Кіріспе
Балқымақтардың түрлері Еуропалық өзендік шаян (Lampetra fluviatilis), сондай-ақ өзендік шаян немесе шаян деп аталады, бұл тұщы су шаянның бір түрі.
The European river lamprey (Lampetra fluviatilis), also known as the river lamprey or lampern, is a species of freshwater lamprey.
Сипаттама
Ересектердегі өзен жағалауындағы лампреялардың өлшемі теңізге баратын түрлерден көлге баратын түрлерге дейін жетеді. Ұзын денесі үстіне біркелкі қара сұр түсті, бүйірлерінде ақтан сарғышқа дейін ашық, ал төменгі жағында таза ақ. Барлық лампреялар сияқты бұл балықтардың жұп қанаттары жоқ және жауырының орнына дөңгелек сору дискісі бар. Олардың бір ғана мұрын тесігі бар, ал көздерінің артында екі жағында жеті кішкентай жарғақ ойығы бар. Тістері өткір, бұл балықтарды өзендік шалалыдан (Lampetra planeri) екі арқалық қанаттары кеңінен бөлінгендіктен ажыратуға болады.
Тарату
Еуропалық өзендік лампрея Еуропаның барлық жағалауындағы суларда кездеседі. Солтүстік-батыс Жерорта теңізінен солтүстікке қарай Финляндия, Шотландия, Норвегия (Мьоса), Уэльс (Корс-Карон) және Ресей көлдеріне дейін, соның ішінде Альп тауларындағы өзендер; әсіресе Финляндияның Наккила қаласында еуропалық өзендік лампреялар дәстүрлі жергілікті дәмділік болып табылады. Алғашында 1996 жылы оның қорғау мәртебесі "қатерлі" деп бағаланды, бірақ 2008 жылдан бастап Орталық және Батыс Еуропадағы ластанудан кейін популяция қалпына келгеннен кейін "ең аз алаңдаушылық" деп бағаланды. 2018 жылдың тамызында Испания оны өз аумағында ресми түрде жойылған деп жариялады.
Тарату
Көптеген лампреялар сияқты бұл түр балықтардың эктопаразиті және паразиті ретінде қоректенеді. Ол балықтың бүйірінен немесе сақасынан сорушымен ұсталып, төменгі тіндерді шағып алады.
Ұрық циклы
Еуропалық өзендік лампреяның көбею циклі құс тұқымдасына ұқсас. Өзен жағаларындағы лампреялар күз бен қыста теңізден көтеріліп, ұрық шығаратын жерлерге көшіп келеді. Жазғы уақытта (көктемгі көктемгі көктемгі көктемгі көктемгі көктемгі көктемгі көктемгі көктем) ең көп жұмыртқалар шығады, ал жұмыртқалар шығарып болғаннан кейін ересектер өледі. Амукоэттер деп аталатын жас личинкалар бірнеше жыл жұмсақ шөгіндіде тұрып, ересектер ретінде теңізге көшіп кетеді. Бұл балықтар екі-үш жыл бойы теңізде тұрып, кейін ұрық шығарады.