Кіріспе
Чехословакия легионы (чех тілінде: Československé legie; словак тілінде: Československé légie) – Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Антанта державаларының жағында, ал Ресей азамат соғысы кезінде 1919 жылдың қарашасына дейін Ақ әскердің жағында күрескен, негізінен чехтер мен словактардан құралған ерікті қарулы күштер. Олардың мақсаты – одақтас мемлекеттердің қолдауын алып, Богемияның Австрия империясынан және Словакияның Венгрия патшалығынан тәуелсіздік алуына қол жеткізу болды. Чех Томаш Гарриг Масарик және словак Милан Растислав Штефаник сияқты эмигрант зиялылар мен саясаткерлердің көмегімен олар 100 мыңнан астам саяқатқа ие күшке айналды. Ресейде олар соғыстың бірнеше жеңісті шайқастарына қатысты, оның ішінде Орталық державаларға қарсы Зборов пен Бахмач шайқастары болды, және Ресей азамат соғысына белсенді қатысып, большевиктермен күресті, кейде Транссибір теміржолының барлық бөлігін және Сібірдегі бірнеше ірі қалаларды бақылады. Ресей империясының әскерінде шағын бөлімше ретінде үш жыл болғаннан кейін, 1917 жылы Ресейде Легион құрылды, ал соғыс басталғаннан бері Францияда "Наздар" ротасы ретінде шайқасқан басқа әскерлер де болды, сондай-ақ кейін Италия мен Сербияда ұқсас бөлімшелер пайда болды. Бастапқыда ерікті күш болған бұл құрамалар кейіннен чех және словак әскери тұтқындарымен немесе Австро-Венгрия армиясынан дезертир болғандармен күшейтілді. Легионерлердің көп бөлігі чехтерден тұрды, ал словактар Ресейдегі күштің 7%-ын, Италиядағы 3%-ын және Франциядағы 16%-ын құрады. Чехословакия легионы атауы Чехословакия құрылғанға дейін пайда болды.
a formation during the Russian Civil War
The Czechoslovak Legion (Czech: Československé legie; Slovak: Československé légie) were volunteer armed forces comprised predominantly of Czechs and Slovaks fighting on the side of the Entente powers during World War I and the White Army during the Russian Civil War until November 1919. Their goal was to win the support of the Allied Powers for the independence of Lands of the Bohemian Crown from the Austrian Empire and of Slovak territories from the Kingdom of Hungary, which were then part of the Austro Hungarian Empire. With the help of émigré intellectuals and politicians such as the Czech Tomáš Garrigue Masaryk and the Slovak Milan Rastislav Štefánik, they grew into a force over 100,000 strong. In Russia, they took part in several victorious battles of the war, including the Zborov and Bakhmach against the Central Powers, and were heavily involved in the Russian Civil War fighting Bolsheviks, at times controlling the entire Trans Siberian railway and several major cities in Siberia. After three years of existence as a small unit in the Imperial Russian Army, the Legion in Russia was established in 1917, with other troops fighting in France since the beginning of the war as the "Nazdar" company, and similar units later emerging in Italy and Serbia. Originally an all volunteer force, these formations were later strengthened by Czech and Slovak prisoners of war or deserters from the Austro Hungarian Army. The majority of the legionaries were Czechs, with Slovaks making up 7% of the force in Russia, 3% in Italy and 16% in France. The name Czechoslovak Legion preceded and anticipated the creation of
Czechoslovakia.
