Кіріспе

ешбір шолу Ахмадабад - Гуджарат штатының ең ірі қаласы. Ол Үндістанның батысында Сабармати өзенінің жағалауында орналасқан. Қала құрылғаннан бері аймақтың саяси және экономикалық астанасы болды. Алғашқы қоныстар 12 ғасырдың ортасында Чаулукья әулетінің билігі кезінде тіркелген. Қазіргі қала 1411 жылы 26 ақпанда құрылған. 1411 жылы 4 наурызда Гуджарат сұлтандығының Ахмет Шаһ І жаңа астана ретінде астана деп жариялады. Сұлтандықтың (1411-1511) тұсында қала өркендеп, кейін астана Шампанерге ауыстырылған кезде (1511-1572) құлдыраған. Келесі 135 жыл бойы (15721707) Могол империясының алғашқы билеушілерінің қол астында қала қайтадан даңққа бөленді. Қала соңғы моғол билеушілерінің тұрақсыздығы (1707-1817) салдарынан азап шекті, содан кейін Маратха мен Моғолдардың бірлескен билігі болды. Қала Маратхалардың бірлескен билігі кезінде одан әрі зардап шекті. Британдық Шығыс Үндістан компаниясы қалада билік құрған кезде (1818-1857) саяси тұрақтанған кезде қала қайтадан өркендеді. Қаланың саяси бостандығы мен темір жолдың ашылуы арқылы британдық патшалық билігі кезінде (1857-1947 жж.) қала одан әрі өсті. 1915 жылы Махатма Ганди келгеннен кейін қала Үндістанның тәуелсіздік қозғалысының орталығы болды. Сардар Пател сияқты көптеген белсенділер қозғалысқа қатысудан бұрын қала әкімдігіне қызмет етті. Тәуелсіздік алғаннан кейін қала Бомбей штатының құрамына кірді. 1960 жылы Гуджарат бөлініп шыққанда, 1965 жылы Гандинагар құрылғанға дейін ол қайтадан мемлекеттің астанасы болды. Ахмадабад - Гуджараттың мәдени және экономикалық орталығы және Үндістанның жетінші ірі қаласы.

Чаулукья әулеті

Әл-Бируни Асавалды Анхильвада Патаннан Камбайға дейінгі жолда орналасқан сауда қаласы ретінде атайды. XI ғасырда Анхильвад Патаннан (10721094) билік жүргізген Каулукья әулетінің Карнасы қазіргі Ахмадабадтың маңында Аспаллидің биль әміршісі Ашаны жеңіп, өлтірді. Содан кейін ол Ашапаллиде Кочараба және Джаянти құдайларына арналған ғибадатханалар құрды. Сондай-ақ ол жақын маңдағы Карнавати қаласын құрып, Карнешвараға ғибадатхана салдырды және Карнасагара деп аталатын резервуар қазды. Бұл ғибадатханалардың ешқайсысы біздің күнімізге дейін сақталмаған. 1053 жылы Кач мешіті қазіргі Ахмадабадтың Таджпур ауданында, Махмуд Газнидің Гуджаратқа басып кіргенінен кейін жиырма жылдай өткен соң тұрғызылды.

Дели сұлтандығының билігі

Джинапрабха Суридің айтуынша, 1299 жылы Вагела әулетінің Карнасы мен Дели сұлтандығының қолбасшысы 'Алауд Диннің генералы Улу Хан (Улу Хан) арасында Ашапаллидің жанында шайқас болды, ол Карнаның жеңіліске ұшырап, оның билігінің аяқталуына әкелді.

Гуджарат сұлтандығының билігі (1411-1572)

Мұзаффарлар әулетінің Зафар хан Мұзаффар (кейін Мұзаффар Шаһ I) 1391 жылы Насыр-уд-Дин Мұхаммед бин Тұғлуқ IV-тің Гужарат губернаторы болып тағайындалды. Зафар ханның әкесі Садхаран таңк болған, ислам дінін қабылдап, Ваджих-ул-Мұлк деген есімді қабылдады және өз қарындасын Фирүз Шах Туглаққа үйлендірді. Зафар хан Анхильвад Патан маңында Фархат-ул-Мұлды жеңіп, қаланы өзінің астанасы етті. 1398 жылы Тимурдың Делиді жаулап алуы Сұлтандықты әлсіреткен кезде, Зафар хан өзін тәуелсіз Гуджараттың сұлтаны ретінде белгілеу мүмкіндігін пайдаланды. 1407 жылы ол өзін тәуелсіз деп жариялады және Гуджарат сұлтандығын құрды. Келесі сұлтан, оның немересі Ахмад Шах I Ашавалдың биль немесе коли басшысын жеңіп, жаңа қаланы құрды.

