Кіріспе

Англия ханшайымы (14791527) Йорктік Екатерина (14 тамыз 1479 15 қараша 1527) - Англия королі Эдуард IV мен оның патшайымы Элизабет Вудвиллдің алтыншы қызы. Әкесінің өлімі мен ағасы Ричард III-тің тақты басып алуынан кейін көп ұзамай Екатерина Эдуард IV-тің басқа балаларымен бірге заңсыз деп танылды. Принцессаның анасы балаларының өмірі үшін қорқып, оларды Вестминстер абатханасына көшірді, онда марқұм патшаның отбасы баспана тауып, бір жылдай болды; кейін ол патша сарайына көшіп барды. Ричард III қайтыс болғаннан кейін Генрих Тюдор Генрих VII деген атпен таққа отырғанда, Эдуард IV-тің балаларын балағаттаған акт жойылды. Генрих VII Эдуард IV-нің үлкен қызы Елизаветаға үйленді, ал Екатерина құнды дипломатиялық активке айналды: Джонмен, Астурияның ханзадасымен, кейіннен Росс герцогы Джеймс Стюартпен некеге тұру жоспарлары жасалды, бірақ екі жағдайда да ол үйлену тойына келмеді. 1495 жылы Екатерина Генрих VII-ді жалындаған қолдаушы Девон графының ұлы және мұрагері Уильям Куртенэйге тұрмысқа шықты. 1502 жылы Екатеринаның күйеуі Йорк әулеті патша тағына үміткерінің, Эдмунд де ла Поледің, қастандықтарына қатысы бар деп күдікті болып, көп ұзамай тұтқындалып, атасының атақ-даңқы мен иелігін мұралау және балаларына беру құқығынан айырылды. Екатеринаның өзі, әпкесі қолдауымен, қашып жүрді. 1509 жылы сәуірде Генрих VII қайтыс болғаннан кейін жаңа патша Вильям Куртенені кешіріп, оған тәркіленген мүлкін қайтарып берді; Екатеринаның қайын атасы да көп ұзамай қайтыс болды. 1511 жылдың мамыр айында Вильям Куртенэй Девон графтығына қайтадан тағайындалды, бірақ бір айдан кейін ол плеврит ауруынан қайтыс болды. Екатерина отыз бір жасында жесір қалып, бойдақ болуға ант берді. 1512 жылы ол корольден Девон графтығындағы марқұм жұбайының барлық иелігін өмір бойы пайдалану құқығын алды, сол жылы Девон графтығының атағы принцессаның он жасар ұлы Генри Куртенэйге берілді. Күйеуі қайтыс болғаннан кейін, Екатерина сарайға сирек баратын: оның аз ғана сапарларының бірі 1516 жылы Генрих VIII қызы Мэридің шомылдыру рәсімінен өткен болатын, онда Екатерина құда ана болды. Тивертонда Кэтрин сол аймақтағы ең күшті отбасының басшысы және үлкен меншіктің иесі болды, сондықтан ол өзінің шығу тегіне сәйкес өмір сүре алды. Екатерина қырық сегіз жасында Тивертон замогында қайтыс болды және оны жақын маңдағы шіркеуде үлкен рәсіммен жерледі. Эдуард IV немерелерінің ішінде Екатеринаның балалары Англия тағына Йорктер әулетінен мұрагерлік құқық алған жалғыз адамдар болды.

Туу және ерте жылдары

Екатеринаның нақты туған күні белгісіз. Пирс Дрейпердің оған арналған шомылдыру рәсімінің фонтын жасаумен байланысты құжаттар сақталған; оларға сүйене отырып, тарихшылар ханшайымның тууын 1479 жылдың 14 тамызында немесе сәл ертерек деп белгілейді. Туған жері деп айтылған жер Гринвичтегі Эльтам сарайы. Екатерина Англия королі Эдуард IV мен Елизавета Вудвиллдің он баласының алтыншы қызы және тоғызыншысы болды. Принцессаның бала күтімі - Роберт Коулсонның әйелі Джейн немесе Джоан, ол 1480 жылы қарашада патшадан өзінің қызметі үшін жылына 5 фунт стерлингтің жылдық төлемін алды. Екатеринаның алты әпкесі болды, олардың төртеуі ғана ересек жасқа жетті - үш үлкені (Елизавета, Сесилия және Анна) және бір кіші (Бриджет); 1467 жылы туған Мэри 14 жасында аурудан қайтыс болды, ал 1472 жылы туған Маргарет нәресте кезінде қайтыс болды. Екатеринаның бес ағасы да болды: Эдуард IV-тің ұлдары болған үш аға ағасы және оның анасының Джон Грей Гробьиге алғашқы некеінен шыққан екі ағасы: Томас және Ричард Грей. Екатеринаның ағаларының ең кішісі Джордж екі жасында қайтыс болды, ал қалған екі ағасы Эдуард V және Ричард 1483 жылы ағасы Ричард III билік құрған кезде Тауэрден жоғалып кетті. Оның аталық ата-бабалары Ричард Йорктік, 3-ші Йорк герцогы (олар Йорк үйінің ағылшын тағына құқықтарына ие болды) және Сесили Невилл болды, ал аналық ата-бабалары Ричард Вудвилл, 1-ші граф Риверс және Люксембургтің Жакетта, Бедфорд герцогинясы.

