Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тринь Тạc (хань: ; 11 сәуір 1606 24 қыркүйек 1682) солтүстік Дай Вьетте 1657 1682 жылдары билік жүргізді. Тринг Тạc - Тринг иелерінің ең табыстыларының бірі болды. Ол өз билігі кезінде Нгуенмен келісім жасап, Вьетнамда бір ғасырлық бейбітшілік орнады. Трин Тạc сонымен қатар мạc династиясының соңғы қалдықтарын жойды.
Trịnh Tạc (Hán: 鄭柞; 11 April 1606 – 24 September 1682) ruled northern Dai Viet in 1657–1682. Trịnh Tạc was one of the most successful of the Trịnh lords to rule northern Vietnam. During his rule, he made peace with the Nguyễn, beginning a century of peace in Vietnam. Trịnh Tạc also ended the last remnants of the pretender Mạc dynasty.
Ерте мансап
1648 жылы Тринь Трангтың денсаулығы нашарлағандықтан, ол соттың саяси билігін арттырды. 1649 жылы голландтар жас патша Ле Дуй Ху мен оның ағасы Трин Тханы уландырған деп мәлімдеді. 1655 жылы Нгуен әскерлері Нге Анға қарай өрлеп, Трин режиміне қауіп төндірді. Жағдай өте күрделі болды, сол жылдың күзінде Трин Тха және күшейтулер майданға келіп, Нгуенді Гянх өзеніне қарай итермеледі. Келесі жылы оңтүстіктер Нге Анға теңіз шабуылын бастады және Трин Тха өзінің үлкен ұлы Трин Чанды Нгуенге қарсы тұру үшін жаңа әскермен жіберді. Трин Тханың ағасы Трин Тоан солтүстік армияның бас қолбасшысы болған кезде, Трин Тханың өзі ағасына сенбеді. Соған қарамастан, Трин Тạc 1656 жылдың ортасында оңтүстікке қарай алға жылжуды тоқтатты. Нгуендер Нге Ан мен Ха Тиньді басып алуды жалғастырды, ал Нгуендерге бас салған солтүстік вьетнамдықтардың көпшілігі оңтүстікке қарай қоныстанды.
In 1648 Trịnh Tạc gained more political power in the court as his father Trinh Trang’s health failed. In 1649 the Dutch reported that the young king Le Duy Huu and his uncle had allegedly poisoned Trịnh Tạc. In 1655, Nguyễn forces advanced to Nghe An, threatening the Trịnh regime. The situation became so critical that in the autumn of that year, Trịnh Tạc and reinforcements arrived at the battlefield, managed and drove the Nguyễn back to the Gianh River. In the next year, the southerners launched a naval attack on Nghe An and Trịnh Tạc sent his eldest son Trịnh Căn with a new army to confront the Nguyễn. While Trịnh Tạc's brother Trinh Toan was the commander in chief of the northern army, Trịnh Tạc himself distrusted his brother. Nonetheless, Trịnh Tạc finally stopped the southern advanced in mid 1656. The Nguyễn continued occupying Nghe An and Ha Tinh, and a large number of northern Vietnamese who defected to the Nguyễn were allowed to resettle further south.
