімге ұшырайтынын айтты.

Еріктілер және Дон әскері

Қазан төңкерісінен кейін тұтқындалған генералдар Лавр Корнилов, Антон Деникин, Сергей Марков және басқалар бас қолбасшы Николай Духониннің босатуынан және бұқаралық топтың оны өлтіруінен бұрын босатылды және Донға атаман Алексей Калединге барды. Дон аймағы Кеңес өкіметінен бас тартып, "ұлт көлемінде танылған үкіметтің қалыптасуына дейін" тәуелсіздік жариялады. Бірінші Ақ Армияны Михаил Алексеев "Алексеев ұйымы" деп атады. Офицерлер ерікті түрде жұмысқа алынды. Осы ұйымның мүшелерінен еріктілер армиясы құрылды. Оған генералдар Алексей Каледин мен Лавр Корнилов қосылды. Үш айдан кейін, 1918 жылы сәуірде Дон әскерінің қорғаныс кеңесі Дон армиясын құрды. 1918 жылдың мамыр айында Дроздов бригадасы Румын майданынан еріктілер армиясына қосылды. Донға келгендердің арасында қоғам қайраткерлері де болды. Борис Савинков, Социалистік революциялық ұрыс ұйымының бұрынғы басшысы, Волонтерлік армияның жанындағы Отан мен бостандықты қорғау одағын ұйымдастырған. Әскери басшылар мен казактар оның келуіне өте теріс қарады. Алексеев ұйымына алғаш қосылғандардың бірі Василий Шульгин болды, кейіннен ол Деникиннің басшылығымен арнайы жиналыстың мүшесі болды.

Халық армиясы

1918 жылы 8 маусымда көтерілген ақ чехтар Самараны басып алды. Сол күні полковник Николай Галкиннің қолбасшылығымен Халық армиясы құрылды. Оны 1918 жылы большевиктер бас тартқан Құрылтай жиналысы мүшелерінің комитеті құрды. 9 маусымда полковник-лейтенант Владимир Каппель әскерге келгеннен кейін келесілер құрылды: 1-ші ерікті Самара эскадрильясы, капитан Стафьевскийдің кавалерия эскадрильясы, капитан Вырипаевтың Волжская ат батареясы, ат барлау, бүлікші команда және экономикалық бірлік. Бірліктерді құрғаннан кейін Каппель әскерлері 11 және 12 маусымда Сызран мен Ставропольді басып алды. 10 шілдеде Халық армиясы большевиктер басып алған Сызранға қайтадан кіріп, оларды Симбирскке қайтарып жіберді. Бірнеше күннен кейін Каппельдің отрядтары Симбирскті басып алды және одан бірнеше бағытта алға жылды: Сызрандан Вольск пен Пензаға дейін, Симбирсктен Инза мен Алатырға дейін және Волганың жағалауымен Кама сағасына дейін. Қазанды басып алғаннан кейін Халық армиясы қайта ұйымдастырылды. Волга майданы Станислав Чечектің қолбасшылығымен құрылды. Ол бірнеше топқа бөлінді: Симбирск, Қазан, Хвалинск, Уфа, Николаев, Орал казак әскерлері және Орынбор казак әскерлері. Каппель Нижний Новгородты басып алуды ұсынды. Ол қаланың басып алынуы большевиктердің Берлиндегі Германия кайзерімен қосымша келісімдерге қол қою жоспарларын бұзады деп болжады, өйткені ол оларды "Ресейдің қалтасынан" ақшадан айырады. Алайда, командалық және чехтар бұл жоспарлардан бас тартып, резервтер жетіспейтіндігін айтып отырды. Бастапқыда Батыс Сібір еріктілер армиясы деп аталды. 1918 жылдың маусым айынан желтоқсан айына дейін Сібір армиясының штабы бүкіл Сібірдің ақ қозғалысының бас штабы болды. 1918 жылдың тамызында Архангельсктегі Солтүстік аймақтың Жоғарғы басқармасы Солтүстік аймақтың әскерлерін құрды, кейде оны Солтүстік армия деп атайды (генерал Родзянконың Солтүстік армиясымен шатастырмау керек). 1919 жылы қаңтарда Дон және ерікті әскерлері Ресейдің оңтүстігіндегі Қарулы Күштерге біріктірілді. 1919 жылы маусымда Эстония армиясынан шыққан Солтүстік корпустың орыс офицерлері мен сарбаздарынан Солтүстік армия құрылды. Бір айдан кейін армия Солтүстік-Батыс деп аталды.

Ресей армиясының бірігуі

1918 жылы 14 қазанда соғыс министрі Александр Колчак Омскке келді. 1918 жылы 18 қарашада ол Ресейдің Жоғарғы билеушісі деп жарияланды, сонымен қатар Ресейдің барлық құрлық және теңіз күштерінің жоғарғы қолбасшылығын қабылдады. Ол ақ қозғалыстың күштерін айтарлықтай қайта ұйымдастырды және 1918 жылы 23 қыркүйекте оның бірыңғай орыс армиясына бірігуін жүзеге асырды. 4 қарашада Колчак Ресей үкіметінің құрамына енді. Ресейдің Жоғарғы Билеушісі ретінде адмирал Колчакты Ресейдің оңтүстігінде және батысында, сондай-ақ Сібір мен Қиыр Шығыста Ақ Армиялардың барлық қолбасшылары мойындайды; генералдар Антон Деникин, Евгений Миллер, Николай Юденич өз еркімен Александр Колчакқа бағынады және оның Ресейдегі барлық әскерлерге қатысты Жоғарғы Бас қолбасшылығын мойындайды. Жоғарғы қолбасшы сонымен бірге қолбасшылардың өкілеттігін растайды. Осы сәттен бастап Ресейдің оңтүстігіндегі Қарулы Күштері, Солтүстік-батыс армиясы, Солтүстік армиясы және Шығыс майданы осы бір армияның майдандарында әрекет етеді. "Ресей армиясы" атауы барлық ақ майданның бірігуі ретінде бекітіледі, майдан командирлерінің мәртебесін Жоғарғы Бас қолбасшыдан Солтүстік және Солтүстік-Батыс армияларының командирлері генералдар Юденич пен Миллер алады. 1920 жылы сәуірде Шығыс майданының әскерлерінің қалдықтарынан генерал Григорий Семеновтің басшылығымен Забайкальеде Қиыр Шығыс армиясы құрылды. 1920 жылы мамыр айында Ресейдің оңтүстігіндегі Қарулы Күштердің Қиыр майына кеткен қалдықтарынан генерал Врангель "Ресей армиясы" атауын 1919 жылғы Жоғарғы Бас қолбасшы адмирал Колчактың жалғыз орыс армиясынан мұра еткен қарулы күштерді құрды. 1921 жылы Приморьеде генерал Семеновтің Қиыр Шығыс армиясының қалдықтарынан Ақ көтерілісші армия құрылды, кейіннен ол Земская армия деп аталды, өйткені 1922 жылы Владивостокта Амур Земский үкіметі құрылды.