15111572

Махмудтың орнын 1526 жылға дейін билік жүргізген II Мұзаффар шаһ бағындырады. Оның орнын Бахадур Шах басады. Оның билігі кезінде Гуджарат императорлар Бабур (1530 жылы қайтыс болған) және Хумаюн (1530-1540) бастаған Моғол империясының кеңейтуімен және Гуджарат жағалауында португалдардан өздерінің күшін кеңейту үшін Гуадағы базасынан қорғанысты елді мекендер құрып жатқан қысымға ұшырады. Ол Ахмадабадқа қарағанда Чампанерді артық көріп, өзінің билігін Орталық Үндістан мен Оңтүстік Гуджаратқа дейін кеңейтті. Бахадур Шах 1531 жылы Осман империясының көмегімен Диудің португалдықтар тарапынан қоршауын қайтарып, Бассейн келісімін жасады. 1535 жылы қысқа уақытқа Моғол императоры Хумаюн Гуджаратты жаулап алып, ағасы Аскариді Ахмадабадтың губернаторы етіп тағайындады. Бахадур Шах португалдармен одақтасып, 1535 жылы билікті қайтадан иеленді, бірақ 1537 жылы ақпанда португалдар оны өлтірді. Оның өліміне байланысты болған тәртіпсіздіктер кезінде Гуджарат сұлтандарының билігі әлсіреп, олардың табыстары төмендеді, ал португалдық бәсекелестікпен саудасы құлдыраған астана кедейленді және тәртіпсіз ақсүйектердің үнемі таластарынан қысылды. 1537 жылы астана Ахмадабадқа қайта көшірілді. 1538 жылы Диу қоршауынан кейін португалдар бұрын Ахмадабад саудагерлерін байытқан пайданың көп бөлігін қамтамасыз етті. 1554 жылы Гуджараттың бөлінісі ақсүйектер арасында, номиналды патша Ахмад Шах II (1554-1561) қалды, тек Ахмадабад қаласы мен оның маңы қалаға әсер етті. Оны 1571 жылы Шыңғыс хан, кейіннен Алап хан басып алды. 1571 жылы қала қабырғалары ішінде және сыртында он екі палата болды. Оның басты саласы - жібек, алтын және күміс жіптер, лак жасау. Оның жылдық табысы 155 мың фунт стерлинг (шамамен 4 млн. 1550 000) 1860 жылдан бастап. Әртүрлі экономикалық мүдделерді қорғау үшін әлеуметтік институттар арасында саудагерлер гильдиясы - махажандар және қолөнершілер гильдиясы - панчалар болды. Жаңын бизнес элитасынан шыққан қауымның басшысы нагаршет деп аталды, ол махажандар мен жеке тұлғалар арасындағы дауларды шешеді және патша қызметкерлерімен араласқан. Нагаршефтер кезінде қала мемлекет пен басқа биліктердің араласуынан азат болды.

Моғол билігі (1572 1707)