Ресейде
Бірінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы айларында чех солдаттары мен азаматтарының соғысқа және жұмылдыруға жауабы өте ынталы болды; бірақ, кейіннен ол салқындыққа ұшырады. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Ресей империясында тұратын чех және словак этникалық топтарының ұлттық қоғамдары Ресей үкіметінен өз отандарының тәуелсіздігін қолдауды сұрады. Олардың Антантаға адалдығын көрсетуі үшін, бұл топтар Ресей армиясымен бірге шайқасу үшін чех және словак еріктілерінен жасақталған бөлім құруды ұсынды. 1914 жылдың 5 тамызында Ресей штабы Ресейдегі чехтер мен словактардан құралған батальон құруға рұқсат берді. Бұл бөлім "Дружина" деп аталды және 1914 жылдың қазан айында майданға шықты, онда ол Ресейдің үшінші армиясына қосылды. Дружина сарбаздары шашыраңқы күзеттерде қызмет етіп, барлау, тұтқындарды сұрау және қарсы окоптардағы жау әскерлерін ықпал ету сияқты бірнеше мамандық жұмыстарын орындады. Бастапқыда Ресей мен Батыс Еуропадағы чех және словак саяси эмигранттары Дружинаны батальоннан күшті әскери құрылымға айналдыруды қалады. Бұл мақсатқа жету үшін олар Ресейдегі әскери тұтқындар лагерьлеріндегі чех және словак әскери тұтқындарынан сарбаздар жинау қажеттігін түсінді. 1914 жылдың соңында Ресей әскери билігі Дружинаға Аустрия-Мажарстан армиясынан чех және словак әскери тұтқындарын қабылдауға рұқсат берді, бірақ бұл бұйрық Ресей үкіметінің басқа тармақтарының қарсылығына байланысты бірнеше аптадан кейін күшін жойды. Эмигрант көшбасшыларының Ресей билігін өз шешімін өзгертуге үнемі көндіру әрекеттеріне қарамастан, чехтер мен словактарға 1917 жылдың жазына дейін әскери тұтқындарды қабылдауға ресми түрде тыйым салынды. Дегенмен, кейбір чехтер мен словактар Ресей әскери билігімен жергілікті келісімдер арқылы әскери тұтқындарды қабылдап, бұл тыйымды айналып өтуге үміттенді. Осы жағдайлардың нәтижесінде, 1914 жылдан 1917 жылға дейін Ресейдегі чехословакиялық бөлім өте баяу өсті. 1916 жылдың басында Дружина 1-ші чехословакиялық атқыштар полкі ретінде қайта ұйымдастырылды. Сол жылы тағы екі жаяу әскер полкі қосылып, Чехословакиялық атқыштар бригадасы (Československá střelecká brigáda) құрылды. Бұл бөлім 1917 жылдың шілдесінде Керенский шабуылы кезінде өзін таныстырды, осы шайқаста чехословакиялық әскерлер Зборов шайқасында австриялық окоптарды басып алды. Зборовтағы сарбаздардың тамаша өнерінен кейін Ресейдің Уақытша үкіметі Чехословакия Ұлттық кеңесіндегі эмигрант көшбасшыларына чех, моравия және словак еріктілерін әскери тұтқындар лагерьлерінен жұмылдыруға рұқсат берді. Сол жазда бригадаға төртінші полк қосылды, ол Ресейдегі Чехословакия корпусының бірінші дивизиясы (Československý sbor na Rusi) деп аталды, сондай-ақ Ресейдегі Чехословакия легионы (Československá legie) деп белгілі болды. 1917 жылдың қазан айында Легионға төрт полктан тұратын екінші дивизия қосылды, оның күші 1918 жылға қарай шамамен 40 000 сарбазға жетті.
Францияда
Францияда Австрия-Мажарстанға қарсы күреске ниеттенген чехтер мен словактарға Шетелдік легионға қосылуға рұқсат берілді, осылайша чехословакиялық еріктілер жасақтары үшін "легион" термині пайда болды. 1914 жылдың 31 тамызында Бейоннедегі Шетелдік легионның 2-ші жаяу әскер полкінің 1-ші ротасы құрылды, ол негізінен чехтерден тұрды және "rota Nazdar" ("Наздар!" ротасы) деп аталды. Рота 1915 жылдың 9 мамыры мен 16 маусымында Аррас маңындағы шабуылдар кезінде қаһарлы шайқаста көзге түсті. Ауыр жарақаттар салдарынан рота таратылды, ал еріктілер түрлі француз бөлімдерінде күресін жалғастырды. Француз үкіметінің 1917 жылғы 19 желтоқсандағы жарлығымен жаңа тәуелсіз Чехословакия жасақтары құрылды. 1918 жылдың қаңтарында Коньяк қаласында 21-ші Чехословакиялық атқыштар полкі құрылды, ол соғыс тұтқындарын және Америкада тұратын еріктілерді біріктірді. Ал мамыр айында 22-ші Чехословакиялық атқыштар полкі құрылды.
