Кіріспе
Қытайдан шыққан ямайкалықтар Қытайдан келген ямайкалықтар - Қытайдан келген ямайкалықтардың ұрпақтары. Алғашқы көшіп келушілер 19 ғасырда келді; 1980 және 1990 жылдары көшіп-қонудың тағы бір сәті болды. Алғашқы көшіп-қонушылардың ұрпақтарының көбісі шетелге, негізінен Канада мен АҚШ-қа көшіп кетті. Қытайлық ямайкалықтардың көпшілігі - хаккалар, олардың көбісі 19-шы ғасырдың ортасынан 20-шы ғасырдың басына дейін Ямайкаға келген келісімшарт бойынша жұмыс істейтін қытайлық жұмысшыларға байланысты. Бір зерттеуге сәйкес, Ямайканың ер адамдарының шамамен 4% -ы атасының тікелей қытайлық ата-бабасы бар.
Chinese Jamaicans are Jamaicans of Chinese ancestry, which include descendants of migrants from China to Jamaica. Early migrants came in the 19th century; there was another moment of migration in the 1980s and 1990s. Many of the descendants of early migrants have moved abroad, primarily to Canada and the United States. Most Chinese Jamaicans are Hakka and many can trace their origin to the indentured Chinese laborers who came to Jamaica in the mid 19th to early 20th centuries. According to one study, approximately 4% of Jamaican men have a direct Chinese paternal ancestor.
Көші-қон тарихы
1774 жылы Монтего-Бейде Исаак Лоусон есімді "қытай суретшісі" өмір сүргенін көрсететін ескі санақ жазбасына қарамастан, қытайлық ямайкалықтардың көпшілігі хакка және олардың шығу тегі 19-шы ғасырдың ортасынан 20-шы ғасырдың басына дейін Ямайкаға келген келісімшарт бойынша жұмысшыларға байланысты. Британ парламенті 1811 жылы Батыс Үндістанға қытайлық көшіп келу перспективаларын зерттеді, ал 1843 жылы Ямайкаға, Британ Гвианасына және Тринидад пен Тобагоға қытайлық жұмысшыларды жалдау үшін тырысты, бірақ ештеңе болмады. Ямайкаға қытайлық көшіп-қонушы жұмысшылардың алғашқы екі кемесі 1854 жылы келді, біріншісі тікелей Қытайдан, екіншісі Панамадан келген көшіп-қонушылардан құралған, олар плантациялық жұмыстар үшін келісімшарт жасады. 1870 жылға дейін тағы 200 адам, көбінесе Кариб теңізінің басқа аралдарынан келеді. Кейін 1884 жылы 680 қытайлық көшіп келушілердің үшінші тобы келді. Сзе Юптан бірнеше адамды қоспағанда, бұл көшіп келушілердің көпшілігі Донггуан, Хуйян және Баоаннан келген хаккалар болды. Көші-қонның үшінші толқыны Қытайдан туыстарын әкелді. Дегенмен, 1943 жылғы санақ бойынша қытай тегі бар ямайкалықтардың 45% -ы "қытай түстері" санағына кірді (қытай және африкалықтардың аралас тегі). Ямайкадағы қытай қауымы нығая алды, өйткені қытайлық әйелдер аз болғандықтан, қытайлықтардың арасында үнді әйелдеріне үйленуге дайындық болды. Верен А. Шепардтің айтуынша, Ямайкадағы үндістер арасында әйелдердің бөлісуі аз кездесті. Үнді әйелдерінің аз саны үшін үнді еркектерінің арасында ұрыс-керіс болды және бұл үнді еркектерінің әйелдерін өлтіруінің өсуіне әкелді. 