Кіріспе

Оның ұлы, судья сэр Андриес Стокенстрем, 1-ші баронт, (6 шілде 1792 жылы Кейптаунда 16 наурыз 1864 жылы Лондонда) 13 қыркүйек 1836 жылдан 9 тамызға дейін Британ Каффрариясының вице-губернаторы болды. Ол қоныстанушылардың Кхоза жерлеріне көшіп келуін болдырмау үшін күш салған, бұл оны Кейп колониясының шекарасындағы қоныстанушылар арасында өте танымал емес етті. Тарихи тұлға ретінде ол Оңтүстік Африкада отарлаушылыққа кедергі келтіргені үшін көп уақыт бойы даулы болды, ал империалистік тарихтар оны дәстүрлі түрде қорлады. Алайда оның қозаларға қатысты салыстырмалы түрде алысқа қарай қараған және құрметпен қараған саясаты қазіргі Оңтүстік Африкада мойындауға ие болды. Стокенстремнің мұрасы туралы тарихшы Кристофер Сондерс былай деп қорытындылады: "Кейпте XIX ғасырда өмір сүрген бірде-бір адам бұдан да кең көзқарас танытпады, ешкім де қара және ақ түстердің арасында үлкен құрметке ие болмады".

Ерте өмір

Швед тектес Кэп жерінде туған Андерс Стокенстремнің (1757 - 1811) үлкен ұлы, ол Кейптаунда бастауыш білім алып, 1808 жылы әкесі Графф Рейнетте кеңседе клерк болып тағайындалды. Жолда ол лейтенант-полковник Р.Коллинзмен кездесіп, оны голланд тілінде аудармашы ретінде Оранж өзеніне және Ксоса еліне апаратын сапарға ертіп барды. Әскери мансапқа ұмтылған Андриес 1810 жылы Рхархабедің басты әміршісі Ндламбеге үкімет оны Зурвельдтен шығарып тастау туралы хабарлау үшін жіберілген экспедицияға еріп барды.

Әскери мансап

19 ғасырда Кейп шекарасы бір жағынан Кейп колониясы мен екінші жағынан Ксоса басшылары арасындағы қайталанатын шекара соғыстары сериясымен зардап шекті. Стокенстремнің әскери мансабында жергілікті мыс күштерінің басшылығы (Бургер коммандостары) мен императорлық бақылауды күшейтуді қолдаған шекарадағы қоныстанушылар арасындағы келіспеушіліктер күшейе түсті. Жас Стокенстрем шекаралық соғыстарда керемет және кейде аяусыз сарбаз болғанмен, алдағы жылдары ол өз қарсыластарымен өсіп келе жатқан жанашырлық танытты. Сол кездегі отаршылдық үкіметінің шекара саясаты "Қарсылау жүйесі" деп аталды, ол арқылы шекаралық қоныстанушыларға ұрланған малдарды қайтарып алу үшін шекарадан өтуге рұқсат етілді. Стокенстрем бұл жүйеге қатты қарсы болды. Оның ойынша, шекарадағы Кейп колониясы отаршылары қоссо көршілеріне әділетсіз қарады, бұл оның кейінірек екі жақта да тыныштық пен өзара құрмет орнату үшін келісімдердің қатаң түрде сақталатын жүйесі қолданылуы керек деген тұжырымға әкелді.

4-ші шекара соғысы (1811-1812)