Мұғұл императоры Ақбар 1572 жылы Гуджаратқа кіріп, Анхилвад Патанды жеңді. 1572 жылы қарашада ол өзінің билігінен Гуджаратты империясының провинциясы етіп, губернатор тағайындады. Ақбар кеткеннен кейін, Тимуридтер әулетіне байланысты Мырзалар көтерілісі, Гуджараттың кейбір ақсүйектерінің қолдауымен, 1573 жылы Ахмадабадқа қарсы шықты. Екі жылдан кейін 1575 жылы екінші қоршауда Мүзаффар Хусайн Мирза қаланы толықтай басып алды. 1583 жылы Гуджарат сұлтандығының соңғы билеушісі Мұзаффар Шах III Ахмадабадты қайта басып алып, оны алтын, зергерлік бұйымдар мен жақсы матамен тонады. Ақбар өзінің басты ақсүйектерінің бірі Мырза ханды Ахмадабадқа қарсы моғол әскерін бастап жіберді. 1584 жылы 22 қаңтарда сархедж қаласында болған қақтығыстан кейін Музаффардың әскері жеңіліп, ол Катияварға қашуға мәжбүр болды. Хан ханнан немесе ақсүйектердің басшысы ретінде өсірілген Мирза хан Сархей шайқас алаңынан бақ, Фәтх Бағ (кейінгі Фәтх вади), Жеңіс бағын, ұзақ уақыт бойы Ахмадабадтың басты көрнекі жерлерінің біріне айналдырды. Хан Ханнан 1583 жылдан 1590 жылға дейін қалада билік жүргізді. XVII ғасырдың алғашқы жылдары Ахмадебадтың көлемі ұлғайды. Оның 1606 жылдан 1609 жылға дейін билік еткен губернаторы Шейх Фарид Бухари немесе Сайед Муртаза жаңа аулаға Бухари Мохалла негізін қалады және Уаджихуддиннің қабірін салдырды. 1613 жылы Олдворт мырзаның басшылығымен отыз екі ағылшыннан тұратын британиялық компанияның алғашқы өкілдері Ахмадабадқа келді. 15 желтоқсан 1617 жылы сэр Томас Ро Ахмадабадқа келді. Шамамен үш аптадан кейін, 6 қаңтарда 1618 жылы, моғол императоры Джахангир оған аудиенция берді. Голландиялық саудагерлер де оған келіп қайтты. Жахангир қалада тоғыз ай тұрды, бірақ оның қоршаған ортасы оған әсер етпеді, оны Гардабад деп атады, шаң-тозаңның қаласы. Бұл кезеңде оның әйелі Нұр Жахан қалада билік жүргізді. 1616 жылы ханзада Хуррам, кейіннен моғол императоры Шах-Жахан губернатор болды. 1616-1622 жылдар аралығында билік құрған кезінде ол 1621 жылы Моти Шахи Махал мен Бхадра бекінісінде патшалық моншақтарды салдырды. Джайнистік саудагер Шантидас Жавери 1622 жылы Сараспурдағы Чинтамани Паршванатх ғибадатханасын салуды бастады. Көп ұзамай (1626 ж.) ағылшын саяхатшысы сэр Томас Герберт Ахмадабадты "Гуджараттың мегаполисі деп сипаттады, оны көптеген үлкен және әдемі көшелері бар берік қабырғамен қоршап, хош иісті дәмдеуіштер, хош иісті заттар мен дәмдеуіштер, жібек, мақта, калико және таңдаулы үнді және қытайлық сирек кездесетін заттарға толы дүкендер, мұнда басқа тұрғындарынан көп санда тұратын банилердің иелігі мен сатуы". 1629 және 1630 жылдары Ахмадабад екі жыл бойы "Сатьяшио Дукал" деп аталатын аштық кезеңін бастан кешірді. Кедейлер мен мұқтаждарға арналған лаңғар хандары құрылды. Аштық біткен соң, қала тез арада өркендеп кетті. 1636 жылы Азам хан Бадрада Азам хан сарайын салуды бастады. Келесі отыз жылда (1640-1670 жж.) Ахмадабадтың табысы ең жақсы болды. Ең танымал губернаторлар - Азам хан (1635-1642), Аурангезеб (1644-1646) және Мурад Бакш (1654-1657). 1638 жылы Йохан Альбрехт де Мандельсло қалаға келді. Бұл кезеңде 1644 жылы индустар мен мұсылмандар арасындағы көтеріліс болды, онда Аурангезебтің бұйрығымен Сараспур маңындағы Чинтамани Парсуанаттың ғибадатханасы қиратылды. Аурангзеб 1658 жылы Делиде таққа отырды. 1664 жылы еуропалықтарға табыс жеңілдіктері ұсынылды және Тавернье қалаға келді. 1672 жылы Англия елшісі сэр Томас Роу қалаға тағы да келді. 1681 жылы мұсылман еместерге джизья салығы салынды және қалада ашаршылық болғандықтан тәртіпсіздіктер болды. 1683 жылы қала Тин Дарвазаға дейін су астында қалды. Бірнеше жыл бойы (1683 1689) оба шабуылдарынан зардап шексе де, Ахмадабад байлығынан аз жоғалған сияқты. 1695 жылы бұл қалада өндіріс ошағы, "Индияның ең үлкен қаласы, құстар мен гүлдермен таңғажайып жасалған алтын бұйымдар мен алтыннан жасалған жібек бұйымдары үшін Венециядан кем емес". Аурангзебтің (1707) билігінің аяқталуымен тәртіпсіздік кезең басталды. Моғол билігі кезінде Сураттың бәсекелес сауда орталығы ретінде өсуімен Ахмадабад өзінің кейбір жылтырауын жоғалтты, бірақ ол Гуджараттың басты қаласы болып қалды. Салбай келісімінің шарттары бойынша (1783 жылы 24 ақпанда) Ахмадабад Пешуаға қайтарылды, Гейквадтың мүддесі бұрынғыдай, кірістің жартысы мен қақпалардың біріне ғана шектелген. Кейбір жылдар бойы қала жақсарды, оның 1789 жылы Сураттағыдан әлдеқайда жақсы болған. 1790 жылы аштық жаңа қиындықтар туғызды, ал бірнеше жылдан кейін қабырғалар ішіндегі кеңістіктің тө...

