Кіріспе

Шотландиядағы қамал Тиберс қамалы - Шотландияның Дамфрис пен Галлоуэй қаласындағы Нит өзенінің арғы жағындағы фордқа қарап тұрған мотта және бейли қамалы. Шығыс жағында Каронбридж ауылы, ал солтүстік батысында 16 ғасырдағы Драмланриг қамалы орналасқан. 12 немесе 13 ғасырда салынған Тибберс алғаш рет 1298 жылы құжатталған, сол кезде ағаш қамал тас қамалмен ауыстырылды. Ол 14 ғасырдың екінші жартысына дейін Тиберс барониясының әкімшілік орталығы болды, содан кейін жақын маңдағы Мортонға ауысты. 14 ғасырдың басында ағылшын-шотланд соғыстары кезінде қаланы алдымен Роберт Брюс басқарған шотландтар, содан кейін ағылшындар басып алды, 1313 жылы шотландтық бақылауға оралды. Қамал шотландтық таққа қарағанға дейін Морей графтары мен Март графтары арқылы төмендеді. Қалдықтың маңында "туна" құрылды. Тиберс қамалының қай кезде қолданылмай қалғандығы белгісіз, бірақ 18 ғасырда бұл жер ауыл шаруашылығы үшін пайдаланылды. Археологиялық зерттеулер 1864, 1912 және 2013-2014 жылдары жүргізілді.

Тарих

Тиберс қамалының шығу тегі құжатталмаған, ол 12 немесе 13 ғасырда ағаш қамал ретінде құрылған болуы мүмкін. Ол алғаш рет 1298 жылы сэр Ричард Сивард тас қоршауды салғанда немесе ағаш құрылысқа қосылған қалмақты жетілдірген кезде жазылған. Сол жылы Англия королі Эдуард I қаланы аралады. Сивард аймақ ағылшындардың бақылауында болған кезде Дамфристің шерифі болған және осы кезеңдегі құжаттамаларда қамалдағы белсенділіктің айғақтары бар. 1302 жылы құрылысты салуға 100 фунт стерлинг жұмсалды, ал оны 23 күшті гарнизон қамтыды. Брюстің 1306 жылғы жорығының бірінші кезеңі - ағылшындық Айр, Далсуинтон, Инверкип және Тиберс қамалдарын басып алу болды. Джон де Сетонға бақылау берілді, бірақ ағылшындар қаланы шотландтардан қайтарып алып, қорғаушыларды асып тастады. Тиберс қамалының қашан қолданылмай қалғаны белгісіз, бірақ 18-ғасырда қамал орналасқан жота егін егу үшін пайдаланылды. Құрылыстың бір бөлігі әк сияқты материалдарды қайта пайдалану үшін бұзылды. "Mote de Tibbris" Registrum Magni Sigilli-де 1489 және 1541 жылдары аталады. Тиберстің түсіндірілуі уақыт өте келе өзгерді, ал 18 ғасырда ол римдік қамал деп саналды, бірақ кейіннен ол ортағасырлық қамал деп түсіндірілді. Қалдықтың атауы оның Тиберий Цезардан шыққан деген тұжырымға әкелді. Ол 1937 жылы жоспарланған көне ескерткіш ретінде тағайындалды. 2013 және 2014 жылдары Шотландияның ежелгі және тарихи ескерткіштер жөніндегі корольдік комиссия Тибберсте өлшенген және геофизикалық (қозғалыс кедергісі мен градиометрді пайдалану арқылы) зерттеулер жүргізді.

Орналасу

Нит өзенінің батыс жағалауындағы жотаны алып жатқан қамалдың алғашқы кезеңі шағын қамалдан немесе қоршаудан тұратын. Бұл ғимарат 2014 жылы геофизикалық зерттеу барысында ашылған, онда ағаштан салынған ғимараттар бар екені анықталды. Ричард Сивард қаланы 1298 жылы қайта жаңғыртқан кезде, ол тас қоршаулы қаланы қосатын және бір ғана кішкентай бейліді екі үлкен қоршаумен алмастырған. Бұл қоршауларда, Лохмабен қамалындағыдай, базар болған болуы мүмкін. Шотландияда таспен қайта салынған жер қамалдарының мысалдары аз. Төрт жақты мотте шаралары саммитте. Жоғарғы жағындағы қоршау қамалы шамамен төртбұрышты, әр бұрышында дөңгелек мұнарасы бар. Бұл құрылыстың жер бетінде аз сақталған, бірақ оңтүстік-оңтүстік-шығыс мұнарасы жақсы сақталған. Қоршаудағы сарайдың оңтүстік жағында қосымша мұнара бар, ол мұнара оңтүстік-оңтүстік-шығыс бұрыштық мұнарамен бірге кіреберіспен қатар орналасқан. Ішкі қабырғаның шығысында құдық, ал батыс және солтүстік жағынан бірнеше ғимараттар орналасқан. Солтүстік-шығыс мұнараның оңтүстігінде артқы қақпа болды. Тиберстің бұл кезеңі "Плантагенеттер тұсында Шотландияда ағылшын қамалының сақталған аз ғана шынайы қалдықтарының бірі". Тиберс қамалының ең үлкен аумағы қоршаудағы сарайдың ішкі ауласы болып табылады. Сыртқы және ең шеткі қорғандардың әрқайсысы шамамен 1,5 метр аумақты алып жатыр. Екі еселік төлемақылар өте сирек кездеседі, мысалы, Виндзор мен Лландинамда.