Әскери науқандар
1658 жылы Нгуендер шабуылдарын қайтадан бастады, олар Квин Лу маңындағы Нге Анның солтүстік шекарасына жетті. Жылдың соңында Тринь Кан оңтүстікке қарай Ка өзенінің оңтүстік жағалауына қарай итермеледі. Тринх пен Нгуен арасындағы шайқастар келесі екі жылда, 1659 және 1660 жылдары тынығады. Трин Тханың агенттері жаудың басып алған аумақтарындағы ауылдарға шұғыл түрде кірді, бұл Нгуендердің моральын төмендетеді. 1660 жылдың соңында Тринь-Тюң оңтүстікте Нгуен режиміне қарсы кең көлемді әскери дайындықты және Циннің ықтимал шабуылдарын болдырмауды жоспарлады, бірақ бұл сәл сәттілікке жетті. 1667 жылы Трин Тханың әскері солтүстікке қарай жылжып, бұрын Мин қорғауында болған Цао Бангтағы Мха қалдықтарына шабуыл жасады. Алайда жаңа Цин империясы Мạc-ты қолдауды жалғастырды және Триньді кері шегінуге мәжбүр етті. 1671 жылы ол Батавиядағы голланд үкіметінен оңтүстіктегі Нгуенге қарсы соңғы әскери жорығына көмек көрсетуді сұрады. Голландиялықтар оның талаптарын орындай алмағаны үшін кешірім сұрады. Осыған қарамастан, Трин Тхау жаулауды Япо Лэ өзенінің бойындағы Тран Нинь қабырғасын бұзу үшін әскер жіберіп бастады, бірақ оңтүстік ханзадасы Тон Тхэп қабырғаны нығайту үшін генерал Нгуен Ху Датты жіберді және солтүстік шабуылдарын сәтті теріске шығарды. Бұл қымбат науқан толық аяқталды, ал патша солтүстіктегі Мạc отбасына шабуыл жасады. 1677 жылы оның әскері ақыры Цао Бан провинциясындағы соңғы Мạc қалдықтарын жойып, мактерді Оңтүстік Қытайға қашуға мәжбүр етті, онда оларды 1683 жылы Цин әскері тұтқынға алды.
In 1658 the Nguyễn resumed their offensive, reaching the northern border of Nghe An near Quynh Luu. By the end of the year Trịnh Căn had pushed the southerners back to southern banks of the Ca River. Fighting between the Trịnh and the Nguyễn came to a lull in the next two years, 1659 and 1660. Trịnh Tạc's agents rushed into villages in enemy's occupying territories, lowering the Nguyễn morale. In late 1660 Trịnh Tạc planned for an extensive military preparation against the Nguyễn regime in the south and to fend off a potential Qing offensive, which ultimately had little success. In 1667 Trịnh Tạc's army moved north and attacked the Mạc remnants in Cao Bang, who were formerly under Ming protection. However the new Qing empire continued to support the Mạc and forced the Trịnh to withdraw. In 1671 he sent a request to the Dutch government in Batavia to assist his last military campaign against the Nguyễn in the south. The Dutch did nothing but apologized for their inability to assist him in his demands. Regardless, Trịnh Tạc began the offensive by sending an army to break the Tran Ninh wall along the Nhật Lệ River, but the southerner prince Ton That Hiep sent general Nguyen Huu Dat to reinforce the wall and successfully repelled the northerner attack. The costly campaign ended inclusively, and the lord turned to attack the Mạc family in the north. In 1677 his army finally destroyed the last Mạc remnants in Cao Bang province, forcing the Mac to flee to Southern China, where they were captured by the Qing army in 1683.
