Кіріспе
Француз тарихи прозасы De la Conquête de Constantinople (Константинопольді жаулап алу туралы) - француз тарихи прозасының ең көне үлгісі және Төртінші крест жорығының ең маңызды көздерінің бірі. Оны 1204 жылы 13 сәуірде Константинопольдің тоналуына куә болған Вильгардуиннің Жофреі атты салт атты және крестпен соғысқан адам жазған.
De la Conquête de Constantinople (On the Conquest of Constantinople) is the oldest surviving example of French historical prose and one of the most important sources for the Fourth Crusade. It was written by Geoffrey of Villehardouin, a knight and crusader, who was an eyewitness of the sack of Constantinople on 13 April 1204.
Өмірбаян
Вильгардуин 1199 жылы Шампан патшасы Тибольд III өткізген турнир кезінде крест жорығының басталуына қатысқан. Бес жылдық крест жорығы кезінде ол елші, елші, кеңес мүшесі, тіпті 1205 жылы Адрианополь шайқасында әскери басшы болды. Бірнеше жылдан кейін Вильгардуан өз өмірбаянын жазып шығады. Вильярдуан өз шығармаларын эпикалық стильмен жазуды таңдады. Ол өз еңбегін үшінші тұлғада жазады және объективтілік пен шіркеулік көзқарастарды біріктіреді. Оның шығармасындағы кең таралған әдіс - ұрыс немесе эпизодты субъективті, тіпті әскери нұсқаулар бойынша баяндап, содан кейін оның жеке және діни түсіндірмесімен нәтижелер туралы. Вильхардуин болашақ оқиғалар мен қатысушылардың қазіргі уақыттағы беймәлімдігі туралы үнемі нұсқайды және сілтеме жасайды. Ол нәтижелерді өз сөздерімен анықтайды және қатысушылардың әрекеттеріне қатысты өз қорытындыларына келуіне мүмкіндік бермейді. Ол Алексистің крестпен күрес туралы келіссөздер жүргізген оқиғаларды қайталайды. Бұл деректі Роберт де Кларидің Төртінші крест жорығы туралы жазғандарымен салыстырып көрейік. Оның крест жорығы тек қана қасиетті соғыс емес, бұл өте үлкен оқиға, ол оны өзінің жұмысында ұзақ уақытқа дейін егжей-тегжейлі сипаттап, актерлерді сипаттауы керек. Вильярдуин Венеция дожын (Энрико Дандоло) ерлерін батыл түрде шайқасқа алып баратын соқыр адам ретінде суреттейді. Қазіргі зерттеулер бұл адам тек қысқа көретін немесе нашар көретін деп болжайды. Ол "Роланның әніне" көп сілтеме жасайды. Осы ертедегі эпосқа ұқсас Вильярдуан француз армиясын Құдайдың еркін орындау үшін сайланған деп сипаттайды. Вильярдуин граф Луидің алаңнан кетуден бас тартқанын сипаттағанда, оның эпосында Роланның кульминациясының функцияларына айқын сілтеме бар. Вильгардуиннің сөздері кейде дұрыс, кейде дұрыс емес, Төртінші крест жорығының жанды жеке есебін ұсынады. Вильгардуин өзінің діни жолын бастағаннан бері діни жолаққа баратынын айтады, бірақ крест жолын түсіндіруге ешқашан бармайды. Тағы бір ескерілмеген нәрсе - Фульк Нойиллидің Төртінші крест жорығының бастамасына әсері. Вильхардуан тек өз жұмысының табыстары туралы ғана баяндайды. Кітаптың адастыратын бөлігі - Вильгардуиннің елшіге деген қарым-қатынасы және Венецияның Төртінші крест жорығының орталық порты болуына әкелетін келіссөздер. Көптеген тарихшылар Вильгардуанның қажетті ерлер мен жылқылар саны туралы есептеуін христиандық идеализммен біріктірілген рыцарлық құлшыныс деп сипаттады. Вильярдуин бұл іс жүзінде венециялықтардан алдап кеткенін айтады, бірақ Вильярдуин шамадан тыс есептеп шығарды (жоспарланғандай 33,000-нан астам емес, тек 11000-ға жуық). Вильярдуин басқа порттардан кететін крестшілер туралы ескертеді. Вильярдуин Зарадағы кеңесті нақты егжей-тегжейлі түсіріп, крест жорығының осы бөлігіне жағымсыз көзқарас қалыптастырады. Ол Зараның азаматтарының крестшілерден христиан қаласына шабуыл жасамауды қалай өтінгенін және крестшілермен болған тонаудың бейтарап сипаттамасын береді. Ол сондай-ақ француздардың Зараға шабуыл жасамайтынын және көптеген адамдар крест жорығынан кетіп қалғанын айтады. Бұл көзқарас оның Константинополь қоршауы туралы сипаттамасымен жалғасады. Ол крестшілер әрекеттеріне қатты таңғалады және қирату мен ұрлық туралы айтады. Ол Константинополдың әлемдегі басқа қалалардағыдай құнды және көне жәдігерлері бар екенін айтады. Вильярдуан өзінің бүкіл кітабында грек тарихы мен мәдениетін толық түсінуге мүмкіндік беретін түсінікті көрсетеді.
Қолжазбалар
"De la Conquête" атты алты негізгі қолжазба бар. Олардың әдеттегі сиглы: A Paris, Bibliothèque nationale de France, fr. 4972 B Париж, Франция Ұлттық кітапханасы, fr. 2137 C Париж, Франция Ұлттық кітапханасы, fr. 12204 D Париж, Франция Ұлттық кітапханасы, fr. 12203 E Париж, Франция Ұлттық кітапханасы, fr. 24210 O Оксфорд, Бодлеан кітапханасы, Лауд. Түрлі. 587 Бұл қолжазбалар әдетте I (AO) және II (BCDE) деп екі топқа бөлінеді, I - көне және мәтіндік жағынан құнды. I топқа жататын, қазір жоғалған тағы бір қолжазбаны 1541 жылы Венецияға елші Франческо Контарини әкелді. Итальян тіліне сөзбе-сөз тәржіме Джованни Баттиста Рамузионың Контарини қолжазбасынан жасалды, ол екі қолжазбада сақталған, қазір Код. Марк. - Не? - Ол үшін. VII 138 (8749) және Балық. Марк. - Не? - Ол үшін. VII 139 (8324) Венециядағы Biblioteca Nazionale Marciana-да сақталған.
A — Paris, Bibliothèque nationale de France, fr. 4972
B — Paris, Bibliothèque nationale de France, fr. 2137
C — Paris, Bibliothèque nationale de France, fr. 12204
D — Paris, Bibliothèque nationale de France, fr. 12203
E — Paris, Bibliothèque nationale de France, fr. 24210
O — Oxford, Bodleian Library, Laud. Misc. 587
These manuscripts are usually placeded in two groups, I (AO) and II (BCDE), with I being the older and textually more valuable. Another manuscript belonging to group I and now lost was brought to Venice in 1541 by the ambassador Francesco Contarini. A literal translation into Italian was made from the Contarini manuscript by Giovanni Battista Ramusio, which survives in two manuscripts, now Cod. Marc. it. VII 138 (8749) and Cod. Marc. it. VII 139 (8324) in the Biblioteca Nazionale Marciana in Venice.