1845-1847 жылдар аралығында Ямайкаға көшіп келген иммигранттардың жыл сайынғы санының 11 пайызын үнді әйелдері құрады. Қытайлық иммигранттардың ағыны қара нәсілді құлдықтың заңсыз жүйесін алмастыруға бағытталған. Бұл жұмысшылар белгілі бір плантаторлар мен олардың иеліктеріне физикалық түрде байланған бес жылдық келісімшартқа қол қоюды және келісімшарт шарттарын бұзған кезде оларды физикалық және қаржылық жазаларға ұшыратты. Келісімшарттар 12 сағаттық жұмыс күніне 4 доллар жалақыны, сонымен қатар тамақ, киім, медициналық көмек және баспананы қамтиды, дегенмен бұл келісімшарттар үнемі бұзылып отырды. Қытай иммигранттары да келісімшарт жүйесіне тәуелсіз келуі мүмкін. Бұл тәуелсіз иммигранттар жеке еркін иммигрант ретінде өз ақшаларын төлеп, немесе олар бағышталып, кейіннен жол ақысын төлеп, жол ақысын қайтарып алуы мүмкін. 1917 жылы бүкіл келісімшарт иммиграциялық жүйесі заңсыз деп танылды, негізінен сол кезде Үндістандағы ұлтшылдық қозғалысты басқарып отырған Гандидің қысымына байланысты. 1943 жылғы санақ Ямайкада тұратын 12 394 қытайлықты көрсетті. Олар санақ бойынша үш санатқа бөлінді, атап айтқанда "Қытайда туғандар" (2 818), "жергілікті туғандар" (4 061) және "қытай түстес" (5 515), соңғысы аралас африкалық және қытай тектес көп ұлтты адамдарға қатысты. Бұл қытайлық ямайкалықтарды Кариб бассейніндегі қытайлықтардың саны бойынша екінші орында тұрды. 1963 жылы қытайлар Ямайкадағы бөлшек саудада монополияға ие болды, құрғақ тауарлар дүкендерінің 90% -ын және супермаркеттердің 95% -ын, сондай-ақ кір жуу және ойын-сауық салондары сияқты басқа салаларда кең көлемде иелік етті. 1970-ші жылдары мыңдаған қытайлық ямайкалықтар өздеріне қарсы этникалық зорлық-зомбылық толқынынан қашып кетті; бастапқыда олар негізінен Канадаға кетті, ол Америка Құрама Штаттарына қарағанда иммиграцияға ашық болды, ал кейіннен АҚШ иммиграцияның негізгі бағытына айналды. Нәтижесінде қытайлық ямайкалықтардың кластерлерін Ямайкадан тыс жерлерде, негізінен, Торонто, Нью-Йорк және Оңтүстік Флорида сияқты жерлерде табуға болады. Алайда, 1980 және 1990 жылдары Ямайкаға қытайлық көші-қонның жаңа толқыны болды, Гонконг пен Тайвань кәсіпкерлері АҚШ нарығын көздеп, аралда тоқыма зауыттарын құрды және көбінесе Қытайдан көшіп келген жұмысшыларды өз кәсіпорындарына жұмысқа алды. Хонгменхуй сияқты кейбір құпия қоғамдар 1880 жылдары плантация жұмысшыларын ұйымдастыруда белсенді болды; алайда Ямайкадағы алғашқы ресми қытай ұйымы франкмасонның бір саласы болды. Кейін 1891 жылы Қытай қайырымдылық қауымдастығы (中華會館) құрылды. КБА Қытай санаторийін, Қытай мемлекеттік мектебін, Қытай зиратын және Қытай қайыршылық үйін құрды. Сондай-ақ, ол өзінің газетін шығарды. CBA қытайлық ямайкалықтар мен Қытай арасындағы тығыз байланысты сақтауға көмектесті, сонымен бірге қытайлық ямайкалық оқушыларды ямайкалық ме...
