Кіріспе
Ламиацея тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер. Speciesbox.image = Ballota nigra 2005.06.19 10.13.06 p6190007. Ол Солтүстік жарты шарда мамыр мен тамыз аралығында гүлдейді.
Speciesbox
|image = Ballota nigra 2005.06.19 10.13.06 p6190007. jpg
|genus = Ballota
|species = nigra
|authority = L.
|synonyms ref = It blooms in the Northern Hemisphere from May to August.
Сипаттама
Баллота ниграның көң немесе ылғалдылықты еске түсіретін өте күшті хош иісі бар және оны түкті, қызғылт қызғылт гүлдерінен тануға болады. Оның биіктігі 1 метрге дейін жетеді.
Сабағы мен түбірі
Оның үстіне көтерілген шөптесін сабақтары, ағаштан жасалған, төменгі жағында бұтақшаланған, төменге бүктелген шаштары бар. Өсімдіктің тамыры тік тамыр жүйесімен өседі.
Жапырақтары
Жапырақтары қарама-қарсы және декуссатты, және овалдық ланцеолаттан жүрек пішініне дейін, кренаттық немесе дентаттық шекарамен. Жапырақтары, қара-жасыл және әдетте, 38 см өлшемі 26 см, және 13 см-ге тең. Жоғарғы бет қиыршықталған, тамыр тәрізді желкелі.
Гүлдер
Гүлдері 15 - 30 гүлден тұратын, бір жақты, субсфералық түстермен тік гүлдер болып орналасады. Әр вертикилластер қалыпты жапырақтардың тұмсықтарында екі конденсацияланған дихазиялық цимден тұрады. Гүлде актиноморфты тостаған (ұзындығы 910 мм, ені 7 мм), бес сепалдан құралған, бес тісті түтікпен біріктірілген; және лабиатты королла 1213 мм, ал қызғылт түсті, ашық қызғылт, ақшыл қызғылт. Корола 6 мм-ге жуық түтікшеден және екі еріннен тұрады; жоғарғысы сәл қуыс (капыршақ сияқты) және сыртқы жағынан түкті; төменгісі екі кіші жақтық жамбас және негізгі орталық бифид жамбасымен, ақсүйекті. Жоғарғы еріннің астында төрт дидинамикалық тұқым бар, олар желбіреген жіптермен және сары жіптермен қатар жүреді. Жұмыртқалық жоғары, бір ақ түсті және екі бөлінетін стигмамен. Қасық астынан 8 мм ұзындығы бар бес тармақты брактілер бар.
Жемістер
Әрбір құнарланған гүлден цилиндрден жұмыртқа тәрізді, ұзындығы 2 мм, ішінара немесе толықтай тостағанмен қапталған қара жаңғақтардың тетрадасы пайда болады. Базальды ұшы жазық және ыдысқа бекітіледі, ал жоғарғы ұшы дөңгелек немесе тік.
Биохимия
Баллота ниграда маррубин, балонигрин, балотинон, балотенол және 7 ацетоксимаррубин сияқты дитерпеноидтар бар. Сонымен қатар, оның құрамында фенилпропаноидтар бар.
Таксономия және этимология
Өсімдікті Линней Species Plantarum (1753 жылдың мамыр айы) еңбегінде сипаттаған. Балота атауы грекше ballo (тасқаралау) деген сөзден шыққан, себебі өсімдіктің қатты иісі бар; ірі қара оны жемейді. Нигра деген атау кептірілген жапырақтардың қара түсіне қатысты болуы мүмкін. Жалпы атауы көне ағылшын тіліндегі "har" сөзінен шыққан, яғни "қаңқа немесе қаңқа" және "hune" сөзінен шыққан, яғни өсімдіктің өзі. Бұл атау оның ерекше көрінісін беретін түктеріне қатысты. Қазіргі уақытта баламалы медицинамен айналысатын дәрігерлер өсімдікті "Хордың тұқымы" деп атады және хорехаундтың есімін Мысырдың күн құдайы Хорустан алған деп болжайды.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Баллота нигра - нитрофильді өсімдік; ол 1300 м биіктіктегі қираған жерлер мен шұңқырларда өседі. Ол еріген, әктасты (қалдық) топырақты артық көреді. Ол 5°/ 10 °C төмен температураға төзімді.
Қолданылуы
Әдетте өсімдікті құрғақ күйінде пайдаланады және гүлдеген кезде жинайды. Сироптарды жаңа өсімдіктерден жасауға болады.