1811 жылы ол Кейп полкіне прапорщик болып тағайындалды, 4-ші Кейп шекара соғысына (1811-12), Ндламбеге қарсы науқасқа қатысты. Осы уақыт ішінде Андриес әкесі Андерс Стокенстремге көмекші болып қызмет етті. Әкесі қамалып, өлтірілгенде, жас Андри 18 атпен Бруинтиесхогтеден аттанды. Ол Дориннекке жақын жердегі бірнеше кісі өлтірушілерді қуып жетіп, олардың 13-ін өлтірді. Дорингнектен оралғаннан кейін Андриес атасының орнына бургерлік күштерге қолбасшылық етуге тағайындалды. Ндламбе қуылғаннан кейін ол полковник Джон Грэмге Фиш-Ривер шекарасын нығайтуда көмек көрсетті. Губернатор сэр Джон Крэдок оны Графф Рейнеттің көмекшісі етіп тағайындады, ол бастапқыда Балық өзенінің (жоғарғы) Ван Стаденсдам қаласында, кейіннен жаңадан құрылған Крэдок қаласында орналасты. Андриес өзінің міндеті әскери сипатта болғандықтан, өзінің міндетін сақтады. 1813 жылы жылдам және табысты науқанда ол жаңа шекараны бұзған Ксоса тайпаларына қарсы Балық өзенін кесіп өтті және 1814 жылдың мамыр айында ол Кейп полкінің лейтенанты болып тағайындалды. Төртінші шекаралық соғыста соғысқаннан кейін ол тез арада жоғары шенге көтерілді.

Бесінші шекара соғысы (1818-1819)

Өте көп адаммен қоныстанғандықтан, amaNgqika (Ngqika Xhosa) және amaGcaleka (Gcaleka Xhosa) арасында азаматтық соғыс басталды. Кейптің Нгқикамен қорғаныс туралы келісімге қол қойғандықтан, ол 1818 жылы Нгқиканың әскери көмек сұрауына жауап беруі керек болды. Осылайша, Стокенстремге Нгкиканың одақтасы ретінде Ндламбе амаГкалекаға қарсы командасын басқару тапсырылды. Гкалека әскерін тез арада басып алып, жеңгеннен кейін, ол өз командасын кері қайтарып, Кат өзенінің сол жақ қанатын қорғауға Графф Рейненнің бургерлерін орналастырды. Алайда, Кейптен бас тартқаннан кейін, amaGcaleka 1819 жылы қайта топтасты және бұл жолы Кейп колониясына басып кірді, Грэмстаунға шабуыл жасады. Осылайша, Стокенстрем қайтадан алаңға шықты. Ол алдымен өзінің Графф Рейн командасын шекараның солтүстік бөлігіндегі кез келген шабуылға қарсы тұру үшін орналастырды. Кейін Кейп, Стелленбош және Свеллендам командостары amaGcaleka армиясына қарсы алға жылжуда, Стокенстремнің Graaff Reinet командосына балық өзенінің аймағындағы бұталардан көтерілісшілерді тазалауды тапсырды. Бұрын бұл аймақ тезірек ашылмайды деп саналған. Бұл мүмкін емес деп саналған науқанды сәтті жүзеге асырғаннан кейін, Стокенстрем Кейп полкінің капитаны болды. Соғыс 1819 жылдың қазан айында Гкалека Нгкиканың Батыс Ксосаның тәуелсіз басшылығын мойындауға келіскенде аяқталды. Кейскама мен Фиш өзендерінің арасындағы аймақ бейтарап аймақ деп жарияланды, ол қара және ақ қоныстанды. Осы кезеңнен бастап, Стокенстремнің губернатор Лорд Чарльз Сомерсетпен қарым-қатынасы төмендеді, оның бір бөлігі "Сомерсеттің шекара саясатын ашық сынға алуы немесе оның ауданында 1820 жылы қоныстанушыларға қоныстануға рұқсат беруден бас тартуы және олардың шекарадағы орналасуына қарсылық білдіруі" деп Дюмини айтады, ал бір бөлігі губернатордың ұлы, полковник Генри Сомерсетпен айтысқа түскендіктен. Сонымен қатар, Стокенстрем губернатордың міндетін атқарушы сэр Руфен Донкинмен достық қарым-қатынаста болды, ал Грэмстаун редакторы Роберт Годлонтон полковник Сомерсеттің берік қолдаушысы болғандықтан, бұл "оның қалған қоғамдық мансабы жеке және саяси қақтығыстармен сипатталды". Оның әскери мансабы 1820 жылы шілдеде Корсикан рейнджерлеріне ауысқанда аяқталды. Графф Рейнет ауданының шекараға қатысы 1821 жылы Албанидің жеке ауданы (Уайтенхагеден) және 1826 жылы Сомерсет шығыс ауданының (Графф Рейнеттен) құрылуымен азайтылды. Алайда, Стокенстрем 1828 жылғы реформаға дейін оның кеңсесін жойғанға дейін елде қалды. Ол жерді иеленуші ретінде соңғы жылы Кейпте маңызды рөл атқарды, ол Хойхой мен Кейптің барлық басқа да еркін қара тұрғындарына жер иелену құқығын беру туралы 50 (1828) бұйрыққа үгіт-насихат жасады. Бұл жоба оның кейіннен Кат өзенінің Кхой елді мекенін құруына әкелді.

