Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Юсуф "Юка" Празина (; 7 қыркүйек 1962 - 4 желтоқсан 1993) - босниялық ұйымдасқан қылмыс қайраткері және босниялық соғыс кезінде әскери әмірші. Празинаның жасөспірім шағы қиындықтарға тап болған, ол бұрынғы Югославияның түрмелері мен түзеу мекемелерінде көптеген уақыт болды. 1980 жылдары ол ұйымдасқан қылмысқа араласып, ақырында қаланың Центар муниципалитетіндағы үйінің айналасында орналасқан рэкетші топты басқарады. 1992 жылы Сараевоның қоршауы басталғанда Празина өз тобын "Юканың қасқырлары" деп аталатын тиімді жарымәскери күштерге айналдырды. Бұл күш Серб Республикасы армиясына қарсы күштердің басты бөлігі болды және ол қаланың қорғанысына қосқан үлесі үшін үкіметтің арнайы күштерінің басшысы болып тағайындалды. Празина Босния және Герцеговина Республикасы армиясы үшін проблемалық болып шықты. Қазан айында оны тұтқындауға арналған бұйрық шыққаннан кейін Празина Игман тауында орналасты және келесі жылдың қаңтарында жеңіліп, шығарылғанға дейін АРБХ-ға қарсы шабуылдарды үйлестірді. Празина Герцеговинаға көшіп барып, Хорватия қорғаныс кеңесіне қосылды және аймақтағы азаматтарға қарсы көптеген қылмыстар жасады. Ол бірнеше айдан кейін Босния мен Герцеговинадан Хорватияға кетті және Еуропаның бірқатар елдерін аралап, ақырында Бельгияға қоныс аударғанға дейін Далмация жағалауында өмір сүрді. Ол 1993 жылдың 31 желтоқсанында Германия шекарасына жақын жердегі каналдан екі автостоппен өліп табылған. 2001 жылы Хорватияның президенті Франжо Туджман мен Хорватия парламенті президенті Стьепан Месич арасындағы соғыс уақытындағы әңгімелесулерді егжей-тегжейлі баяндаған құжаттар құпиядан шығарылды. Осы құжаттардың бір бөлігінде Месич Празинаның өліміне босниялық хорват экстремистер кінәлі деп күдіктенгенін айтты. Баварияның қылмыстық полициясының алты жылдық сәтсіз тергеуінен ең нақты байланыстар пайда болды.
Jusuf "Juka" Prazina (; 7 September 1962 – 4 December 1993) was a Bosnian organized crime figure and warlord during the Bosnian War. A troubled teen, Prazina's youth allegedly contained numerous stays in various jails and correctional facilities of the former Yugoslavia. By the 1980s, he had become involved in organized crime, eventually heading his own racketeering gang based around his home in the city's Centar municipality. With the onset of the Siege of Sarajevo in 1992, Prazina expanded his gang into an effective paramilitary fighting force called Juka's Wolves. This force was central in the effort against the besieging Army of Republika Srpska (VRS), and he was rewarded for his contribution to the city's defense by appointment to the head of the government's special forces. Prazina proved problematic for the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina. Following a warrant for his arrest in October, Prazina stationed himself on Mount Igman and coordinated attacks against the ARBiH until his eventual defeat and expulsion in January of the following year. Prazina moved to Herzegovina where he joined forces with the Croatian Defence Council and committed numerous crimes against civilians in the region. He left Bosnia and Herzegovina a few months later for Croatia, and lived on the Dalmatian coast before traveling through a number of European countries and finally relocating to Belgium. He was found dead in a canal near the German border by two hitch hikers on 31 December 1993. In 2001, documents detailing wartime conversations between then president of Croatia Franjo Tuđman and president of the Croatian parliament Stjepan Mesić were declassified. In one part of these documents, Mesić revealed his suspicions that Bosnian Croat extremists were to blame for Prazina’s death. The most concrete links came from an unsuccessful six year investigation by the Bavarian Criminal Police.