Италияда
Италияда чехословакиялық бөлімшелер Франция мен Ресейдегіден әлдеқайда кешірек құрылды. 1918 жылдың қаңтар айында 6-шы итальян армиясының командирі, әскери тұтқындар лагерьлеріндегі чех, моравиялық словак және оңтүстік славян еріктілерінен шағын барлау топтарын құруға шешім қабылдады. Олар австрия армиясына қарсы үгіт-насихат жұмыстарында да қолданылды. 1918 жылдың қыркүйегінде осы ерікті барлау эскадрильяларынан алғашқы жауынгерлік бөлім – 39-шы полк, чехословакиялық итальян легионының құрамына енді. Италиядағы чехословакия легионерлері 1918 жылы жаңа құрылған Чехословакияға бірінші болып оралды және жаңа мемлекеттік шекаралар үшін, ең әсіресе Венгрия Кеңес Республикасына қарсы соғысқа бірден жұмылдырылды.
Легион қолданатын тулар
1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, чех легиондары құрылып, құрамында шамамен жүз сарбаз болды. Легиондық полктердің тулары ақ және қызыл түсті, оларға чех және словак елдерінің, липа бұтақтарының, Святой Вацлавтың тәжінің, «S» әрпінің және гусит тақырыптарының кестеленген белгілері орналастырылған. Ресей легионының туының арт жағында ресейлік басшылық үшін ұлттық түстер, ал чехтер мен словактар үшін чех және словак түстері бейнеленген. Австрияға қарсы күреске жетекшілік еткен, эмиграциядағы Чехословакияның Ұлттық кеңесі 1918 жылдың 26 қыркүйегінде Франция, Ұлыбритания және АҚШ-тың келісімімен уақытша үкіметке айналды. Чехословакия туы алғаш рет 1918 жылдың 18 қазанында уақытша үкімет басшысы Т.Г. Масарик тұратын үйдің үстіне көтерілді. Богемияның тарихи туына негізделген чехословакия туы екі жолақтан – жоғарыда ақ, төменде қызыл жолақтан тұратындығы анықталды. 1918 жылдың ақпан айында Украинадағы большевик билігі Масарик пен оның әскерлеріне Владивостокқа дейінгі 9656 шақырымдық сапарды бастауға рұқсат берді. 18 ақпанда, чехословакиялықтар Украинаны тастап кетпес бұрын, неміс әскері Шығыс майданында совет үкіметін бейбіт келісім шарттарын қабылдауға мәжбүрлеу үшін «Фаустшлаг» операциясын бастады. 5-13 наурыз аралығында чехословакия легионерлері Бахмач шайқасында олардың эвакуациясын болдырмауға жасалған неміс әрекеттерін сәтті тойтарды. Украинадан шығып, Совет Ресейіне кіргеннен кейін, Чехословакия Ұлттық Кеңесінің өкілдері корпустың эвакуациясының егжей-тегжейін шешу үшін Мәскеу мен Пензадағы большевик билігімен келіссөздерді жалғастырды. 25 наурызда екі тарап Пенза келісіміне қол қойды, онда легионерлер Владивостокқа кедергісіз өту үшін қару-жарағының көп бөлігін тапсыруға міндеттелді. Екі тараптың да бір-біріне сенімсіздігі артып, шиеленіс күшейді. Большевиктер Масариктің легионерлерге Ресей ішкі ісіне араласпауға бұйрық бергеніне қарамастан, чехословакиялықтар шекарадағы қарсы революциялық жауларына қосылуы мүмкін деп күдіктенді. Сол уақытта легионерлер корпустың ыдырауына тырысқан чехословакиялық коммунистерден сақтанды. Олар сондай-ақ большевиктердің Владивостокқа қарай жылжуларын тежеу үшін Орталық державалар тарапынан қысым көрсетіліп жатыр деп күдіктенді. 