Шығыс провинциясы бойынша бас комиссар (1829-1833)

1827 жылы Кеңес кеңесі екі ресми емес мүшеге кеңейтілді, ал сол жылдың маусым айында Стокенстрем осы лауазымдардың бірін атқаруға тағайындалды. 1829 жылдың басында генерал-майор Ричард Бурк, ол 1826 жылы колонияға Шығыс провинциясының вице-губернаторы ретінде келген, бірақ Лорд Чарльз Сомерсет кеткен кезде губернатор қызметін атқарушы болды, Стокенстремді Шығыс провинциясының генерал-комиссары лауазымына тағайындады.

Кат өзені Кхой қонысы

Көптеген саяси кедергілерге қарамастан, Стокенстрем шекарада бейбітшілік орнату туралы келісімге қол жеткізу және Балық және Кеискамма өзендері арасындағы берілген аумақты тұрақтандыру үшін жұмыс істеді. Ол осы кең және құнарлы аймақты шекарадағы ақ қоныстанушылар емес, мыстың кең көлемді хой және гриква халқы қоныстансын деп бөлді. Стокенстремнің кейбір жоғары басшылары хойлар болды; ол ұзақ уақыт бойы шекаралық соғыстарда хой сарбаздарымен бірге соғысты және олардың батылдығы мен адалдығын жоғары бағалаймын деп мәлімдеді. Ол осы жер аударылған және шеттетілген адамдарға жер иелену құқығының толық және тең құқығын берді және олардың қонысын құруға жағдай жасады, ол "Кат өзені Хой қонысы" деп аталды. Тығыз қоныстар өркендеп, кеңейе түсті, ал Кат өзенінің қонысы тез арада өлкенің қалған бөлігінен дербес өмір сүретін үлкен, бейбіт және табысты аймаққа айналды. Кейіннен Стокенстрем осы елді мекенді құруды өзінің ең мақтанатын жетістігі деп санайды.

Шекаралық саясат

Екі жақта да шекарадан мал жаулап алу шекаралық зорлық-зомбылықтың тұрақты себебі болды. Осы себепті Stockenström ұрланған малдарды қайтару туралы жаңа ережелерді жариялады. Бұрынғы шекаралық "Жазалау жүйесі" малдың шабуылына қарсылық білдіруді білдірді. Стокенстрем қарулы топтарға шекарадан өтіп, ұрланған малдарды күшпен қайтаруға азаматтық билік рұқсат берген жағдайда ғана рұқсат етіледі деп шешті. Бұл саясат өте қиын болып шықты, өйткені жазалау шараларын қолдануға рұқсат беру туралы шешім қабылдағанда, Stockenström көбінесе сенімді емес көздерден алынған ақпаратқа сүйенді. 1830 жылы Стокенстрем қоныс аударушыларға Тиалиге қарсы жазалау экспедициясын бастауға рұқсат берді, бұл Ксоса баслығының шекарадан тыс рейдтерге жетекшілік еткендігі туралы дәлелдер көрсетілді. Алайда экспедиция нәтижесінде тағы бір бас сақшы Зекко атылып, ол айтарлықтай дау тудырды. Жалған ақпаратқа сүйене отырып, Стокенстрем алдымен Эразмның іс-әрекеті үшін мақтаған, бірақ кейіннен жүргізілген тергеулер Зеконың қаруланғандығы және мал алып кеткені туралы хабарлардың жалған екенін көрсетті. Жазалау экспедицияларына деген сұрақтың артуына байланысты Стокенстрем полковник Сомерсет пен шекаралық қоныс аударушылар тобының ниеттеріне күмәнмен қарай бастады. Бұл мәселе 1831 жылы маусым айында, колониялық үкімет Сомерсетке Стокенстремнің рұқсатысыз және оның қарсылығына қарамастан, сосаларға шабуыл жасауға тікелей рұқсат берген кезде, маңызды болды. Стокенстрем Graaff Reinet-тен берген баяндамаларында да, Кеңес кеңесінің жұмысында да жүзеге асырылған шекара саясатын күшейтіп сынға алды. Колониялар жөніндегі хатшы лорд Стэнли кеңестен отставкаға кетуді сұрағаннан кейін, 1833 жылы Стокенстрем Кейптен кетіп, Лондонға сапар шекті, онда ол Колониялық кеңсеге өзінің шекара жұмысында көбірек тәуелсіздік беруге көндіре алмады. Ол Лондоннан Швецияға 1834 жылы көшіп келді. Бұл кезде мыста алтыншы шекара соғысы басталды.