Балалық шақ

Екатерина туғаннан-ақ қалаған күйеуінің бірі болған, болашақта династиялық некелер саясатының құралы бола алатын. 1479 жылы тамыз айында оның туылғаннан кейін көп ұзамай Екатеринаға католик патшаларының мұрагері - принцессадан бір жас үлкен Астурия ханзадасы Джонмен некеге тұру туралы ұсыныс келіп түсті. 1479 жылы 28 тамызда алғашқы неке туралы келісім жасалды; 1482 жылы 2 наурызда бұл келісімді испан тарапы ратификациялады. Алайда 1483 жылы сәуірде ханшайымның әкесі кенеттен қайтыс болып, келіссөздер тоқтатылды. Эдуард IV-тің өлімінан кейін бұрынғы патшайым мен оның балаларының жағдайын түбегейлі өзгерткен саяси дағдарыс болды. Екатеринаның ағасы, таққа отырған Эдуард V-ді оның ағасы, Глостер герцогы Ричард қолға түсірді, ал жас патшаны ертіп келген Энтони Вудвилл мен Ричард Грей (екеуі де Екатеринаның ағасы және ағасы) тұтқындалды. Патша Лондон мұнарасына көшірілді, сонда оған кейіннен жалғыз ағасы Ричард қосылды; қалған балаларымен бірге, олардың ішінде Екатерина, жесір патшайым Вестминстер абатханасына бас сауғалады. Екі айдан кейін, 1483 жылы 22 маусымда Эдуард IV-тің Елизавета Вудвиллмен некелесуі заңсыз деп танылды; марқұм патшаның барлық балалары Titulus Regius парламенті актісі бойынша заңсыз деп танылды және таққа және барлық атақтардан айырылды. Бірнеше күннен кейін Энтони Вудвилл мен Ричард Грей өлім жазасына кесілді. 1483 жылы 6 шілдеде Глостердің Ричард III деген атпен патша деп жарияланды; Көп ұзамай Катеринаның бауырлары Тауэрде тұтқындалғандығы туралы жаңалық болмады. 1483 жылы Рождество күні Генрих Тюдор, оның анасы Елизавета Вудвиллмен бірге Ричард III патшаға қарсы сөз байласып, Ренн соборында Елизавета IV-тің үлкен қызы Елизаветаға немесе келесі Сесилияға (егер Елизаветамен некеге тұру мүмкін болмаса) үйленетіндігі туралы ант берді. Алайда, Букингем герцогы бастаған Тюдор партиясының көтерілісі осы ант бергенге дейін де сәтсіз аяқталды. Букингемдік көтеріліс сәтсіз аяқталғаннан кейін Ричард III ағасының жесірі Элизабет Вудвиллмен келіссөздер жүргізуге келісті. 1484 жылдың 1 наурызында король өзінің марқұм ағасының қыздарына зиян келтірмейді немесе қол сұқпайды деп ашық ант берді; Сонымен қатар, Ричард III оларды Тауэрге немесе басқа түрмеге қамауға алмауға, оларды "жақсы атақ пен беделді орынға" орналастыратынын, кейінірек "әлеуметтік атақты ерлерге" үйленетінін және әрқайсысына жылдық 200 марка табыс беретін жер сыйлайтынын уәде етті. Қыздар "қайырымды ағасының" қамқорлығына алынып, сарайда бөлмелерге орналасты. Тюдор дәуірінің тарихшысы Эдвард Холл Ричард III "бұрынғы бауырының барлық қыздарын салтанатты түрде өзінің сарайына шақырды; егер олар жаңа таныс және сүйікті ойын-сауықпен бірге болса, олар өздеріне тигізген жарақатты және бұған дейінгі төрешілікті ұмытады деп күтілді". Жалпы қабылданған нұсқаға сәйкес, Екатерина әпкелерімен бірге патша сарайына көшіп барды, бірақ Екатерина мен оның кіші әпкесі Бриджит киелі үйден шыққаннан кейін анасымен бірге қалды деген болжам бар. Екі жылдан кейін, 1485 жылдың тамызында Ричард III Босворт шайқасында қаза тауып, Генри Тюдор Генри VII есімімен жаулап алу құқығымен жаңа патша болды. Ол өз уәдесін орындап, Елизавета Йорктікке үйленді, сондай-ақ Эдуард IV-тің балаларын титулдан және таққа құқығынан айырған Титул Региус актісін жойды. Титул Региус актісі онымен байланысты барлық құжаттар сияқты мұрағаттан алынып тасталды. 1492 жылы жесір Елизавета қайтыс болды; Екатерина өзінің жерлеу рәсіміне қатысып, патшалық жерлеу рәсіміне ең жас аза тұтқандардың бірі болды. Екатерина жетім қалған соң, бауыры патшаның ордасына қоныстанды.