1918 жылдың мамырына қарай Чехословакия легионы Пензадан Владивостокқа дейінгі Транссибір темір жолы бойымен созылып жатты. Теміржолдың нашар күйі, локомотивтердің жетіспеуі және маршрут бойындағы жергілікті советтермен келіссөздерді жүргізу қажеттігі эвакуация күткеннен әлдеқайда баяу жүргізілді. 14 мамырда Челябинск станциясында шығысқа бет алған легионерлер мен батысқа репатриацияланатын венгр тұтқындары арасындағы жанжал соғыс халық комиссары Леон Троцкийге легионерлерді толық қарусыздандыруға және тұтқындауға бұйрық берді. Бірнеше күннен кейін Челябинскіде өткен армиялық съезде чехословакиялықтар Ұлттық Кеңестің тілегіне қарсы қарусызданудан бас тарды және Владивостокқа өту үшін ультиматумдар беруді бастады. Бұл оқиға Легион көтерілісіне бастап кетті. 1918 жылдың мамыр айының соңында Транссибір темір жолының бірнеше жерінде Чехословакия легионы мен большевиктер арасында шайқастар басталды. Маусым айында екі тарап Пензадан Красноярскіге дейінгі теміржол бойында соғысты. Айдың соңында генерал Михаил Дитерихс басқарған легионерлер Владивостокты басып алып, жергілікті большевик әкімшілігін құлатты. 6 шілдеде Легион қаланы одақтастардың протектораты деп жариялады және легионерлер батысқа қарай соғысып жатқан әріптестерін қолдау үшін Транссибір темір жолы арқылы қайта орала бастады. Жалпы алғанда, чехословакиялықтар жас Қызыл Армияға қарсы алғашқы шайқастарында жеңіске жетті. Шілде айының ортасына қарай легионерлер Самарадан Иркутскіге дейінгі теміржолды басып алды, ал қыркүйек айының басында олар большевик күштерін Транссибір темір жолының барлық бойынан тазартты. Легионерлер Сібірдің барлық ірі қалаларын, соның ішінде Екатеринбургті де басып алды, бірақ патша Николай II және оның отбасы Легион келгенге бір аптадай уақыт қалғанда Яков Свердловтың тікелей бұйрығымен өлімге кесілді.
Ресей Азамат соғысына қатысу, 1918-1919
Чехословакия легионының 1918 жылғы жазда Сібірдегі науқаны туралы жаңалықты Ұлыбритания мен Францияның одақтас мемлекет қайраткерлері құптады, олар бұл операцияны Германияға қарсы шығыс майданды қайта құру құралы ретінде қарастырды. АҚШ президенті Вудро Вильсон бұрынғы одақтастардың Ресейге араласу ұсыныстарына қарсы тұрған болатын, бірақ Сибірден легионерлерді эвакуациялауға қолдау көрсету үшін ішкі және сыртқы қысымға көнді. 1918 жылғы шілде айының басында ол АҚШ және Жапонияның Сібірде Чехословакия әскерін құтқару үшін шектеулі араласуын талап ететін еске салғыш хат жариялады, олар сол кезде большевиктердің Трансбайкалда тоқтатып қойған еді. Бірақ американдық және жапондық бөлімдердің көпшілігі Владивостокқа келген кезде, чехословактар оларды қарсы алуға дайын тұрды. Чехословакия легионының Сібірдегі науқаны одақтас мемлекет қайраткерлеріне әсер етіп, тәуелсіз Чехословакия мемлекеті идеясына қызығушылықтарын арттырды. Сол жазда легионерлер жеңістен жеңіске қадам басқанда, Чехословакия Ұлттық кеңесі әртүрлі одақтас үкіметтерден ресми тану туралы мәлімдемелерді ала бастады.