Шығыс провинциясының вице-губернаторы (1836-1838)

1835 жылдың тамызында ол Лондонға барып, Оңтүстік Африкадағы ксосалармен қарым-қатынас туралы Төменгі палатаға куәлік берді. Ол өзінің айқын куәліктері арқылы император саясаты мен шекаралық қоныстанушылардың мінез-құлқын сосалармен соғыстың қайта-қайта басталуына себепші деп айыптады. Атап айтқанда, қоныс аударушылар қоссолар жеріне шабуыл жасап, мал ұрлаушыларды шабуылдады. Оның пікірлері - өте даулы болса да - жаңа отарлар министрі лорд Гленелгке әсер етті, ол оны Шығыс провинциясының вице-губернаторы етіп тағайындады.

Жаңа шекаралық саясат

Вице-губернатор ретінде Стокенстремде енді Кэп-Хоса қатынастары үшін мүлдем жаңа саясат құру мүмкіндігі болды. Ол қоссаларға жаңадан қосылған "Каралева Аделаида провинциясын" қайтарудан бастады. Ол содан кейін өзінің бірегей келісім жүйесін енгізді, ол кхоса басшыларын өзінің дипломатиясында тәуелсіз және тең дәрежелі билік ретінде таныды. Бұл жүйе Кейп колониясы мен Ксоса басшылары арасында сенімді "елшілер" ретінде дипломатиялық агенттер алмасуды қамтыды. Дипломатиялық агенттік жүйесі шекараны күзету және екі жақтан ұрланған малдарды қайтару үшін ресми шарттармен негізделген. Бір қызығы, Стокенстрем кхоса жерлеріне отарлаушылық экспансияға тыйым салды. Осы негізгі ережемен келісім жүйесі шекараға біраз уақыттан кейін бейбітшілік әкелді. Өзінің шекаралық саясатында Стокенстрем, сондай-ақ, мыс либералдары мен меценаттарымен келіспейді, өйткені ол басшылардың билігін сақтап қалу керек деп санайды және шекаралық қатынастарды қатаң реттеу және қадағалау қажет.

