Кіріспе

Orchidaceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер. Orchis mascula, ерте қызғылт орхидея, ерте көктемгі орхидея, Orchidaceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер түрі.

Сипаттама

Orchis mascula - көп жылдық шөптесін өсімдік. Тамыр жүйесі дөңгелектенген немесе эллипсоидты екі түбірден тұрады. Сабағының түбінде топталған жапырақтары ұзын түсті, шала жасыл, кейде қоңыр-қызғылт түсті дақтармен. Гүл шоғыры ұзын, 6 - 20 гүлден тұрады. Гүлдің көлемі шамамен және түсі қызғылт қызғылттан қызғылтқа дейін өзгереді. Жақсырақ жақтағы сепальдер жұмыртқа тәрізді ланцет тәрізді және тік, ортаңғысы жапырақшалармен бірге кішірек және гиностегиумды қамтиды. Лабелл үш қабатты және дөңес, шеттері қисық, ал базальды бөлігі айқын және қызғылт қоңыр дақтармен сызады. Шұңқыр цилиндр тәрізді немесе клаватты, көлденең немесе көтеріліп тұрған. Гиностегиум қысқа, қызғылт жасыл түстес. Ол сәуірден маусымға дейін гүлдейді.

Экология

Бұл орхидеяның нектары жоқ және басқа түрлерді еліктейтін гүлінің көрінісімен тозаңдандырушы жәндіктерді (Apis, Bombus, Eucera, Andrena, Psithyrus және Xylocopa тұқымдарының аралары мен бұғылары, кейде қоңыздар) тартады. Орхидтер тұқымдасы микорризалық серіктестікті негізінен туластел тұқымдасына жататын саңырауқұлақтармен құрайды. Orchis mascula тек бір микоризалық серіктесі бар деп болжанады, Tulasnellaceae.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Түр Еуропаның барлық жерінде, Португалиядан Кавказға дейін (Ирландия, Ұлыбритания, Фарер аралдары, Норвегия, Швеция, Финляндия, Латвия, Испания, Франция, Бельгия, Нидерланды, Германия, Дания, Австрия, Венгрия, Чехия, Швейцария, Италия, бұрынғы Югославия, Албания, Грекия, Түркия, Болгария, Румыния, Польша, Украина, Ресейдің көп бөлігі), Солтүстік-батыстағы Африкада (Алжир, Тунис, Марокко) және Таяу Шығыста (Ливан, Сирия, Ирак) Иранға дейін таралған. (Кодтар) Ол әр түрлі тіршілік ету орындарында өседі, шөптесінен тау жайылымдарына және ормандарға дейін, толық күн сәулесінде немесе көлеңкелі жерлерде, теңіз деңгейінен 2500 метрге дейін (8,000 фут) биіктікте өседі.

Таксономия

Латынша маскула деген атау "еркек" немесе "адамзаттық" дегенді білдіреді; бұл осы түрдің мықты көрінісіне немесе екі түбірдің пішініне сілтеме болуы мүмкін, олар ұрыққа ұқсайды.

Өсіру және пайдалану

Салеп немесе сахлав деп аталатын ұн осы немесе басқа да орхидея түрлерінің ұяшықтарынан жасалады. Оның құрамында глюкоманнан деп аталатын полисахарид тәрізді қоректік крахмал бар. Кейбір сиқырлы дәстүрлерде оның тамыры Адам мен Хауа тамыры деп аталады. Бұл орхидеяның түбірлерін сиқыршылар махаббат дәрілеріне қолданған.