Императорлық алтын қорын басып алу
Большевиктерге қарсы соғыс басталғаннан кейін көп ұзамай, легионерлер большевиктерге қарсы тұрған орыстармен бірігіп, чехословакиялықтардың тылында өз үкіметтерін құра бастады. Осы үкіметтердің ең маңыздылары – Самарадағы Социал-революционерлер басқарған Комуч және Омбыдағы Уақытша Сібір үкіметі болды. Чехословакияның айтарлықтай көмегімен Комуч халық армиясы бірнеше маңызды жеңіске жетті, оның ішінде 1918 жылғы 5 тамызда Казанды жаулап алып, императорлық мемлекеттік алтын қорын басып алды. Чехословакияның ықпалы Сибірдегі большевиктерге қарсы күштерді 1918 жылдың қыркүйегінде Уфада өткен конференцияда құрылған Бүкілресейлік Уақытша үкіметтің айналасында бірігуге көндіруде де маңызды рөл атқарды. 1918 жылдың күзінде легионерлердің Ресейдегі соғысқа деген ынтасы, ол кезде негізінен Волга мен Урал бойында шектелген, күрт төмендеді. Профессор Т.Г. Масарик Америка Құрама Штаттарынан оларды қолдады. Қызыл Армия күннен-күнге күшейіп, 10 қыркүйекте Қазанды қайтарып алды, ал бір айдан кейін Самараны да басып алды. Сол жылдың басында шамамен 61 000 адамға жеткен легионерлерге тұтқын лагерьлерінен сенімді күштер жетіспеді және басқа елдерден келген одақтас әскерлердің майданға қосылмауы оларды көңілсіздікке түсірді. 28 қазанда Прагада Чехословакияның тәуелсіздігі жарияланды, бұл әскерлерді өз отанына оралуға ынталандырды. Чехословакиялықтардың рухына соңғы соққы 1918 жылғы 18 қарашада Омскіде төңкеріс болғанда жасалды, нәтижесінде Бүкілресейлік Уақытша үкімет құлатылып, Адмирал Александр Колчак басқаратын Ақ Сібірдегі диктатура орнатылды. 1918-1919 жылдардың қысында чехословакиялық әскерлер Новониколаевск пен Иркутск арасындағы Транссибір темір жолының бойын партизандық шабуылдардан қорғау үшін фронттан қайта орналастырылды. Польшалық, румындық және югослав тұтқындарынан құралған басқа легиондармен бірге чехословакиялықтар 1919 жыл бойы Колчак үкіметінің жалғыз жабдықтау жолын қорғады.
Ақ ресейліктердің сатқындығы
1919 жылдың жазы мен күзі аралығында Колчак әскерлері Қызыл Шығыс армия тобынан үздіксіз шегініп отырды. 14 қарашада қызылдар Колчак астанасы Оmsk қаласын басып алды, бұл Ақ әскер мен бежендердің Транссибір темір жолы арқылы шығысқа қарай қашқанын бастады. Келесі апталарда ақтардың тылы кең ауқымды көтерілістер мен партизандық қозғалыстардың салдарынан дүркіреп, шатасты. Сібірді қалдырып, қажетсіз шығынға ұшырамауды қалаған, туған жеріне сағынышпен толған легионерлер, тәртіпсіздік кезінде бейтараптықтарын жариялады және көтерілістерді