Неке

Генрих VII таққа отырғанда, әйеліне туысқандарына үлкен неке жоспарларын жасады. Ол ең алдымен солтүстік көршісі Шотландиямен татуласуды көздеді. 1487 жылдың қарашасында Екатеринаның король Джеймс III-нің екінші ұлы Джеймс Росс герцогымен некеге тұру туралы алдын ала келісім жасалды. Сол келісімге сәйкес, Катеринаның әпкесі Сесилия шотланд тағына мұрагер Джеймс, Ротесей герцогының әйелі болуы керек еді, ал Джеймс III, сол кезде жесір қалған, ханшайымның анасы, жесір королева Элизабет Вудвиллге үйленуі керек еді. Бірақ Джеймс III 1488 жылы маусымда осы некелер жасалмас бұрын өлтірілді; келіссөздер үзілді және қайталанбады. Оң жақта (жаман), ағылшын корольдік Йорк үйінің қарулары: Төртінші: Эдвард IV корольдік қарулары; 2 & 3rd: немесе, алты алтын мен көк түсті Барри, бірінші екі паллеттің бастығында екіншісінің екі гироны арасында барлық жерде inescutcheon argent (Mortimer). Бұл қаруды сонымен қатар Эдуард IV-тің заңсыз ұлы Артур Плантагенет, 1-ші виконт Лисли, КГ (1542 жылы қайтыс болды) алып жүрді. 1495 жылдың қазан айында корольдік мұрагер Генрих, Корнуолл герцогы, 1511 жылдың 1 қаңтарында туған. Екатеринаның қайын атасы 1509 жылы қайтыс болды, ал ресми түрде оның күйеуі граф атағы мен иелігін мұрагер болды, алайда мұраны алу үшін Уильямға патшаның мақұлдауы мен лишение актісін жою қажет болды. Барлық рәсімдер орындалғанша, "патшаның ең сүйікті әпкесі" Екатеринаға 200 марка көлемінде жыл сайынғы зейнетақы төленеді. Әпкесі мен күйеуіне деген достық қарым-қатынасына қарамастан, Генрих VIII Уильям Куртененың атақ пен игіліктерді әкесіне беруіне мүмкіндік беретін бірқатар шарттарды ұсынды. Бұл шарттардың бірі - Катеринаның Март графлығы жерлеріне деген талаптарынан бас тартуы (оған ол Анна де Мортимердің ұрпақтарының бірі ретінде де құқылы болды) және оның әкесінің жеке, таққа жатпайтын меншігі ретінде. Екатерина Марки иеліктер үшін күресуге мүмкіндігі де, қалауы да болмағандықтан, немере інісінің ұсынысын қабылдады және 1511 жылы 12 сәуірде тараптар келісімге қол қойды. 1511 жылы 9 немесе 10 мамырда Девон графтығының атағы Уильям Куртенэйге қайта құрылды және атақтарды оның балаларына жалғастыруға тыйым салған акт жойылды. Патша Екатеринаның әкесі билік құрған кезде Томас Куртенененен патшалық құрған кезде тартып алынған кейбір иеліктерді жұпқа беруді кепілдік берді. Сонымен қатар, бірнеше иемдену орындары Екатеринаға мұрагерлік жолмен беруге құқығы бар жеке берілді.

