Кіріспе
1918 жылы Қазан мен Уфада құрылған татар республикасы, Ресейдегі Идель-Урал мемлекеті (, İdel Ural ölkäse, إِديل اٗورال ئۈلكەسىٰ, сондай-ақ İdel Ural berlege İdel Ural ştatı), немесе Волга-Орал мемлекеті, Идель-Урал Республикасы деп те аталады. Бұл – Ресей Азамат соғысының қайнаған кезінде татар, башқұрт және чуваш халықтарын біріктіруді мақсат еткен, татар халқының автономия құруға жасаған сәтсіз әрекеті болды. Республика 1918 жылдың 1 наурызында Ресейдің ішкі аймақтары мен Сібірден келген мұсылмандардың съезінде жарияланды, бірақ сол айдың өзінде большевиктер тарапынан жеңіліске ұшырады. Идель-Урал сөзі татар тілінде "Волга-Урал" деген мағынаны білдіреді.
The Idel Ural State (, İdel Ural ölkäse, إِديل اٗورال ئۈلكەسىٰ, also İdel Ural berlege İdel Ural ştatı), also known as the Volga Ural State or Idel Ural Republic, was an unsuccessful attempt of the autonomy of Tatar peoples that claimed to unite Tatars, Bashkirs, the Chuvash in the turmoil of the Russian Civil War. The republic was proclaimed on 1 March 1918, by a Congress of Muslims from Russia's interior and Siberia, but defeated by Bolsheviks the same month. Idel Ural means "Volga Ural" in the Tatar language.
Тарих
Ресей революциясы кезінде 1917 жылдың маусымында Қазанда әртүрлі аймақтық саяси лидерлер бас қосты. Бұл топ "Ішкі Ресей және Сібірдің мұсылман түркі татарларының" автономиясын жариялады. Кейін Уфада "Милләт Мәчлисе" (Ұлттық Кеңес) деп аталатын парламент құрылды, онда мемлекет құру жобасы 1917 жылдың 29 қарашасында Екінші Бүкілресейлік Мұсылман Конгресінен кейін мақұлданды. Алайда, Идель-Урал мемлекеті Башқұрт революционері Зеки Велиди Тоғанның Башқұртстанның автономиясын жариялауына, сондай-ақ бастапқыда Идель-Урал құрылымын қолдаған, бірақ екі айдан кейін оны буржуазиялық ұлтшылдық деп айыптаған большевиктердің қарсылығына тап болды. Идель-Урал татар-башқұрт комитетінің Ресейден тыс жерде тұратын мүшелері, мысалы Аяз Ысқақ, большевиктерге қарсы насихат жүргізуге қатысты. Олардың кейбіреулері Варшавада орналасқан антисоветтік мұсылман зиялыларының "Прометей" тобына қосылды. Идель-Урал идеясын қолдаушы ұлтшылдардың пікірінше, оның құрамына қазіргі Татарстан, Башқортостан және Орынбор облысының көп бөлігі кіруі керек еді. Ұлтшылдар сонымен қатар Каспий теңізіне қарай кеңеюді де қалаған. 1918 жылдың қаңтар айында Милләт Мәчлисе Галимзиян Шараф, Илияс және Жангир Алкин, Осман Тоқұмбетов және Ю. Музаффаров жазған конституцияны қабылдады. Милләт Мәчлисе 1918 жылдың 1 наурызында Идель-Уралдың құрылуын жариялауды жоспарлаған, бірақ большевиктердің Милләт Мәчлисе депутаттарын тұтқындауы және Татар-Башқұрт Кеңестік Социалистік Республикасын ресми жариялауы салдарынан бұл жоспар орындалмады. Оның парламенті сәуір айында таратылды.
Members of the Tatar Bashkir Committee of Idel Ural based outside of Russia such as Ayaz İshaki participated in an anti Bolshevik propaganda war. Some also joined the Prometey group, a circle of anti Soviet Muslim intellectuals based in Warsaw. The idea of Idel Ural by its supporting nationalists included the territory of modern day Tatarstan, Bashkortostan, and most of Orenburg Oblast. The nationalists also wished for expansion towards the Caspian Sea. In January 1918, the Millät Mäclese adopted a constitution written by Galimzian Sharaf, Ilias and Jangir Alkin, Osman Tokumbetov and Y. Muzaffarov. The Millät Mäclese looked to declare the creation of Idel Ural on 1 March 1918, a plan which never came to fruition due to Bolshevik arrests of deputies of the Millät Mäclese and their official declaration of the Tatar Bashkir Soviet Socialist Republic. Its parliament disbanded in April.