Саяси мансап
Винь То дәуірінде (1658 1662) Тринь Тạc және оның ғалымдары халық тізілімдерін, салық салуды, бөгеттер мен жолдарды қайта құруды қалпына келтіре отырып, он бесінші ғасырда патша Ле Тхан Тонг құрған азаматтық бюрократиялық үкіметті қайта құрды және қайта жаңғыртты. мемлекеттік демеушілік мектептер мен азаматтық емтихандар. Билік басында Трин Тха әкесінің христиан миссионерлері мен христиан қауымдарына деген мейірімді көзқарасын жалғастырды. Алайда миссионерлерді шетелдіктер және Хьюедегі Нгуен режимі үшін тыңшылар деп санайтын оның шенеуніктері мен кеңесшілері оның сенімін біртіндеп өзгертті. 1658 жылдың маусым айында швейцариялық озық Онуфре Борхеске Ханойдағы барлық иезуит миссионерлерін Макаоға қайтарып алуды бұйырды. Трин Тха христиан дінін тыйым саламын деп қорқытқанмен, иезуиттер мен олардың нанымдарына мойынсұнушыларды төзімділікпен қабылдады. 1662 жылы ол даосизм мен буддизмді мемлекеттік дін деп жариялап, христиан дінін заңсыз деп жариялады. Сол жылдың қараша айында қарт патша Ле Дуй Кь қайтыс болды, ал Трин Тạc 10 жасар принц Ле Дуй Вуны патша етіп таңдады. 1663 жылы иезуиттер Солтүстік Вьетнамнан қуылды. 1669 жылы 13 шілдеде ол шетелдік кемелерге Ханойға келуді тыйым салды, оның орнына олар Қызыл өзен бойындағы Фхо Хьенге тоқтады. Тринь-Туаңда Ламберт де ла Мотте, екі діни қызметкер Жак де Бурж (1630-1714) және Габриэль Бушар бастаған алғашқы француз кемесі Compagnie des Indes Orientales келді. Ол француздарға Фу Хьен қаласында фабрика салуға рұқсат берді, бұл оған көбірек еуропалық оқ алуға және Тонкиндегі голландиялық және португалдық бизнеске қарсы тұру үшін мүмкіндік береді. 1672 жылы ол ағылшын шығыс үнді компаниясына Ханойда фабрика ашуға рұқсат берді. Сол жылы жеңіліссіз жорық жүргізгендіктен, Трэнь Тạc ашуын иезуиттерге қарсы бұрып, 1673 жылдың көктемінде Джованни Филиппо Мариниді қуып жіберді. Бейбітшілік орнағаннан кейін конфуциандық қайта жанданып, билік әскерден әдебиетшілерге берілді. Соғыс саясаты ақыры тоқтатылды. Шетелдік саудагерлер соттың жағымсыз көзқарасына ұшырап, оларға қарсылық білдірді. 1697 жылы ағылшындар Тонкинді тастап кетеді, содан кейін 1700 жылы голландиялықтар да солай істейді.
During the Vinh Tho era (1658–1662), Trịnh Tạc and his scholars had reestablished and revived the civil bureaucratic government that had been set up by king Le Thanh Tong in the fifteenth century, by resetting population registers, taxation, reconstructing dykes and roads, reopened state sponsored schools and civil examinations. In the beginning of his reign, Trịnh Tạc continued his father's friendly view toward Christian missionaries and Christian communities. However, his officials and advisors who saw the missionaries as foreigners and spies for the Nguyễn regime in Hue, gradually changed his belief. In June 1658, the Swiss superior Onuphre Borges was ordered to recall all the Jesuit missionaries in Hanoi to embark for Macao. While Trịnh Tạc threatened to prohibit Christianity, he continued to tolerate the Jesuits and their converts. In 1662 he declared Taoism and Buddhism the state religions while outlawing Christianity. Also in November of the same year the old king Le Duy Ky died, and Trịnh Tạc selected 10 year old Prince Le Duy Vu as king. In 1663 the Jesuits were banished from north Vietnam. On 13 July 1669 he prohibited foreign vessels to arrive Hanoi, and instead they were docked in Pho Hien, along the Red River. Trịnh Tạc welcomed the first French ship Compagnie des Indes Orientales led by Lambert de la Motte, two priests Jacques de Bourges (1630–1714) and Gabriel Bouchard in Pho Hien. He permitted the French to build a factory at Pho Hien in hope that he would receive more European cannons and to counter the Dutch and Portuguese businesses in Tonkin. In 1672 he allowed the English East India Company to open a factory in Hanoi. Because of his failed campaign in the same year, Trịnh Tạc turned his anger against the Jesuits and expelled Giovanni Filippo Marini in spring 1673. After peace returned, Confucianism was revived, and power transferred from the military to the literati. The war policy finally was abandoned. Foreign traders now received more negative views and hostilities from the court. The English left Tonkin in 1697, followed by the Dutch in 1700.