Жесірлік

Уильям Куртенэйге титулды берумен байланысты барлық рәсімдер аяқталған кезде ол ауыр науқастанып қалған еді; 9 маусымда 1511 жылы ол Лондон епискобы Ричард ФицДжеймс алдында плеврит ауруынан қайтыс болды. Табиғатынан белсенді болған Екатерина өмірінің қалған уақытын өзінің және ұлының дүние-мүлкін жинауға арнады. 1512 жылы 3 ақпанда корольден ол күйеуінің Девон графлығында қалған барлық мүлкін өмір бойы пайдалану құқығын алды. 1512 жылдың ақпан айында Екатерина парламентке ұлының атынан өтініш жолдап, оның атақ пен иелігін жас Генри Куртенэйге мұра ету мәселесін қарастыруды өтінді. Үш рет оқылды, бірақ патшамен талқылау қажеттілігіне байланысты мәселе қарастырылды. Келесі себеп - Генрихтің ата-бабаларының меншігінің бір бөлігі король Уильям қайтадан тағайындалғанға дейін Куртенэйлерге берілді. Тағы бір себеп - Томас Куртенэйдің иелігіне оның мұрагерлері сестерінің күйеулері: сэр Хью Конвей (Елизавета Куртенэйдің күйеуі) және Букенхемнің сэр Уильям Кнайветі (Жоан Куртенэйдің күйеуі) талап еткен. 1512 жылдың қазан айында Екатерина Лондон епискобының делдалшылығымен екі өтініш берушімен де келіссөздер жүргізе алды: кейбір жерлер Конвейге өмір бойы пайдалануға берілді, сондай-ақ 177 фунт стерлингтің өмірлік аннуитетке уәде берілді; Кнайветтің талаптары 200 фунт стерлингтің өмірлік аннуитетке алмасу үшін кері қайтарылды. 1512 жылы қарашада парламент Уильям Куртененың атағы мен жерлерін оның он жасар ұлы Генриге беруді мақұлдады. Уақыт өте келе, Екатеринаның ұлы патшаға жақын адамдар тобына қосылды. Ол патшаның ықыласына ие болды және хаттарына және құжаттарына "Княгиня Екатерина, графня Девон, корольдердің қызы, қарындасы және әпкесі" деп қол қойды. Сонымен қатар, ол өзінің жеке гербі ретінде Англияның корольдік гербін қабылдады, ол Куртенэй гербімен және Ольстер және Марш графтарының гербтерімен біріктірілді. Ұлының істерін шешіп, Екатерина өзінің жалғыз қызы туралы ұмытпады: 1512 жылы Маргаретке күйеу іздеуді бастады. Екатерина патшаның қызметшілеріне хат жіберіп, Маргареттің күйеуі үшін ең тиімді кандидаттарды анықтауды өтінді. Тарихшылар бұдан кейінгі оқиғаларды да бір-біріне сай емес сипаттап береді. Мэри Энн Эверетт Грин жергілікті аңыз бойынша, Генри Сомерсетпен (Ворчестер графының ұлы және мұрагері) үйленгеннен кейін көп ұзамай Маргарет Colcombe Castle-дегі анасына барған кезде балық сүйегіне тұншығып, қайтыс болды; сол нұсқа оның қабіріндегі жазумен расталады. Алайда басқа деректерде 1520 жылы Екатеринаның қызы өзінің туысы Мэриге барып келгені айтылған. Маргарет туралы басқа ақпарат жоқ, ал 1526 жылы әкесі атағын мұра еткен күйеуі осы уақытқа дейін қайтадан үйленген.