Құқықтық қысым және келісімдер жүйесінің құлдырауы

Алайда көптеген шекаралық отаршылар Стокенстремнің кхоза жеріне кеңейтуіне шектеулер қоюына наразы болды. Шығыс Каптың қоныс аударушы қозғалысы, Стокенстрем келісім-шарт жүйесін бұзуды және Ксоса жерін аннексиялауды жақтаған, Годлонтон мен Кол Сомерсет бастаған. Бұл қозғалыстың Стокенстремге және оның келісім жүйесіне қарсы өрескел және жамандау науқаны барған сайын күшейе түсті. Годлонтон шекаралық аймақтың ең ықпалды газеттерін басқарып, оларды өзінің науқанын қолдауға қолданды. Годлонтон өзінің пікірлерін жеткізу үшін 1820 жылы қоныс аударушылардың діни мекемелеріндегі елеулі ықпалын пайдаланып, қоныс аударушылар "Құдайдың өзі Кафрарияны отарлауға таңдады" деп мәлімдеді. Ресми түрде, Стокенстремді проблема да қиындатты, өйткені вице-губернатор ретінде ол әлі де заңды түрде мыс губернаторы сэр Бенджамин Д'Урбанға тәуелді болды. Британ парламенті Стокенстремге шекараны басып алуға рұқсат бергенде, оны назардан тыс қалдырғандығы туралы наразылық білдірді. Оның әскери билігі әлі де жоқ еді. Шекаралық қоныстанушылардың баспасөз науқанының зор қысымымен Стокенстрем бірте-бірте қатал сот күресінің қатарына түсіп кетті. 1838 жылдың ақпан айында ол кісі өлтірген деп ашық айыпталғаннан кейін, жала жабу ісін бастады және жаңа губернатордан сэр Джордж Нейпирге толық тергеу жүргізуді өтінді. 1838 жылы маусымда тергеу соты Стокенстремді ақтады, бірақ оның жағдайы үмітсіз деп санады және Гленелгке кеңесу үшін Британияға барды. Гленелг Стокенстремнің отставкасын қабылдаудан бас тартты, бірақ оның мұрагері Лорд Норманби 1839 жылы тамыз айында Стокенстремді жұмыстан босатты. Көңілі қалмаған Стокенстрем 1840 жылы мамыр айында Кейпке оралып, өзінің Клипкраал фермасына (Соммерсет шығысына жақын Суэршоек аңғарында) зейнеткерлікке шықты. Ол Уитенегеге және Кейптаунга тек кейде ғана сапар жасады. 1842 жылы аймақты қатты құрғақшылық басқан, бұл шекарадан тыс мал ұрлаудың артуына әкелді. Бұл, сонымен қатар, Стокенстремнің келісім жүйесіне деген назардан тыс қалуы шекара бойына өсіп келе жатқан зорлық-зомбылыққа әкеліп соқты. 1844 жылы Кейптің жаңа губернаторы сэр Перегрин Мэйтланд Стокенстремнің келісім жүйесін мүлдем жойып, оның орнына біржақты, қатаң келісімдер жүйесін енгізді. Жаңа келісім жүйесінің кейбір ережелері, мысалы, шекаралық қоныстанушыларға егер олар ірі қара ұрланған деп ойласа, қоныстанушыларға қоныс аударуды рұқсат ету, зорлық-зомбылықтың күрт өсуіне әкелді. Мейтлендтің жүйесі шекараны әскери тұрғыдан қорғау үшін кхоса жерлерінде әскери бекіністер жүйесін құруды да қамтыды. Жаңа губернатор сондай-ақ шекаралық Ксоса аумағында Мфенгулерді қоныстандыра бастады және оның кейбір бөліктерін тұрақты ақ адамдар қоныстандыру үшін ашты. 1845 жылы соғыстың жақындап қалғанын білген Стокенстрем Кага тауларының етегіндегі Маасстрем фермасына көшіп барды.

7-ші шекара соғысы (1846-1847)