Британдық компаниялық ереже (18171857)

1818 жылы қала басқаруды британдық коллектор Дунлоп өз қолына алды. 1819 жылы маусымда Ранн-оф-Кутч жер сілкінісі қалаға соққы беріп, бірнеше ескерткіштер мен үйлерге зақым келтірді. Саяси тұрақтылық, тәртіп орнату және салықтардың төмендеуі саудаға үлкен серпін берді және қала бір уақыт бойы белсенді және өркендеді. 1817 жылы халықтың саны 80 000-нан 1824 жылы 88 000-ға дейін өсті. Келесі сегіз жыл ішінде 25000 фунт стерлинг (Рус. 2,50,000) қала қабырғалары жөнделді. Шамамен сол уақытта 1830 жылы сэр Джон Малколм таңдаған қаланың солтүстігіндегі жерге контингент құрылды. Бұл (1825-1832) жылдар, олардың кейбіреулері ауыл шаруашылығының күйзелісі мен жайсыз сауданың жылдары болса да, халық санының 90 000-ға дейін өсуін әкелді. Келесі он жылда қаланың жағдайы жақсарды. Халық саны 1816 жылы 95 мыңға дейін өсті. 1848 жылы салынған Хутхесинг джайнистік ғибадатханасы мен сол кездегі (1844-1846) басқа да ғимараттар кейбір қала саудагерлерінің өте бай болғанын көрсетеді. Қабырғалар салынып біткеннен кейін қол жетімді болған мемлекеттік қаражат муниципалдық мақсаттарға жұмсалды. Көшелер кеңейтіліп, жолдар сумен қамтамасыз етілді. Келесі жылдары да жақсару жалғасты. Ахмадабадтың алтын, жібек және ою-өрнекпен жасалған ағаш жұмыстары қайтадан (1855) танымал болды, ал оның саудагерлері мен брокерлері кеңпейілділігі, байлығы мен ағартушылығы үшін атақ алды. 1857 жылғы көтеріліс кезінде үкімет Гуджараттың ереуілшілерін тез арада ұстап алды. 1858 жылдың қаңтар айында 86-шы полк келген кезде, қала қарусыздалды, 25 000 қару, негізінен, шұңқырлар мен семсерлер берілді.

Британдық патшалық билігі (1857-1947 жж.)