Соңғы жылдары және өлімі

Күйеуі қайтыс болғаннан кейін, Екатерина сирек соттың қасына баратын, Девондағы Тивертон немесе Колкомб қазбаларында өмір сүруді жөн көретін, бірақ ол Колкомбта жиі қонақтарды қабылдады. Екатеринаның сарайда бірнеше рет көрініс берген оқиғаларының бірі 1516 жылы Генрих VIII қызы Мэридің шомылдыру рәсімінде болды, онда Екатерина құда ана болды. Бір жыл бұрын Елизавета Грей, виконтесса Лисл, оның қамқорлығына алынып, бірнеше сарайлар мен басқа да артықшылықтар берілген Екатеринаның ұлы Генридің бірінші әйелі болды. Тивертон қаласында Кэтрин сол аймақтағы ең ықпалды отбасының басшысы және үлкен жер иегері болды. Қызметкерлер желісі басқаратын оның мүлкі Екатеринаға жыл сайын шамамен 2750 фунт стерлингке жуық табыс әкелді. 1519 жылы сэр Хью Конуэй қайтыс болып, Куртенэйдің кейбір иеліктерін талап етті, ал Екатерина Парламент актісі арқылы қайтыс болған адамның өмірлік мүддесіне жататын жерлерді қайтарып алды. 1520-жылдардың басындағы егжей-тегжейлі жазбалар Екатеринаның өзінің шығу тегіне сай өмір сүргенін көрсетеді: ол үнемі дәмдеуіштер, француз және Рейн шараптары және қымбат маталар (мысалы, бархат және атлас) сияқты сәнді заттарды сатып алатын. Ханшайымның шіркеуінде көптеген әдемі киiмдер, киелі ыдыстар, діни кітаптар мен әулиелердің бейнелері бар еді. Екатерина Девон прелаттарымен жақсы қарым-қатынаста болды, Эксетер епискобынан және Форд, Бакланд және Неуэнхам абаттарынан сыйлықтар алды. 1520 жылдары ханшайым аң аулауға құштар болды, менструалдарды тыңдады, үш жоқтаушы ұстады; 1524 жылы Жаңа жыл мерекесінде бірнеше актерлер труппасы Екатеринаның үйіне, сондай-ақ Эксетерден келген эпифания әншілеріне барды. Ол көбінесе өзінің иелігін аралап, 45 жасында әлі де белсенді болды: ол көп жүретін, аң аулаған және сауда жасаған. Алайда, Екатерина қайтыс болғаннан кейін жинақталған мүлік тізіміне аттармен бірге арба кіргені, ханшайымның соңғы жылдары белсенділігі төмендеп кеткенін білдіреді. Екатерина патша жұбымен жақсы қарым-қатынаста болды: 1524 жылы ханшайым оларға 20 фунт стерлинг сыйлық ретінде жібергені белгілі. Ол ұлына үнемі сыйлықтар беріп тұратын, әсіресе, немересі Эдвардтың туғанына орай, Генриге 200 фунт стерлинг жіберіп, оған туғанын хабарлаған хабаршыға тағы 40 фунт стерлинг берген. Тарихи құжаттарда ханшайым өте мейірімді адам ретінде сипатталған: ол көршілерімен ешқашан дауласпаған, егер олар оның иелігінде аңға атса, және кедейлерді оның жерінде бұта немесе қоян жеуге шешім қабылдаса, қатаң жазаламаған; сонымен қатар, ол үнемі жомарт қайыр-садақа таратты. 1524 жылдың көктемінде Екатерина ауырғаннан кейін, оның қасына екі дәрігерді шақырды. Жақын маңдағы шіркеулерде Екатеринаның денсаулығы үшін дұға жасалды. 1527 жылы 2 мамырда Екатерина өзінің жанын күтіп-ұстауға қатысты өсиет қалдырды: ол Тивертондағы Киелі Петір шіркеуінде күн сайын үш кедейдің қатысуымен ғибадат ететін үш діни қызметкерге жылына 21 фунт стерлинг төлеуді бұйырды. Олар аптасына бір рет төлем алды. Екатерина 1527 жылы 15 қарашада Тивертон замогында 49 жасында қайтыс болды және 2 желтоқсанда жергілікті шіркеудегі Санкт-Петер шіркеуінде салтанатты рәсіммен жерленді. Оның бұйрығы бойынша барлық қызметшілер жерлеуге қара шапан киіп, жылдық жалақы алулары керек еді. Жерлеу рәсіміне Форд, Монтекут және Торре абаттары да қатысты; уағызды Эксетер соборының каноны оқыды. Сегіз мың кедейге Екатеринаның жаны үшін дұға ету үшін ақша берілді. Принцессаның қабіріне оның ұлының бұйрығымен көлденең мүсін орнатылды. Англиядағы реформация кезінде Екатеринаның қабірі салынған шіркеуді протестанттар қиратты. Кейіннен бірнеше адамның сүйектері қойылған жерлеу орны табылды, сондықтан олардың қайсысы Йорк әулетінен шыққан соңғы ханшайызға тиесілі екенін анықтау мүмкін болмады.