Жетіінші шекара соғысы ("Аматола соғысы") басталғанда, дәстүрлі император әскерлері тез арада шекарадағы қиын жерлерден зардап шекті. Олардың ұзын әскер колонналары баяу жүреді және оларды қосалқы қарулы қожалар оңай басып алады. Өсе түсетін шығындар мен шекарадан тыс жерлерге соса әскерлерінің толыққанды басып кіруіне тап болған британдық губернатор сэр Перегрин Мэтленд жергілікті Кейп Бургер коммандостарын шақырды. Кейп бургерлері - буер, мфенгу, қоныс аударушы, хоихой және гриква халықтарынан жергілікті тұрғындардан жалданып алынған және Стокенстремге өте адал болған шекаралық қарушылар. Олар императорлық қолбасшының қол астында қызмет етуге қарсы болды, сондықтан губернатор Мэйтланд Стокенстремді жергілікті аралас командостардың қолбасшысы етіп қою үшін полковникке көтерді. Стокенстремнің бургерлік күші алдымен Шығыс провинцияның оңтүстік-батыс бөлігін Балық өзеніне дейін тазартып, amaNgqika-ға жеңілістерді жіберді, содан кейін Форт-Бьюфортқа дейін өрлеп, ол бастапқыда Ксоса елін басып алу туралы бұйрық алды. Стокенстрем кхоза әскерлерін жою үшін әскери шабуыл жасаудың орнына, өзінің атты коммандостарының шағын тобын таңдап алды, колонияның шекарасынан өтіп, Транскей кхозасының жүрегіне тез еніп, тікелей кхазалардың басты басшысы Сархилидің ("Крели") крайына қарай жүрді. Олардың жылдамдықпен жақындауына байланысты, олар кхоза күштерінің қасына түсіп, тікелей Сархили астанасына кірді. Жоғарғы басшы Сархили мен оның генералдары жақын маңдағы тау жотасында қарусыз Стокенстреммен (оның командирлері Группе, Молтено және Браунлимен) кездесуге келісті. Кездесудің басында екі баланың әкесі де, қарусыз болған Сарили мен Стокенстрем де өлтірілді. Екі адам да бір-біріне қарсы бірнеше шекаралық соғыстардың ардагерлері болды және олар бір-біріне өте құрметпен қарағанмен, Стокенстрем, алайда, Сархилидің болашақтағы Нгика шабуылдары үшін жауапкершілікті өз мойнына алуын талап етті. Ұзаққа созылған келіссөздерден кейін Сархили кез келген қаралған мал мен басқа да мүлікті қайтаруға және Кеи өзенінің батысындағы Нгқика жеріне деген талаптарды тастауға келісті. Ол сондай-ақ шекарадағы Нгкикадағы шектеулі билігін шекарадан тыс шабуылдарды тоқтату үшін қолданатынын уәде етті. Келісімге қол қойылып, командалар тату-тәтті жолға шықты. Осы экспедициядан денсаулығы нашарлаған Андриес (өмірінің қалған бөлігінде денсаулығы нашар болды) британ үкіметінен соғысты тергеуді талап етті, бірақ жаңа губернатор сэр Гарри Смит соғыстың себебі ретінде Стокенстрем келісім жүйесін кінәлады. Хосса тайпасының басшыларымен кездесуде губернатор олардың көз алдында қағазды жыртып алып: "Бұдан былай келісімдер жасалмайды" деп жариялады. Тарихшы Пирс Брендон "Смиттің аяғын Хоссан билеушісінің мойнына қойып: "Мен сіздің ең жоғары басшыңызмын, ал каффирлер менің иттерім!" деп жариялағанын" сипаттады. Сэр Андриес губернатор Смиттің саясатын ашық айыптап, олар одан әрі дағдарысқа әкелетінін ескертті, бірақ Колониялар жөніндегі министр Эрл Грей әрекет етуден бас тартты.

Өкілдік үкіметке қарсы науқан

Стокенстрем тікелей императорлық бақылаудың құзырсыздығы деп санаған нәрсеге жауап ретінде Кейп колониясының сайланған өкілді үкімет институты арқылы өз істерін көбірек жергілікті бақылауға алуы туралы шақыруларды қолдады. 1849 жылы Стокенстрем баронет атағын алды және әскери зейнетақысын сайланған парламентті құруға қолдауға жұмсады. Губернатор Смит 1850 жылы сайлауды шақырғанда (өз түріндегі жалғыз) заң шығарушы кеңесте қызмет етуге лайықты адамдарды табу қиындығын болдырмау үшін сэр Андристер Шығыс провинциясынан кез-келген кандидат үшін ең көп дауыс алды. Алайда Роберт Годлонтон бірнеше заң шығарушы кеңес мүшелерін сайлаудың халық пікірін білдіретінін жоққа шығаруға итермеледі, ал сэр Андриес және басқа да халық сайлаған мүшелер қыркүйекте отставкаға кетті. 1851 жылы ол Джон Фейрбернмен бірге Ұлыбританияға барып, британ үкіметін Кейп аймағына өкілді үкімет енгізуге көндіруге үміттенді. Бірақ губернатор Гарри Смит саясатын тергеуді шақыруының нәтижесінде сэр Андриске өз кезегінде олардың сәтсіздігі үшін күнәнің құрбаны болды және 1850 жылғы Сегізінші шекара соғысы кезінде Кат өзенінің көтерілісі үшін айып тағылды. Тергеу комиссиясының орнына арнайы комиссия тағайындалды. Дюмини "анықтама да, есеп та дайындамады" деп жазады. 1851 жылы ол жоқ болған кезде қарсыластары оның фермасын, Маасстромды, қиратты.