1857-1865 жылдар аралығында бұл кезең аса өркендеу кезеңінде өтті. Қалалық билік 1858 жылы құрылған. Америка Азамат соғысы (1863-1865) қаланың экономикасына көмектесті. Ахмадабад пен Бомбейді байланыстыратын темір жол 1864 жылы ашылды. Ахмадабад сауда мен мата өндірісінің маңызды орталығына айналып, тез дамыды. Қала 1868 және 1875 жылдары су тасқынынан қатты зардап шекті. 1877 жылы қала өрттен зардап шекті. 1877 жылы 27 қаңтарда Бохора дүкенінде оқ жарылды. Бұл дүкенде 500 фунттан астам оқ-дәрі бар еді, түнгі сағат он шамасында өртеніп кетті. Оқ-дәрі жарылып, бес дүкен өртеніп, сексен сегіз адам қаза тапты. Екі айдан кейін, 1877 жылы 24 наурызда, Сарангпур ауданындағы басты қоршауда өрт шыққан. Көше өте тар, оның қасында төрт қабатты биік үйлер тұрды. Өрт сөндіру машиналарын отпен ойнатуға әкелу өте қиын болды. Әскери көмек шақырылды, ал келесі күні таңғы сағат онға дейін өрт сөндірілді, бірақ тоқсан төрт үй және 60 мың фунт стерлинг (шамамен 7 мың теңге) құнды мүлік күйді. 600 000) жойылған. 1878 жылы төменгі таптар азық-түлік бағасының жоғарылығынан, ал жоғарғы таптар сауданың жайсыздығынан және Бомбейдің диірмендеріндегі шығыннан зардап шекті. Ескі коммерциялық және өндірістік элита, өнеркәсіп, сауда және қаржыландыру мәселесі бойынша салыстырмалы түрде күрделілігімен, британдық басқару кезінде кеңейтуге дайын болды, олар жаңа технологияны қаржыландыру үшін өз қаражаттарын пайдаланды, олар британдық машиналармен ұсынылған. Үндістанның басқа жерлерінде сияқты бірнеше саудагерлер жаңа өнеркәсіптік машиналарды енгізгеннің орнына, Ахмадабадта саудагерлер тобы жаңа техникаларды қолдады, тіпті қолмен илеушілер мен қолмен тоқушылар, сондай-ақ шет жақтағы қауымдастықтардағы әйелдер илеушілер дәстүрлі операцияларын бұзған. Олар басқалармен бірге жаңа өндіріс орындарына жұмысқа қабылданды. Саудагерлер ағылшындықтарды қолдауға бейім болды, өйткені олар билік Маратхаларға қарағанда көбірек қауіпсіздікті, төмен салықтарды (оның ішінде төменгі октройды) және көбірек меншік құқығын қамтамасыз етеді деп ойлады. Үндістанның басқа аймақтарынан айырмашылығы, британдық билік қоғамдастықтың дәстүрлі әлеуметтік жүйесін қатты бұзған жоқ, бірақ дәстүрлі шаруалар жер иелері, банилар мен патидарлар джайни бизнес қауымдастығына сіңген. Британдықтардың қалада толтыруға қаржылай вакуумы болмағандықтан, олардың қатысуы әкімшілік және әскери салалармен шектелген. Басқа Үндістан қалаларынан айырмашылығы, Ахмадабадта компрадорлар немесе басым, батыстық білімді орта тап болмады. Батыс білім беруі басқа Үндістан қалаларына қарағанда қалаға кіруі баяу болды. Қалада ағылшын тілінде жоғары білім өте аз болды және 19-ғасырда ағылшын тілінде газеттер болған жоқ. Ахмадабадтың экономикалық базасы сол кезеңде ауыр және химиялық өнеркәсіптің құрылуымен әртараптанды. Сол кезде қала бүкіл әлемде экономикалық үлгі ретінде қарастырылды. Көптеген елдер Үндістанның экономикалық жоспарлау стратегиясын үлгілеуге тырысты және олардың бірі, Оңтүстік Корея, қаланың екінші "Бес жылдық жоспарын" көшірді және Сеулдегі Дүниежүзілік қаржы орталығы Ахмадебадтан кейін жобаланып, үлгіленді. Ахмадебадтың 1960-шы жылдары муниципалдық корпорациясы мен Ахмадебад дивизиондық кеңесі болды, олар мектептер, колледждер, жолдар, муниципалдық бақтар мен саябақтарды жасады. Ахмадабад дивизиондық кеңесінде білім, жол, тұрғын үй құрылысы және жоспарлау бойынша жұмыс комитеті болды. 1970 жылдардың соңында астана жаңадан салынған, жақсы жоспарланған Гандинагар қаласына көшті. Бұл қаланың дамуының жетіспеушілігімен белгіленетін ұзақ уақытқа созылған құлдырауының басталуы болды. 1974 жылы ақпанда Ахмадабад "Навнирман" қозғалысын бастау арқылы ұлттық саясаттың орталық сатысын иеленді. Бұл оқиға Л.Д. инженерлік колледжінде асханадағы тамақ ақысының 20%-ға көтерілуі туралы даудан басталып, кейіннен "Нав Нарма" қозғалысына айналған наразылық тудырды. Бұл қозғалыстың салдарынан Гуджараттың сол кездегі бас министрі Чиманбхаи Пател отставкаға кетті. Сондай-ақ, Индира Гандиге 1975 жылы 25 маусымда төтенше жағдайды енгізу үшін бір себеп болды. 1980 жылдары елде резервация саясаты енгізілді, бұл 1981 және 1985 жылдары резервацияға қарсы наразылықтарға әкелді. Бұл жерде түрлі таптарға жататын адамдар арасында қақтығыстар болды. 2001 жылы 26 қаңтарда Будж қаласының маңында 6,9 баллдық жер сілкінісі болды. Көп қабатты 50 ғимарат құлап, 752 адам қаза тапты. Келесі жылы 2002 жылғы Гуджарат зорлық-зо�...