басуға тырыспады. Осы уақытта Колчак пойыздары, ішінде Казань қаласынан тәркіленген алтын қоры бар, Нижнеудинскіге жақын теміржол бойында тоқтап қалды. Оның күзетшілері оны тастап кеткеннен кейін, Сібірдегі одақтас елдердің өкілдері легионерлерге оны Иркутсктегі британдық әскери миссиясына жеткізуді бұйырды. Бұл жоспарға чехословакиялықтардың жолындағы көтерілісшілер қарсылық көрсетті, нәтижесінде легионерлер өз командирлері, генералдар Янин мен Ян Сыровымен кеңескеннен кейін, Колчакты Иркутскідегі Социалистер-революционерлер құрған Саяси орталыққа тапсыру туралы даулы шешім қабылдады. 1920 жылдың 7 ақпанында легионерлер Кутинде Бесінші Қызыл Армиямен келісімге келді, осы арқылы чехословакиялықтарға Владивостокқа тосқауылсыз өтуге рұқсат берілді. Өз тарапынан легионерлер Колчакты құтқаруға тырыспауға және қалған алтын қорын Иркутск билігіне қалдыруға келісті. Сол күні ертерек Колчак, қала сыртындағы шағын Ақ әскерден құтқарылуына жол бермеу үшін Чеканың оқ ату отряды тарапынан атқыланды. Оның денесі мұз қатып қалған Ангара өзенінің астына тасталды және табылған жоқ. Ақ әскер Колчак қаза болғанын білгеннен кейін, олардың қалған басшылығы шығысқа қарай шегінуге шешім қабылдады. Ұлы Сібір мұз жүрісі одан кейін басталды. Қызыл Армия Иркутскіге 7 наурызда ғана кірді, және Колчак өлімі туралы жаңалық ресми түрде осы кезде жарияланды. Осыған байланысты, сондай-ақ 1919 жылдың 17 қарашасында Владивостокта Радола Гажда ұйымдастырған Ақтарға қарсы көтеріліс әрекеті салдарынан Ақтар чехословакиялықтарды опасыздық жасады деп айыптады, бірақ оларға қарсы әрекет етуге тым әлсіз болды.
Владивостоктан эвакуациялау, 1920 жыл
Большевиктермен келісімге қол жеткізілген кезде, Чехословакияның ондаған пойыздары әлі де Иркутск қаласының батысында болды. 1920 жылдың 1 наурызында, соңғы чехословакиялық пойыз осы қаладан өтті. Легионерлердің жолы кейде Жапон экспедициялық корпусы мен атаман Григорий Семеновтың әскерлерімен тоқтатылды, олар чехословакиялық пойыздарды ұстап тұрып, Қызыл Армияның Шығыс Сібірге келуін кешіктірді. Осы кезде Чехословакия әскерлерінің Владивостоктан эвакуациясы толыққанды жүріп жатты, ал соңғы легионерлер 1920 жылдың қыркүйегінде портты тастап кетті. Чехословакияға қайтқаннан кейін, олардың көптегені жаңа Чехословакия армиясының ядросын құрады. Бірінші дүниежүзілік соғыс және Ресей азамат соғысы кезінде Ресейде қаза тапқан легионерлердің саны 4 112 адамды құрады. Олардың арасында Ярослав Хашек те болды, ол кейіннен "Жақсы солдат Швейк" атты сатирикалық романның авторы атанды.