Сараеводағы ерте өмір
Празинаның екі інісі бар: әпкесі Васьвия және інісі Мұстафа. Балалық шағында ұстаздары оны біршама түзеу мекемелерінде отырған, қиындықтар туғызушы, проблемалы оқушы ретінде білген. Осы уақыт аралығында ол өзінің туған ауылы Сутжескадағы жергілікті бандаға қосылды. Жасөспірім кезінде ол коммерцияға бағытталған қарапайым орта мектепке оқуға түсті, бұл оның рэкетшілікке араласуына ықпал етті. Оның ертедегі қылмыстары қорлау мен көшеде ұрысқа ғана шектелген. Соғыстан аз уақыт бұрын Празина қарыздар өндіріп алу бизнесін құрып, тіркеді. Алайда оның қолданған әдістері негізінен заңсыз болды. Празинаның алдымен қандай да бір рұқсат алуды талап еткені, содан кейін борышкерді қорқытқандығы және егер ол әлі де теріс жауап алса, төлемді мәжбүрлеу үшін әртүрлі зорлық-зомбылықты қолданғаны белгілі. Осылайша Празина өзінің бақылауында 300-ге жуық қарулы "жинағыштар" желісін құрды. Ол бұл кәсіпорын арқылы үлкен күш-қуатты қолданды: 1992 жылдың басында питбуль күресінде атып өлтірілгеннен кейін Кошево ауруханасының дәрігерлері қажетті операцияны жасаудан тартынды, себебі ол үлкен қауіп төндірді. Осыған жауап ретінде Празинаның кішкентай әскері аурухананы қоршап алып, хирургтарды операция жасауға мәжбүр етті. Олар жергілікті топтарға бөлінді, олардың әрқайсысы Джуканың жақын адамдарының тікелей бақылауында болды, бірақ ақыр соңында Празинаның өзі басқаратын орталық базаға жауапты болды. Босния баспасөзінде ол батыр деп жарияланды, ал батыс бұқаралық ақпарат құралдары оны Робин Гуд кейіпкері ретінде жиі бейнеледі. Ол Санджак босниялықтарының босниялық армия мен үкіметке (Санджак желісі деп аталады) қатысуы мен ықпалының артуына наразы болды, әсіресе Сефер Халиловичтің билігі, оның қалаған лауазымын (АРБИХ бас штабының басшысы) атқарған адам. Тергеу босниялық гангстер Сенад "Шая" Шахинпашичті кінәлады және телефон арқылы тыңдалған әңгімелесулерге негізделді, бұл Шахинпашичтің 1993 жылдың 5 желтоқсанында Празинаның өлімі туралы білгенін көрсетті. Ол Сараевоның маңындағы басып алынған аумақтарда ВРС билігімен ақша, адамдар мен тұтқындарды жиі алмастыратын. Олардың қолдауымен Празина қоршау кезінде қара базарды тиімді жүргізе алды. Празина тіпті Серб Республикасы президенті Радован Караджичтен жазбаша рұқсат алған. Қоршау кезінде Празина Радованның ұлы Сашамен де байланыста болды. Соғыстан кейінгі осы іс-әрекеттердің ашылуы Празинаның Сараевоның босниялық азаматтары арасындағы мұрасын кемітуге көмектесті, олар оны босниялық соғыстың ең оң тұлғаларының бірі деп санайды.
Prazina had two siblings: sister Vasvija and brother Mustafa. Growing up, he was known to his educators as a troublemaker and problematic student, spending time in a number of correctional facilities. It was also around this time that he became involved with a local gang on his home street of Sutjeska. As a teenager, he enrolled in a streamlined secondary school focusing on commerce, which perhaps contributed to his eventual involvement in racketeering. His early transgressions were limited to bullying and street brawls. Shortly before the war, Prazina established and registered a debt collection business. His preferred methods, however, were mostly illegal. Prazina was known to first demand some form of authorization, then threaten a debtor and, if still receiving a negative response, use various forms of violence to force payment. In all this, Prazina developed a sophisticated network of around 300 armed "collectors" under his control. He wielded great power through this enterprise: in early 1992, after being shot during a pit bull fight, doctors at Koševo hospital were hesitant to perform the necessary operation due to the great risk involved. In response, Prazina's small army besieged the hospital and forced the surgeons to attempt the job. They were split into a number of locality based factions, each under the direct control of one of Juka's close confidants but ultimately responsible to the central base ran by Prazina himself. He was proclaimed a hero by the Bosnian press while the Western media frequently portrayed him as a sort of Robin Hood figure. He resented what he perceived to be the increasing involvement and influence of Bosniaks from Sandžak in the Bosnian army and government (the so called Sandžak line), and in particular the power held by Sefer Halilović, the man who held his desired position (head of the general staff of ARBiH). The investigation implicated Bosniak gangster Senad "Šaja" Šahinpašić, and was based on tapped phone conversations which showed that Šahinpašić was aware of Prazina's death by 5 December 1993 – well before his body had been discovered. He often exchanged money, people, and prisoners of war with VRS authorities in the occupied territories around Sarajevo. With their support, Prazina was able to effectively run the black market during the siege. In his dealings with the VRS, Prazina even had written permission from the president of the Republika Srpska, Radovan Karadžić. During the siege, Prazina was also in contact with Radovan's son, Saša. Post war revelations of these activities have served to sour Prazina's legacy among the Bosniak citizens of Sarajevo, who once considered him among the most positive figures of the Bosnian war.
Сараеводағы соғыс қылмыстары
Празина соғыс барысында түрлі соғыс қылмыстарын жасады деп айыпталды. Президент Изетбеговичтің бұйрығы Празинаны әскери полиция бақылауынан тыс қалдырды, ал оның адамдары әскери тұтқындарды өз мақсаттары үшін мемлекеттік түрмелерден алып кететіндігі белгілі болды. Сараевоның көптеген тұрақты тұрғындары да қатал қаралды; оның бөлімшесінің мүшелері қорқытып алу, тонау және зорлау, сондай-ақ бейбіт тұрғындарға қарсы зорлық-зомбылықтың түрлі жағдайларына қатысты. Бірде, Маунт. Игман, Празина қашып бара жатқан азаматтың басын автокөліктің капотына ұрып-соқты. Қала ішінде Празинаның қасқырлары пәтерлерді иеленіп, иелерін ұрлап, қорлаумен танымал болды. Сонымен қатар, қара нарық қызметінің бір бөлігі ретінде Празинаның бөлімшесі қаланың дүкендері мен қоймаларына жиі рейдтер жүргізді.
Prazina was accused of committing various war crimes over the course of the war. An order from president Izetbegović placed Prazina beyond the control of the military police, and his men were known to take prisoners of war from government prisons for their own purposes. Many regular residents of Sarajevo were also treated harshly; members of his unit were involved in extortion, looting and rape, as well as various instances of violence against civilians. In one case, while on Mt. Igman, Prazina personally beat one fleeing civilian's head against the hood of a car. Within the city, Prazina's Wolves were known for appropriating apartments and abducting and abusing their owners. Furthermore, as part of black market activities, Prazina's unit frequently raided the city's shops and warehouses.