Кіріспе

1920–1922 жылдардағы Ресейдің Шығыс Еуропасындағы аралық мемлекет, Ресейдің Азамат соғысы кезінде Ресейдің Шығыс Еуропасындағы аралық мемлекет.

Шығыс Еуропа Республикасы, кейде Чита Республикасы деп аталатын бұл мемлекет, 1920 жылдың сәуірінен 1922 жылдың қарашасына дейін Ресейдің Шығыс Еуропасының ең шығыс бөлігінде номиналды түрде тәуелсіз мемлекет ретінде болды. Номиналды түрде тәуелсіз болғанымен, ол негізінен Ресей Кеңестік Федеративтік Социалистік Республикасының (РКФСР) бақылауына өтті, ол 1917–1922 жылдардағы Ресей Азамат соғысы кезінде РКФСР мен Жапония басып алған аумақтар арасындағы аралық мемлекет ретінде қарастырылды. Оның алғашқы президенті Александр Краснощёков болды. Шығыс Еуропа Республикасы қазіргі Забайкальский өңірінің, Амур облысының, Еврей автономиялық облысының, Хабаровск өңірінің және Приморье өңірінің аумағын (бұрынғы Трансбайкал және Амур облыстары мен Приморье өңірі) қамтыды. Оның астанасы алғашқыда Верхнеудинск (қазіргі Улан-Удэ) қаласында орналасты, бірақ 1920 жылдың қазан айында Читаға көшірілді. 1922 жылдың 25 қазанында Қызыл Армия Владивосток қаласын басып алды. Үш аптадан кейін, 1922 жылдың 15 қарашасында Шығыс Еуропа Республикасы РКФСР-мен бірікті.

Құру

Қиыр Шығыс Республикасы Ресей Азамат соғысының соңғы кезеңдерінде құрылды. Азамат соғысы барысында жергілікті билік Ресейдің Қиыр Шығысындағы қалалар мен елді мекендерді бақылап, Александр Колчак басқарған Ақ Сібір үкіметімен және жапон армиясының басқыншы күштерімен түрлі деңгейде ынтымақтастық жасады. 1920 жылдың көктемінде жапондықтар Байкал аръяғы мен Амур облыстарын эвакуациялағаннан кейін саяси вакуум туды. Жапондықтардың қалдырып кеткенінен кейін Қиыр Шығыс Республикасын басқару үшін Читада жаңа орталық билік құрылды. Қиыр Шығыс Республикасы бастапқыда Верхнеудинск маңындағы аумақты ғана қамтыды, бірақ 1920 жылдың жазында Амур аумағының Кеңес үкіметі оған қосылуға келісті. Қиыр Шығыс Республикасы Колчак қайтыс болғаннан кейін екі ай өткен соң, РСФСР мен Жапония басып алған аймақтар арасындағы уақытша буферлік мемлекет ретінде қарастырылған Кеңес Ресейінің үндемейтін қолдауымен құрылды. Ресей Коммунистік партиясының көптеген өкілдері аймақта жаңа үкімет құруға рұқсат беру туралы шешімге қарсы болды, өйткені олардың шамамен 4000 мүшесі өз күштерімен билікті басып алуға қабілетті деп есептеді. Алайда, Владимир Ленин және Мәскеудегі басқа да партия жетекшілері шамамен 70 000 жапон және 12 000 американдық әскер мұндай әрекетті қауқыптық деп қарастырып, Кеңес Республикасына қосымша шабуыл жасауға итермелеуі мүмкін деп ойлады. Бұл мәлімет Мәскеудегі большевик үкіметінің негізгі есептеуін өзгертпеді, олар Қиыр Шығыс Республикасын шығыстағы Брест-Литовск келісімі сияқты қарастыра берді, бұл режимге экономикалық және әскери тұрғыдан қалпына келуге мүмкіндік беретін қажетті демалыс уақытын ұсынды. 1920 жылдың 6 сәуірінде Верхнеудинскіде асығыс шақырылған Конституциялық жиналыс жиналып, Қиыр Шығыс Республикасын құру туралы жарлық қабылдады. Республиканың жаңа конституциясы жалпыға бірдей, тікелей және тең сайлау қағидаттары бойынша еркін сайлауды қамтамасыз ететіні және елдегі шетелдік инвестицияларға қолдау көрсетілетіні туралы уәделер берілді. Жапония 1920 жылдың 15 шілдесінде Қызыл Армиямен жасалған бітім шартына сәйкес жаңа буферлік мемлекетті мойындауға келісті, бұл Григорий Семенов пен оның Ресейдің Шығыс шеткеріне тиімді соққы берді. Приморск облысында төңкерістен кейін Колчак тағайындаған мұрагері Атаман Семенов Владивостокқа келді және өзін бас қолбасшы деп жариялауға тырысты, бірақ жапондық демеушілері оны тастап кеткендіктен бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Жаңа Уақытша Приамур үкіметі түрлі антибольшевиктік күштерді біріктіруге тырысты, бірақ көп ұзаққысыз. Оның басшылары, екі Владивосток кәсіпкері – ағайын Меркуловтар, Спиридон Дионисьевич және Николай Дионисьевич – жапон армиясы 1922 жылдың 24 маусымында Сибірден барлық әскерлерін қазан айының соңына дейін шығаратынын жариялағаннан кейін оқшауланды.