Эвакуациялау
Владивостоктан барлығы 36 көлік жөнелтілді. + Эвакуация және одақтастар елдері саны пайызы АҚШ 36,026 53% Ұлыбритания 16,956 25 % Чехословакия*, басқа одақтастар 14,921 22 % *Centro Commission-нің бір бөлігі 9,683 14,3 % Одақтастар 21 кеме ұсынды: АҚШ 12, Ұлыбритания 9. Екі кемені Америка Қызыл Кресті ұсынды. «Президент Грант» және «Хефрон» кемелері саяхаттың бір бөлігін немесе толықтай екі рет жасады. Орталық комиссия 12 кеме жалдаған, 9683 адам алып кеткен. Екі жапон кемесін және бір ресейлік кемені жүк тасымалдауға жалдаған. Адамдарды тасымалдау үшін қайықтарды негізінен Жапонияда (7), Қытайда (1) және Ресейде (1) сатып алды немесе жалға алды. Орталық комиссиясы жіберген алғашқы кеме 1919 жылғы 8 шілдеде жапондық «Ливерпуль Мару» болды. Легионерлер мен жартылай мүгедектерді тұрақты тасымалдау 1919 жылғы 9 желтоқсанда 1-ші полкті «Жонан Мару» кемесімен тасымалдаудан басталды. Адамдарды алып шыққан соңғы кеме 1920 жылғы 13 ақпанда шыққан «Нижний Новгород» кемесі болды. Соңғы жүк тасымалдайтын кеме – «Шунко Мару» 1920 жылғы 14 мамырда Владивостоктан кетіп қалды. Сибір легионерлерін Владивостоктан алып шыққан алғашқы кеме – 1919 жылғы 15 қаңтарда итальяндық «Рома», ал соңғысы 1920 жылғы 2 қыркүйекте «Хефрон» болды. Алғашқы кемелер Неаполь мен Марсельге жөнелтілді. Басқалары Панама каналы арқылы, басқалары Солтүстік Америкаға, тағы басқалары Канадаға, содан соң Гамбургке дейін жетті. Барлық эвакуация 1 жыл 8 айға созылды. + Кеме Кеменің атауы Түпнұсқа елі Керектілігі Владивостоктан жөнелтілді Келу порты «Рома» Италия Корольдігі 139 15.1.1919 10.3.1919 Неаполь «Ливерпуль Мару» Чехословакия 139 9.7.1919 12.9.1919 Марсель «Нижний Новгород» Ресей 664 13.2.1920 8.4.1920 Триест «Маунт-Вернон» Германия, АҚШ 3452 13.4.1920 6.6.1920 Триест «Америка» Германия, АҚШ 6478 23.4.1920 7.6.1920 Триест «Президент Грант» Германия, АҚШ 5471 27.4.1920 және 24.8.1920 12.6.1920 және 13.10.1920 Триест «Иксон» Германия, Ұлыбритания 2945 23.5.1920 17.7.1920 Куксхавен «Доллар» Германия, Ұлыбритания 3427 6.6.1920 20.7.1920 Куксхавен «Легие» Жапония, Чехословакия 70 немесе 87 24.8.1920 12.10.1920 Триест «Хефрон» АҚШ 720, содан кейін 875 13.8.1919 және 2.9.1920 17.12.1919 және 11.11.1920 Триест
The Allies provided 21 shipsUnited States 12, Britain 9. Two ships were provided by the American Red Cross. The ships President Grant and Heffron made all or part of the journey twice. 12 ships were chartered by the Centrocommission; 9683 people were taken away. Two Japanese ships and one Russian were chartered for cargo. For the transport of people, boats were bought or rented mainly in Japan (7), China (1) and Russia (1). The first ship dispatched by the Centro Commission was the Japanese Liverpool Maru, sailing on July 8, 1919. The regular transport of legionnaires and partially disabled people began on December 9, 1919, with the transport of the 1st Regiment on the Jonan Maru. The last ship with people was the Nizhny Novgorod, which sailed on February 13, 1920. The last ship with cargo was the Shunko Maru, which sailed from Vladivostok on May 14, 1920. The first ship to take the first Siberian legionnaires from Vladivostok was the Italian Roma on January 15, 1919, and the last was the Heffron on September 2, 1920. The first ships sailed to Naples and Marseille. Others passed through the Panama Canal, others to North America, others to Canada with the final port of Hamburg. The whole evacuation took 1 year and 8 months. + ShipsShip NameCountry of OriginQuantityDeparted from VladivostokArrival Port Roma Kingdom of Italy 13915. 