Дін
Жамайкаға алғашқы қытайлық көшіп келушілер өздерімен бірге қытай халықтық дінінің элементтерін әкелді, олардың ең жақсы мысалы - олар ескі CBA ғимаратында тұрғызған және CBA өзінің бас кеңсесін көшірген кезде де сол жерде тұрған Гуан иесіне арналған құрбандық үстелі. Алайда, ата-бабалары Қытайдан көшіп келгеннен бері ұзақ онжылдықтар өткеннен кейін, дәстүрлі қытайлық діни рәсімдер қытайлық ямайкалықтар арасында өліп қалды. Кейбір дәстүрлі тәжірибелер 20-ғасырда да сақталды, ең алдымен қытай зиратында, онда отбасылар Цинмин фестивалі кезінде ата-бабаларының қабірлерін тазартуға баратын. Бұл іс-шараны көбінесе CBA (ағылшын тілінде Га Сан деп аталады, Хакка сөзі бойынша) қоғамдық іс-шара ретінде ұйымдастырған. Қытай жамайкалықтарының арасында христиан діні басым дінге айналды; олар негізінен католик шіркеуіне, көпшілік мекемелердің протестантизміне емес, мойынсұнады. Англикандықтарды қытайлық ямайкалық қауымдастықта да кездестіруге болады, бірақ Ямайкада кең таралған баптистер (әдетте афро-ямайкалық қауымдастықпен байланысты) сияқты басқа конфессиялар қытайлық ямайкалықтар арасында мүлдем жоқ. Қытайлық ямайкалықтардың христиан дінін қабылдауы бірнеше жолмен жүзеге асты; кейбіреулер некеге тұру мен бала тууды оңай заңмен тану үшін ыңгайлы түрде қабылдады, ал жергілікті әйелдермен қарым-қатынасқа түскен қытайлық ерлер көбінесе балаларына құда-құдалар таңдап, балаларды жексенбілік мектептерге жіберу арқылы шіркеу қауымына сіңірілді. Сонымен қатар, католик мұғалімдері қытайлық мемлекеттік мектепте ағылшын тілін 1960 жылдардың ортасына дейін оқытты, бұл қытайлық ямайкалықтардың жақсы танымал католик орта мектептеріне түсуін жеңілдетті. Гонконг пен Қытайдан көшіп келген қытайлардың ең жаңа толқыны негізінен христиан емес, бірақ олар өздерімен бірге кеңінен көрінетін қытайлық діни үрдістерді әкелген жоқ. Олардың біразы протестант болған және өз шіркеулерін құрған, олар қытай тілінде ғибадат етеді; тілдік кедергілерге байланысты олар қытай жамайка қауымының көбірек ассимиляцияланған сегменттерімен аз байланыста.
Мәдени синкретизм
Қытайлық ямайкалықтар реггидің дамуына да әсер етті. Қытайлық ямайкалықтардың реггиге араласуы 1960-шы жылдары Винсент "Рэнди" Чин, оның әйелі Патрисия Чин және олардың VP Records лейблімен басталды, онда Бини Ман және Шон Пол сияқты суретшілер мансаптарын бастады; Регги музыкасының линерингінде қытай тегтерін көру әдеттегідей болып қала береді, бұл әсердің жалғасуын растайды. Ассимиляция ұрпақтар бойы орын алды және қытайлық ямайкалықтар бүгінде қытай тілінде сөйлей алады; олардың көпшілігі ағылшын немесе ямайка патоисін бірінші тіл ретінде айтады. Олардың басым көпшілігі ағылшынша аталатын есімдер мен қытайша тегі бар. Қытайлық тағам мәдениеті осы топтың арасында көп жағдайда сақталған. Ямайкадағы қытай халқының ортақ тегі: Чай, Чан, Чанг, Чен, Чин, Чонг, Чунг, Чоу, Фонг, Фунг, Хью, Конг, Ленг, Ли, Лим, Линг, Лоу, Лин, Нг, Ван, Ван, Вонг, Яп, Япп, Янг, Юэн, Янг, Чжан, Чжэн және Чжу.