Парламент мүшесі

Дегенмен 1853 жылы өкілді үкімет құрылды, ал сэр Андриске Шығыс бөлімдерін білдіру үшін жаңа Кейп парламентіне сайлауға қатысу туралы ұсыныс жасалды. Ол науқанның шығыстарын және меншігін жоюды қамтамасыз ету үшін Маасстремнің бір бөлігін (4 985 morgen-тің үштен бірі) Бедфорд деп атаған, бұл сэр Андристің досы, Бедфордтың 8-ші герцогының есімімен аталған. Ашулы сайлау науқанынан кейін сэр Андриес өзінің ескі жауы Годлонтонды жеңді, бірақ Годлонтонның газетінде, Грэмс Таун Жорналда өзіне қарсы барлық ескі айыптаулар қайта жарияланды. Кейп заң шығарушы кеңесінің мүшесі ретінде сэр Андриес дивизиондық кеңестер туралы заңның қабылдануына жетекшілік етті, ол 1828 жылы бұзылған (жер иелерінің жойылуымен) үкімет пен басқарылатын адамдар арасындағы байланысты қалпына келтірді. Ол сондай-ақ жергілікті мыс командостарын бұрыннан қалыптасқан әскери гарнизонмен теңестіретін "Бургерлік күш туралы" заң жобасын қабылдауға қолдау көрсетті. Соңғы саяси әрекеттерінің бірінде ол Оңтүстік Африкада тікелей императорлық бақылаудың жарамсыздығы деп санаған нәрсені қысқарту жолы ретінде Кейпте "Жауапты үкімет" үшін жаңадан пайда болған қозғалысқа қолдау білдірді. Басқа жағынан ол ренжіді. Кат өзеніндегі Хойхой қонысы бөлініп, шекаралық соғыс қоздырғыштар мен жерді пайдаланғандарды тоқтату үшін аз ғана іс-қимыл жасалды.

Зейнетақы және кейінгі өмір

1856 жылы наурыз айында денсаулығы нашарлап, ол креслодан кетіп, келесі айда колониядан кетті. Ол біршама уақыт Ниццада, Неапольде және Англияда өмір сүрді, 1860 жылы Кейпке оралды, ал 1862 жылы Лондонға қайта оралды, онда ол 1864 жылы 71 жасында оны көп жылдар бойы азаптап келген бронхиттен қайтыс болды. Ол Лондонның Кенсал Грин зиратында жерленді.