1. 191910. 3. 1919 Naples Liverpool MaruCzechoslovakia 1399. 7. 1919 12. 9. 1919 Marseille Nižnij Novgorod Russia 66413. 2. 1920 8. 4. 1920 Trieste Mount Vernon Germany, USA 3,452 13. 4. 1920 6. 6. 1920 Trieste Amerika Germany, USA 6,478 23. 4. 1920 7. 6. 1920 Trieste President Grant Germany, USA 5,471 27. 4. 1920 and 24. 8. 1920 12. 6. 1920 and 13. 10. 1920 Trieste Ixion Germany, United Kingdom 2,945 23. 5. 1920 17. 7. 1920 Cuxhaven Dollar Germany, United Kingdom 3,427 6. 6. 1920 20. 7. 1920 Cuxhaven Legie Japan, Czechoslovakia 70 or 87 24. 8. 1920 12. 10. 1920 Trieste Heffron USA 720 then 875 13. 8. 1919 and 2. 9. 1920 17. 12. 1919 and 11. 11. 1920 Trieste
Соғыстан кейінгі
Чехословакия 1918 жылғы 28 қазанда тарап бара жатқан Австрия-Мажарстаннан тәуелсіздігін жариялады, Чехословакия Республикасының сол кездегі президенті Томаш Гарриг Мазарикпен бірге. Легион мүшелері жаңа Чехословакия армиясының маңызды бөлігін құрады. 1919 жылдың қаңтар айынан кейін генерал Морис Пеле басқаратын француз әскери миссиясы Чехия аумағында басталды. Словакиядағы итальяндықтар басқарған чехтермен болған кейбір келіспеушіліктерден кейін, президент Масарик 1919 жылғы 4 шілдеде Пиккионеді Пелемен алмастырып, Легионмен итальяндықтардың байланысын тоқтатты. Француз әскери миссиясының міндеті – Чехословакияның шетелдік легиондарын армияның отандық бөлімшелерімен біріктіру және кәсіби басқару құрылымын дамыту болды. 1919 жылғы 15 қазанда Чехословакия армиясының бас штабы ресми түрде құрылды. Француз офицерлері аумақтық командирлер мен кейбір дивизиялардың командирлері болып тағайындалды. Уақыт өте келе, 200 француз кіші офицері, 100-ден астам офицері және 19 генерал болды. Генерал Пелле және оның тікелей ізбасары, француз генерал Эжен Миттельхаузер, Чехословакия армиясының алғашқы штаб басшылары болды. Легион Венгрия-Чехословакия соғысына қатысты. 1919 жылғы 1 қаңтарда Легион әскерлері Братислава қаласын басып алды, ал итальян полковнигі Риккардо Баррека қаланың әскери қолбасшысы болып тағайындалды. Бірнеше қақтығыс болды (соның салдарынан кем дегенде тоғыз венгрлік наразысы қаза тапты), және Барреканың өзі де жарақат алды. Италиялық офицерлер соғыс кезінде мажарларға қарсы операцияларға көмектесуді жалғастырды. Легионның көптеген ардагерлері поляк-чехословакия соғысында да шайқасты. Легион ардагерлері Чехословакия легионерлерінің қауымдастығы (Československá obec legionářská) және Легиобанка (Legionářská banka, ұзақ жылдар бойы жинаған капиталымен құрылған банк) сияқты ұйымдар құрды. Бұл және басқа да ұйымдар Чехословакия президентін қолдағандықтары үшін «Град» («Прага қамалы») деп аталды.
Әдебиетте
2005 жылы британдық жазушы Джеймс Миктің "Халық махаббатының ісі" романы 1919 жылы Чехословакия легионының бір бөлімінің Сібірдегі шағын қалашықты басып алуын суреттейді. Қаланың түпкі тұрғындары – скопцы деп аталатын христиан дінінің бір тобы, яғни өздерін қастықтайтындар. Йозеф Дуфканың "Přál jsem si míti křídla" атты естеліктері 1996-1999 жылдары "Zvuk" журналында, ал 2002 жылы кітап түрінде жарияланды. Густав Беквар (Август Венцель Энгельберт (Густав) Беквар) өзінің "Жоғалған легион" атты естеліктерін 1939 жылы ағылшын тілінде шығарды. Ойын 2023 жылғы 28 қарашада жарық көрді.
Gustav Becvar (August Wenzel Engelbert (Gustav) Bečvář) published his memoir The Lost Legion in English in 1939. The game was released on 28 November 2023.