Андерс Стокенстрем

1781 жылдың қыркүйегінде Андерс Стокенстрем Текселден VOC кемесінің 't Zeepaard кемесіне төртінші пулеметші ретінде жүзіп кетті. 1782 жылы желтоқсанда Табель шығанағына жеткенде, 2753 жолаушы мен экипаждың 1202-сі қайтыс болды, ал 915-і ауырып қалды. 't Zeepaard-ты қоса алғанда, төрт аптадан кейін Батавияға қарай жүзіп, қаланы күтілетін британдық шабуылдан қорғауға көмектесті. Андерс флоттың қатарында жүрді ме, жоқ па, белгісіз, бірақ екі жылдан кейін ол Кейптаундағы тауар кеңсесінде көмекші болып жұмыс істеді, онда ол бірнеше жыл болды. Ол сондай-ақ VOC үшін Мадагаскардан Кейпке құлдарды тасымалдайтын кемеде қызмет етті, содан кейін 1795 жылға дейін Кейптің британдық оккупациясында флоттың бухгалтері болды. 1796 жылдың наурыз айында генерал Дж. Х. Крейг Андерсті Свеллендамдағы Ланддрост А А Фауреге хатшы етіп тағайындады. Батавия Республикасы мыстыны басып алғаннан кейін Андерс Графф Рейнеттің губернаторы Ян Виллем Янссенс пен генерал-комиссары Якоб Абрахам Уитенхаге де Мисттің жерінде тағайындалды. Соңғысы оны 1804 жылдың 14 ақпанында ант берді, бұл кезде Графф Рейнен 1801 жылдан бері тұрақты жер телімсіз болды. Оның сегіз жыл бойы 1806 жылға дейін Батавияның билігі астында, содан кейін британдық билік кезінде ауданның солтүстігінде және солтүстік-батысында Бушман шабуылдары болды және АмаХосамен шекарасы белгісіз болды. 1802-03 жылғы Хойхой / Ксоса басқыншылығынан кейін (Үшінші шекара соғысы) қоғамдық ғимараттар қалпына келтіруді қажет етті. Бушманға қарсы коммандос жіберілген кезде, Андерс бушмандарды татуластыруға тырысты. 1811 жылы желтоқсанда ксосаларға қарсы шаралар қабылданған кезде, Графф Рейнеттің бургерлері қолбасшылығындағы Андерс Зуурбергтің солтүстігіндегі аймақты қорғау үшін Бруинтиесхогтеді басып алды. Джордж, Уайтенхаге және Свеллендам командостары Кейп полкімен бірге Сандес өзенінің сағасына жиналды және Рождестводан кейін өзенді кесіп өтіп, Ксосаны Аддо бұтасынан қуып шықты. 27 желтоқсанда Финтридің полковник Джон Грэм Стокенстремге Коернидегі қалған күшке қосылуға бұйрық берді, онда полковник Дж. Г. Куйлер (Уитенхагедің жері) басқарды. Бұл Зуурбергтің солтүстігіндегі аймақты кхосалардың шабуылына ұшырату мүмкін екенін түсінген Андерс бұл мәселені Грэммен талқылауға барды. Ол 1811 жылы 29 желтоқсанда 24 адаммен бірге күн бату кезінде жолға шықты. Шамамен бес сағаттан кейін ол Касаның қолында болған Имиданге тайпасының бірнеше сосаларын Дорингнекке, Зурбергтегі Ақ және Керни өзендерінің арасындағы су бөліктеріне кездестірді. Ол өзінің досы әрі колонистер мен жергілікті халықтардың игілігі үшін танымал екенін мойындап, Андерс аттан түсіп, қарусыз соғысқа қарсы шықты. Ол кем дегенде жарты сағат бойы Касаны қан төгілмей елге қайтуға көндіруге тырысты, бірақ ол атына мініп қайтып келгенде, Имиданге оның партиясын қоршап алып, шабуыл жасап, сегіз азамат пен аудармашыны өлтірді. Төртеуі жараланды, бірақ қашып құтылды.

Сэр Гисберт Генри Стокенстрем

Сэр Андристің ең үлкен көзі тірі ұлы (*1841 †1912) барондыққа ие болды және 1891 жылдан 1910 жылға дейін Кейп заң шығарушы кеңесінің мүшесі болды. Сэр Гизберт ұрпақсыз қайтыс болды, ал титул оның кіші інісі Андриске берілді.

Сот төрешісі Андриес Стокенстрем

Андриес Стокенстрем (22 сәуір 1844 Graaff Reinet 22 наурыз 1880 Swellendam), сэр Андриес Стокенстремнің екінші ұлы (1-ші барон), ықпалды судья және Кейп колониясының бас прокуроры болды. Оның баласы Андри (1868-1922) 1912 жылы үшінші және соңғыдан кейінгі Стокенстрем баронеті болды.